Supreme Court partially allows appeal against expropriation compensation decision due to procedural defect and remands case.

Απόφαση 2080 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2080/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γρηγόριο Λαπατά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Ε. Σ. του Λ. συζ. Α. Ν., 2 Π. Λ. του Π. και 3 Γ. θυγ. Π. Λ., η οποία είναι συγκυρία κατά ποσοστό 50% με τον 2ο των αναιρεσειόντων -αδελφό της- της υπ' αριθ. 44ης ιδιοκτησίας, αμφότεροι οι ανωτέρω ως μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του αποβιώσαντος πατρός τους Π. Π. Λ., του οποίου την κληρονομίαν αποδέχθηκαν. 'Ολοι οι ανωτέρω είναι κάτοικοι ... εκ των οποίων ο 2ος παραστάθηκε μετά και οι 1ος και 3η δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Δημητρίου Μπαλέρμπου και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου, το οποίο εκπροσωπήθηκε δια της πληρεξουσίας Παρέδρου του ΝΣΚ Σοφίας Διαμαντοπούλου και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-5-2003 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σπάρτης για τον καθορισμό της προσωρινής τιμής αποζημιώσεως απαλλοτριωθέντων εκτάσεων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:748/2003 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και αφού συνεκδικάσθηκαν οι: α)η από 23-4-2004 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου β)η από 25-5-2004 αίτηση προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη και γ)η από 28-5-2004 αίτηση των ήδη αναιρεσειόντων και προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, εκδόθηκε η 352/2005 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 2-9-2005 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γρηγόριος Λαπατάς, ανέγνωσε την από 1-2-2010 έκθεση του ήδη αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτη Ευτύχιου Παλαιοκαστρίτη, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των πρώτων από το άρθρο 559 αριθ. 11 ΚΠολΔ, όπως στο σκεπτικό και του τρίτου από το άρθρο 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ και την απόρριψη των υπολοίπων λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων, ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Με την κρινόμενη από 2/9/2005 (αριθμός εκθέσεως καταθέσεως 63/2005) αίτηση αναίρεσης, προσβάλλεται η 352/2005 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, κατά το μέρος αυτής που συνεκδίκασε την από 28.5.2004 (αριθμός εκθέσεως καταθέσεως 424/1.6.2004) αίτηση των 1) Ε. Σ. του Λ., συζύγου Α. Ν. (ήδη πρώτης αναιρεσείουσας και φερομένης ως ιδιοκτήτριας του υπ' αριθμόν 20 απαλλοτριουμένου ακινήτου, 2) Π.

Λ. του Π. (ήδη δεύτερου αναιρεσείοντος και φερομένου ως ιδιοκτήτη του υπ' αριθμόν 34 απαλλοτριωμένου ακινήτου) και 3) Π. Λ. του Π., (αποβιώσαντος μετά τη συζήτηση της ως άνω αιτήσεως στο Εφετείο Ναυπλίου και πριν από την έκδοση της προαναφερόμενης εφετειακής αποφάσεως), φερομένου ως ιδιοκτήτη του υπ' αριθμόν 44 απαλλοτριουμένου ακινήτου, το οποίο περιήλθε εκ κληρονομίας και κατά ποσοστό 50% εξ αδιαιρέτου στον πιο πάνω δεύτερο αιτούντα-αναιρεσείοντα και στην τρίτη αναιρεσείουσα Γ.

Π. Λ., ως μοναδικά τέκνα του προαναφερομένου αποβιώσαντος, ήδη αναιρεσείοντες. Με την ως άνω αίτηση, οι αιτούντες και ήδη αναιρεσείοντες ζήτησαν α) τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης των ανωτέρω απαλλοτριουμένων ακινήτων, β) τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των συναπαλλοτριουμένων επικειμένων για τα με αριθμούς ιδιοκτησίας 34 και 44 από τα παραπάνω απαλλοτριούμενα ακίνητα, γ) τον καθορισμό της ειδικής αποζημίωσης, κατά το άρθρο 13 παρ.4 του ΚΑΑΑ, για τα εναπομείναντα μετά την απαλλοτρίωση τμήματα των προαναφερομένων ακινήτων τους και δ) τον καθορισμό αποζημιώσεως για τα απαλλοτριωμένα τμήματα των ακινήτων τους, τα οποία φέρονται ότι αυτοαποζημιώνονται, κατ' ανατροπή του μαχητού τεκμηρίου ωφελείας τους.

Το Εφετείο Ναυπλίου, αφού συνεκδίκασε την ως άνω αίτηση των αναιρεσειόντων με άλλες δύο (2) αιτήσεις, εξέδωσε την προσβαλλόμενη (352/2005) απόφαση, με την οποία Α) καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων επιδίκων ακινήτων και των συναπαλλοτριουμένων μετ' αυτών επκειμένων τους και Β) απέρριψε, ως αόριστη, την κρινόμενη αίτηση κατά το κεφάλαιό της για τον καθορισμό ειδικής αποζημιώσεως των εναπομεινάντων τμημάτων από τα απαλλοτριούμενα ακίνητα των αιτούντων και ήδη αναιρεσειόντων.

Κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως εναντιώνονται οι ήδη αναιρεσείοντες με την ένδικη αίτηση αναιρέσεως και με την έννοια αυτή επιτρεπτώς ερευνάται η βασιμότητα των διατυπουμένων δι' αυτή λόγων αναιρέσεως, δοθέντος ότι το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο δεν συνδέει την επικαλούμενη παράλειψη επιδόσεως προς εκείνο της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως προς ορισμένο αίτημα, περιοριζόμενο σε απλή διηγηματική αναφορά της δικονομικής αυτής υποχρεώσεως των αναιρεσειόντων.

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 335 και 338 έως 341 ΑΚ συνάγεται, ότι το δικαστήριο, για να σχηματίσει τη δικανική του πεποίθηση ως προς τη βασιμότητα ή μη των προβαλλόμενων από τους διαδίκους πραγματικών γεγονότων, που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα νόμιμα αποδεικτικά μέσα, που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι για άμεση και έμμεση απόδειξη, χωρίς να είναι ανάγκη να γίνεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση του καθενός από αυτά, κατ' αντιδιαστολή προς τα λοιπά έγγραφα και εν γένει προς τα άλλα αποδεικτικά μέσα, τα οποία φέρονται, ότι ελήφθησαν υπόψη προς σχηματισμό της κρίσης του.

Βέβαια, δεν αποκλείεται το δικαστήριο της ουσίας να μνημονεύει και να εξαίρει μερικά από τα αποδεικτικά μέσα, λόγω της, κατά την ελεύθερη κρίση του, μεγαλύτερης σημασίας τους, αρκεί να γίνεται αναμφίβολα βέβαιο από το όλο περιεχόμενο της απόφασης ότι συνεκτιμήθηκαν όλα τα αποδεικτικά μέσα, που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν νόμιμα οι διάδικοι.

Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής ιδρύει το λόγο της αναίρεσης του άρθρου 559 αριθ.11 περ.γ' του Κ.Πολ.Δ. υπό την αποκλειστική προϋπόθεση, ότι το πραγματικό γεγονός που επικαλείται ο διάδικος ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, αφού μόνο ένα τέτοιο (ουσιώδες) γεγονός καθίσταται αντικείμενο απόδειξης (Ολ.

ΑΠ 14/2005 και 2/2008). Περαιτέρω, η νομική αοριστία της αγωγής, στηρίζει λόγο αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου (άρθρο 559 αριθ.1 Κ.Πολ.Δ.), συντρέχει δε αν το δικαστήριο για τη θεμελίωση της αγωγής στο συγκεκριμένο κανόνα ουσιαστικού δικαίου αρκέστηκε σε στοιχεία λιγότερα ή αξίωσε περισσότερα από εκείνα που ο κανόνας αυτός απαιτεί για τη γένεση του οικείου δικαιώματος, κρίνοντας αντιστοίχως νόμιμη ή μη στηριζόμενη στο νόμο την αγωγή.

Αντίθετα η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής, η οποία υπάρχει, όταν δεν εκτίθενται στην αγωγή όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά νόμο για τη στήριξη του αιτήματος της αγωγής, τα πραγματικά, δηλαδή, περιστατικά που απαρτίζουν την ιστορική βάση της αγωγής και προσδιορίζουν το αντικείμενο της δίκης, δημιουργεί λόγους αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ.8 και 14 του Κ.Πολ.Δ.

Ο από το άρθρο 559 αριθ.8 Κ.Πολ.Δ. λόγος ιδρύεται, αν το δικαστήριο έκρινε ορισμένη και νόμιμη την αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη αναγκαία για τη θεμελίωσή της και την περιγραφή του αντικειμένου της δίκης γεγονότα που δεν εκτίθενται σε αυτή ή εάν απέρριψε ως αόριστη ή μη νόμιμη την αγωγή, παραγνωρίζοντας εκτιθέμενα για τη θεμελίωσή της και την περιγραφή του αντικειμένου της δίκης γεγονότα, που με επάρκεια εκτίθενται σε αυτήν, ενώ ο από το άρθρο 559 αριθ.14 Κ.Πολ.Δ.

λόγος αναίρεσης ιδρύεται, αν το δικαστήριο, παρά την μη επαρκή έκθεση σε αυτήν των στοιχείων που είναι αναγκαία για τη στήριξη του αιτήματος της αγωγής, την έκρινε ορισμένη, θεωρώντας ότι αυτά εκτίθενται με επάρκεια ή αν παρά την επαρκή έκθεση των στοιχείων αυτών την απέρριψε ως αόριστη (ΑΠ 1560/2010-ΝΟΜΟΣ).

Στην προκείμενη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες με τον πρώτο λόγο αναίρεσης αποδίδουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την από το άρθρο 559 αριθ. 11 πλημμέλεια, με την αιτίαση ότι το Εφετείο Ναυπλίου που εξέδωσε την εν λόγω απόφαση (352/2005) δεν έλαβε υπόψη τα εξής αποδεικτικά μέσα, για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων ακινήτων μετά των επικειμένων τους, δηλαδή 1) το από μηνός Οκτωβρίου 2003 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Γ.

Σ., στο οποίο περιγράφονται κατ' ακριβή θέση-όρια και έκταση οι με αριθμούς 20-34 και 44 επίδικες ιδιοκτησίες, αντίστοιχα, των αναιρεσειόντων, 2) το από 1.2.2002 κτηματολογικό διάγραμμα των αγρονόμων-μηχανικών Ι. Χ. και Ά. Α., 3) τον με αριθμό ... Κτηματολογικό πίνακα των ιδίων ως άνω αγρονόμων μηχανικών, 4) την έκθεση της επιτροπής του άρθρου 15 του Ν.Δ. 797/1971, 5) την από 6.10.2003 τεχνική έκθεση του πολιτικού μηχανικού Ι.

Σ., 6) την με αριθμό Φ20.5/8/4587/27.1.2005 έκθεση του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών Ελλάδος, 7) την από 2.10.2003 βεβαίωση του γεωπόνου και δημάρχου Κροκεών Δ. Ν., και 8) την υπ' αριθ. Πρωτ. 5006/16.6.1994 βεβαίωση της Νομαρχίας Λακωνίας, με την οποία έχει χορηγηθεί στον δεύτερο αναιρεσείοντα άδεια καταλληλότητας και εμφιαλώσεως πόσιμου ύδατος από πηγή της ιδιοκτησίας του, που απαλλοτριώθηκε.

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη τα με αριθμούς 2-3 και 4 από τα παραπάνω αποδεικτικά μέσα, που αποτελούν έγγραφα της προδικασίας και για τα οποία υπάρχει σαφώς διαβεβαίωση του Δικαστηρίου της ουσίας ότι έχουν ληφθεί υπόψη από εκείνο. Όμως, για τα υπόλοιπα και με αριθμούς 1-5-6-7 και 8 αποδεικτικά μέσα δεν γίνεται καμμία αναφορά, αλλά ούτε και από το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει αναμφίβολα ότι έχουν ληφθεί υπόψη από το Εφετείο για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των απαλλοτριουμένων επιδίκων ακινήτων των αναιρεσειόντων, ως και των συναπαλλοτριουμένων επικειμένων τους.

Επομένως, ο ανωτέρω πρώτος λόγος της αναίρεσης τυγχάνει ουσιαστικά βάσιμος, μόνο για τα πιο πάνω έγγραφα, και πρέπει να γίνει δεκτός ως προς αυτά. Περαιτέρω, οι αναιρεσείοντες με το πρώτο σκέλος του τρίτου λόγου της αναίρεσης προσάπτουν στο Εφετείο, κατ' ορθή υπαγωγή, την πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ.14 Κ.Πολ.Δ., παραπονούμενοι ότι το Εφετείο παρά το νόμο απέρριψε ως αόριστο το αίτημα των αναιρεσειόντων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης των εναπομεινάντων τμημάτων των ιδιοκτησιών τους μετά την απαλλοτρίωση.

Από την επιτρεπτή, κατ' άρθρο 561 παρ.2 Κ.Πολ.Δ., επισκόπηση του δικογράφου της αίτησης των αναιρεσειόντων προκύπτει ότι εκείνοι (αιτούντες και ήδη αναιρεσείοντες) εξέθεταν σ' αυτήν (αίτηση) όλα τα απαραίτητα πραγματικά περιστατικά για το ορισμένο της αιτήσεως, όσον αφορά τον, εκ του άρθρου 13 του ΚΑΑΑ, καθορισμό της ως άνω αποζημίωσης.

Ειδικότερα, στην ένδικη αίτηση γίνεται ακριβής περιγραφή των επιδίκων απαλλοτριουμένων ακινήτων, κατά θέση-έκταση και όρια, τόσο πριν την απαλλοτρίωση όσο και μετά απ' αυτήν, καθορίζεται με σαφήνεια και επάρκεια ο τρόπος εκμετάλλευσής τους, ως και ο προορισμός τους και γενικά αναφέρονται όλα εκείνα τα πραγματικά περιστατικά που είναι απαραίτητα για τη νομική θεμελίωση της αίτησης και τη δυνατότητα στο καθού η αίτηση (ήδη αναιρεσίβλητο) Ελληνικό Δημόσιο να αμυνθεί.

Επομένως, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη ως άνω (352/2005) απόφασή του παρά το νόμο απέρριψε ως απαράδεκτη, λόγω αοριστίας, την ένδικη αίτηση των αναιρεσειόντων, κατά το αίτημά της για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης των εναπομεινάντων τμημάτων των επιδίκων ιδιοκτησιών των αναιρεσειόντων μετά την απαλλοτρίωση και έτσι υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ.14 Κ.Πολ.Δ. (και όχι μόνο από τον αριθμό 1 του ίδιου άρθρου, όπως εσφαλμένα αναφέρεται στον ανωτέρω λόγο).

Με τα δεδομένα αυτά, ο τρίτος λόγος της υπό κρίση αναίρεσης (-κατά το πρώτο σκέλος του-) είναι κατ' ουσίαν βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Η αναιρετική εμβέλεια των αμέσως προηγουμένων δύο (2) λόγων αναίρεσης (-δηλαδή του πρώτου και του τρίτου κατά το πρώτο σκέλος του-) στο μέρος της προσβαλλόμενης δι' αυτής αποφάσεως, που αφορά την ως άνω αίτηση των αναιρεσειόντων, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των διατυπουμένων δι' αυτής λοιπών λόγων αναίρεσης.

Τέλος, αξιολογείται ως απαράδεκτη η ένδικη αίτηση αναιρέσεως, με την οποία και την διατυπούμενη δι' αυτής αναιρετική αιτίαση από το άρθρο 559 αρ. 9 Κ.Πολ.Δ. πλήττεται η μη οριστική απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας (Κ.Πολ.Δ. 553 §1), με την οποία απέσχε της αντικειμενικώς σωρευόμενης αιτήσεως των ήδη αναιρεσειόντων (Κ.Πολ.Δ. 218 §1) με αίτημα τον καθορισμό οριστικής αποζημιώσεως για τα απαλλοτριωμένα τμήματα των ακινήτων τους, για τα οποία φέρονται ότι αποζημιώσαται, κατά ανατροπή του μαχητού τεκμηρίου ωφελείας τους, μέχρι τηρήσεως της προβλεπόμενης από το άρθρο 33 του ν.2971/2001, διαδικασίας.

ΙΙΙ. Έπειτα, λοιπόν, από όλα τα παραπάνω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση (352/2005) του Εφετείου Ναυπλίου και συγκεκριμένα κατά το κεφάλαιό της που αφορά την από 28.5.2004 (αριθμός εκθέσεως καταθέσεως 424/1.6.2004) συνεκδικαζόμενη αίτηση των αναιρεσειόντων "για τον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημιώσεως των ως άνω απαλλοτριουμένων ακινήτων τους, των συναπαλλοτριουμένων επικειμένων τους και της ειδικής αποζημιώσεώς των εναπομεινάντων τους μετά την απαλλοτρίωση". Στη συνέχεια πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο είναι δυνατόν να συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικαστεί το αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των εχόντων καταθέσει και προτάσεις αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει κατά τον λόγο της εν μέρει νίκης και ήττας εκάστου των διάδικων μερών και ορίζει κατά μερικό συμψηφισμό στο ποσό των 2.000,00 ευρώ (Κ.Πολ.Δ. 183, 178 §1).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, εν μέρει, την υπ' αριθμόν 352/2005 απόφαση του Εφετείου Ναυπλίου, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσας μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος της, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει κατά μερικό συμψηφισμό στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 30 Οκτωβρίου 2013. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 27 Νοεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ