Supreme Court annuls First Instance Court decision for failure to examine tacit acquisition claim under Civil Code.

Απόφαση 2073 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2073/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη, Μαρουλιώ Δαβίου, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 20 Οκτωβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ε. Μ. του Α. και της Ε., 2) Κ. Σ. του Π. και της Δ., κατοίκων ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Αικατερίνη Ασημακοπούλου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ι. Ρ. του Δ. και της Ε., 2) Ε. Ρ. του Δ. και της Ε., 3) Μ. Ρ. του Δ. και της Ε., κατοίκων ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ευθαλία Νάστα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-10-2016 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Βασιλικών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 91/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4841/2019 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 5-6-2019 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 5-6-2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η εκδοθείσα αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία με αριθμό 4841/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία απορρίφθηκε η έφεση των αναιρεσειόντων κατά της 91/2017 απόφασης του Ειρηνοδικείου Βασιλικών. Με την τελευταία αυτή απόφαση είχε γίνει δεκτή η από 27-10-2016 διεκδικητική αγωγή των αναιρεσιβλήτων, με την οποία αυτές ζήτησαν να αναγνωρισθούν συγκύριες σε ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου η κάθε μία ενός ακινήτου εμβαδού 50,56 τ.μ., που βρίσκεται στην τοπική κοινότητα ... και να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι και ήδη αναιρεσείοντες να τους το αποδώσουν. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι κατά συνέπεια παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από τις διατάξεις των άρθρων 1041, 1042 και 1044 ΑΚ προκύπτει ότι για να αποκτηθεί κυριότητα σε ακίνητο με τακτική χρησικτησία, απαιτούνται φυσική εξουσίαση του πράγματος με διάνοια κυρίου (νομή), καλή πίστη, που πρέπει να υπάρχει κατά το χρόνο που αποκτάται η νομή, νόμιμος τίτλος, πράγμα δεκτικό χρησικτησίας και παρέλευση δεκαετίας.

Ειδικότερα, ως προς το στοιχείο της καλής πίστης, αυτό συντρέχει, όταν ο νομέας, με βάση τα εκάστοτε συντρέχοντα περιστατικά, έχει κατά την κτήση της νομής την πεποίθηση, η οποία δεν οφείλεται σε βαριά αμέλεια, ότι απέκτησε την κυριότητα. Το δε δικαστήριο της ουσίας πρέπει να εξειδικεύει στην απόφασή του τα περιστατικά που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκροτούν την έννοια της καλής πίστης, χωρίς να αρκεί η απλή χρήση του όρου αυτού (ΑΠ 147/1993).

Όπως επίσης προαναφέρθηκε, αναγκαίο στοιχείο για την κτήση της κυριότητας ακινήτου με τακτική χρησικτησία είναι και ο νόμιμος τίτλος, δηλαδή οποιοσδήποτε τρόπος κτήσης κυριότητος, ο οποίος έχει εξωτερικώς όλα τα στοιχεία του έγκυρου τίτλου, έστω και αν φέρει ελάττωμα που εμποδίζει κατά νόμο (1033 ΑΚ) την κτήση κυριότητος με βάση τον τίτλο.

Τέτοιο ελάττωμα, που εμποδίζει την κτήση με τον τίτλο και καλύπτεται από την χρησικτησία, είναι και η έλλειψη κυριότητος (ολική ή μερική) εκείνου που μεταβιβάζει κάποιο ακίνητο (ΑΠ 1020/1994). Εξ άλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1033, 1041 ΑΚ και 262 παρ. 1 του ΚΠολΔ προκύπτει ότι ο κατά της διεκδικητικής αγωγής ακινήτου προβαλλόμενος από τον εναγόμενο ισχυρισμός ότι απέκτησε αυτός την κυριότητα του επιδίκου με τακτική χρησικτησία αποτελεί ένσταση μεν αν η αγωγή στηρίζεται σε παράγωγο τρόπο κτήσης της κυριότητας ή και σε πρωτότυπο τρόπο, εφόσον όμως τα περιστατικά που προτείνονται από τον εναγόμενο, με βάση τα οποία απέκτησε την κυριότητα είναι μεταγενέστερα εκείνων της αγωγής, ή ο χρόνος της νομής που περιέχεται σ' αυτά είναι επαρκής για τη συμπλήρωση διπλής χρησικτησίας, τόσο δηλαδή της χρησικτησίας του ενάγοντος, όσο και τη χρησικτησίας του εναγομένου, άρνηση δε της αγωγής αν τα περιστατικά αυτά συμπίπτουν ή είναι προγενέστερα εκείνων που περιέχονται στην αγωγή (ΑΠ 1701/2009, ΑΠ 762/2008, ΑΠ 1383/2002).

Περαιτέρω, λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 5 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, ο οποίος είναι ταυτόσημος με το λόγο από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 του ίδιου Κώδικα, ιδρύεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν, ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής ως "πράγματα" θεωρούνται οι πραγματικοί ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο και άρα στηρίζουν το αίτημα αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης, ή λόγου έφεσης, όχι δε οι αιτιολογημένες αρνήσεις τους, ούτε οι ισχυρισμοί που αποτελούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του Δικαστηρίου, τα οποία συνάγονται από την εκτίμηση των αποδείξεων (Ολ ΑΠ 469/1984, ΑΠ 436/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες, υπό την επίκληση της παράβασης του άρθρου 560 αρ. 5 ΚΠολΔ, ισχυρίζονται με τον πρώτο λόγο αναίρεσης και με την περιεχόμενη σ' αυτόν υπό στοιχείο θ' ειδικότερη αιτίαση, ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη και δεν εξέτασε τον πρωτοδίκως προβληθέντα επικουρικά ισχυρισμό τους ότι απέκτησαν την κυριότητα του επιδίκου ακινήτου με τακτική χρησικτησία, ο οποίος αποτέλεσε και λόγο της έφεσής τους κατά της 91/2017 απόφασης του Ειρηνοδικείου Βασιλικών.

Από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) για τις ανάγκες έρευνας του αναιρετικού αυτού λόγου, προκύπτουν τα ακόλουθα: Οι ενάγουσες και ήδη αναιρεσίβλητες με την από 27-10-2016 διεκδικητική αγωγή τους, που άσκησαν ενώπιον του Ειρηνοδικείου Βασιλικών, ζήτησαν να αναγνωρισθούν συγκύριες σε ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου η κάθε μία του περιγραφόμενου σ' αυτήν ακινήτου εμβαδού 50,56 τ.μ., που αποτελεί τμήμα μεγαλύτερου ακινήτου εμβαδού 543,14 τ.μ., το οποίο κατέλαβαν και κατέχουν οι εναγόμενοι και ήδη αναιρεσείοντες περί το έτος 2002 και να υποχρεωθούν οι τελευταίοι να τους το αποδώσουν.

Ως τίτλο κτήσης της κυριότητάς τους στο επίδικο ακίνητο επικαλέστηκαν με την αγωγή τους την έκτακτη χρησικτησία. Ειδικότερα, ισχυρίστηκαν με την αγωγή τους ότι ο πατέρας τους Δ. Ρ., ο οποίος κατείχε και ενέμετο το μεγαλύτερο ακίνητο, μέρος του οποίου αποτελεί το επίδικο, από το έτος 1957, τους το παραχώρησε άτυπα λόγω δωρεάς, κατά τα ανωτέρω ποσοστά εξ αδιαιρέτου, το έτος 1980 και ότι έκτοτε ενέμοντο το ακίνητο αυτό με τις αναφερόμενες πράξεις νομής μέχρι το έτος 2002, που οι εναγόμενοι τους απέβαλαν από τη νομή του επιδίκου αυτού τμήματος, με αποτέλεσμα να καταστούν συγκύριοι αυτού με έκτακτη χρησικτησία.

Προς απόκρουση της αγωγής αυτής, οι εναγόμενοι, με τις από 8-2-2017 κατατεθείσες ενώπιον του Ειρηνοδικείου προτάσεις τους, ισχυρίστηκαν ότι ο πατέρας της πρώτης από αυτούς Α. Μ. κατείχε και ενέμετο με τις αναφερόμενες πράξεις νομής το περιγραφόμενο οικόπεδο εμβαδού 415,15 τ.μ., μέρος του οποίου αποτελεί το επίδικο τμήμα των 50,56 τ.μ., από το έτος 1970, μέχρι τις 21-11-2003, γενόμενος έτσι κύριος με έκτακτη χρησικτησία.

Ότι στη συνέχεια, ο Α. Μ. τους μεταβίβασε κατά κυριότητα και κατ' ισομοιρία το εν λόγω οικόπεδο με το με αριθμό ... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Άννας Αβραμίδου, που μεταγράφηκε νόμιμα, και έτσι κατέστησαν συγκύριοι του επιδίκου ακινήτου με παράγωγο τρόπο κτήσης κυριότητας. Επικουρικά δε, πρότειναν τον αυτοτελή ισχυρισμό ότι κατέστησαν συγκύριοι του επιδίκου με τακτική χρησικτησία επικαλούμενοι τον ως άνω νόμιμο τίτλο (συμβόλαιο - γραφικό έγγραφο και μεταφραφή) και όλως επικουρικά με έκτακτη χρησικτησία, καθώς, όπως ισχυρίστηκαν, από τότε που απέκτησαν το οικόπεδο με το ανωτέρω συμβόλαιο, νέμονται αυτό με καλή πίστη και με τις αναφερόμενες πράξεις νομής μέχρι την άσκηση της αγωγής.

Το Ειρηνοδικείο Βασιλικών με την 91/2017 απόφασή του, απορρίπτοντας σιωπηρά την ανωτέρω ένσταση των εναγομένων-αναιρεσειόντων περί κτήσης της κυριότητας του επιδίκου με τακτική, άλλως με έκτακτη χρησικτησία, έκανε δεκτή την αγωγή των εναγόντων-αναιρεσιβλήτων. Κατά της απόφασης αυτής του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, οι εναγόμενοι άσκησαν την από 26-1-2018 έφεση, με τον τέταρτο λόγο της οποίας παραπονέθηκαν για την σιωπηρή απόρριψη της ανωτέρω ένστασής τους για την κτήση της κυριότητας του επιδίκου εδαφικού τμήματος με τακτική, άλλως με έκτακτη χρησικτησία.

Το ως Εφετείο δικάζον Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, με την προσβαλλόμενη απόφασή του και όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση του περιεχομένου της, δέχθηκε ότι οι αναιρεσείοντες δεν κατάστησαν συγκύριοι του επιδίκου ακινήτου με παράγωγο τρόπο και συγκεκριμένα με το επικαλούμενο από αυτούς με αριθμό ...

συμβόλαιο γονικής παροχής και δωρεάς, καθώς ο δικαιοπάροχος αυτών Α. Μ. δεν είχε την κυριότητα αυτού. Απέρριψε δε ως ουσιαστικά αβάσιμη την ένσταση των αναιρεσειόντων περί κτήσης του επιδίκου με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, καθώς δέχθηκε ότι από το έτος 2003, που αυτοί νέμονται το ακίνητο, και μέχρι την άσκηση της αγωγής στις 17-11-2016, δεν συμπληρώνεται εικοσαετής αδιάλειπτη νομή.

Με βάση δε τις παραδοχές αυτές απέρριψε την έφεση των αναιρεσειόντων. Έτσι, όμως, κρίνοντας το ως Εφετείο δικάζον Μονομελές Πρωτοδικείο, παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν νομίμως και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα, δεν έλαβε υπόψη με την προσβαλλόμενη απόφασή του την ένσταση των αναιρεσειόντων περί κτήσης της κυριότητας του επιδίκου ακινήτου με τακτική χρησικτησία, την οποία αυτοί πρότειναν πρωτοδίκως και επανέφεραν ενώπιόν του με τον ανωτέρω λόγο έφεσής τους, υποπίπτοντας έτσι στην πλημμέλεια της παράβασης του άρθρου 560 αρ. 5 ΚΠολΔ, κατά το βάσιμο περί τούτου πρώτο λόγο αναίρεσης κατά το υπό στοιχείο θ' σκέλος του.

Κατά συνέπεια και δεδομένου ότι παρέλκει πλέον η έρευνα των λοιπών αναιρετικών λόγων, καθώς καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του ανωτέρω λόγου, που γίνεται δεκτός, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 4841/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, παραπεμφθεί δε η υπόθεση για νέα εκδίκαση στο δικαστήριο που εξέδωσε την ως άνω απόφαση, εφόσον είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλο δικαστή (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στους αναιρεσείοντες (άρθρ. 495 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις και υπέβαλαν σχετικό αίτημα (άρθρ. 176, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 4841/2019 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση. Διατάσσει την επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στους αναιρεσείοντες.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Σεπτεμβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 14 Δεκεμβρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ