Supreme Court partially allows appeal against civil compensation award exceeding original first-instance amount due to excess of authority.

Απόφαση 2057 / 2019 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 2057/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αβροκόμη Θούα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αρτεμισία Παναγιώτου, Γεώργιο Αναστασάκο, Ευφροσύνη Καλογεράτου - Ευαγγέλου και Αλεξάνδρα Σιούτη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 3 Δεκεμβρίου 2019, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ισίδωρου Ντογιάκου (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και της Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Ε. Μ. του Γ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Κατσουλάκη, για αναίρεση της υπ'αριθ.470/2019 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χανίων. Με πολιτικώς ενάγουσα την Α. Κ. του Γ., κάτοικο ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χρήστο Μαρκογιαννάκη. Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Χανίων με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και o αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 4-7-2019 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1073/19.

Αφού άκουσε Τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή εν μέρει η αίτηση αναίρεσης και συγκεκριμένα για τον πρώτο λόγο αυτής, να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της για νέα συζήτηση για την επιβολή της προσήκουσας ποινής, να απαλειφθεί από την προσβαλλόμενη απόφαση η διάταξη με την οποία επιδικάστηκε σε βάρος του αναιρεσείοντος χρηματικό ποσό πενήντα (50) ευρώ στην πολιτικώς ενάγουσα, λόγω ηθικής βλάβης, για το έγκλημα για το οποίο καταδικάστηκε και να απορριφθεί κατά τα λοιπά η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και τους πληρεξούσιους δικηγόρους των διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η από 4-7-2019 [αριθμ.πρωτ.4/2019] αίτηση του κατηγορουμένου Ε. Μ. του Γ. για αναίρεση της υπ'αριθμ. 470/27-1-2019 απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χανίων, με την οποία ο αναιρεσείων καταδικάστηκε για το αδίκημα της κατάρτισης πλαστού εγγράφου μετά χρήσεως από κοινού σε ποινή φυλάκιση τεσσάρων [4] μηνών με τριετή αναστολή και έγινε δεκτή η παράσταση πολιτικής αγωγής της εγκαλούσας Α. Κ. και της επιδικάστηκε ως χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη από την αξιόποινη πράξη του αναίρεσείοντα- κατηγορούμενου, το ποσό των πενήντα [50] ευρώ, έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα [άρθρα 473 παρ.2 και 3 ΚΠΔ] και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω κατ'ουσίαν.

Σύμφωνα με το άρθρο 171 παρ.2 του ΚΠΔ, απόλυτη ακυρότητα, η οποία ιδρύει λόγο αναίρεσης της απόφασης κατά το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Α' του ίδιου Κώδικα, η οποία λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως σε κάθε στάδιο της διαδικασίας ακόμη και από τον Άρειο Πάγο, επιφέρει η παρά τον νόμο παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, η οποία υφίσταται όταν δεν συντρέχουν στο πρόσωπο του οι όροι της ενεργητικής και παθητικής νομιμοποίησης για την άσκηση της πολιτικής αγωγής σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 63και 64 του ΚΠΔ ή όταν παραβιάστηκε η διαδικασία η οποία έπρεπε να τηρηθεί, αναφορικά με τον τρόπο και τον χρόνο άσκησής της κατά το άρθρο 68 του ΚΠΔ.

Κάθε άλλη έλλειψη ή πλημμέλεια που αφορά την παράσταση του πολιτικώς ενάγοντος, δεν επιφέρει απόλυτη ακυρότητα, εφόσον οι πλημμέλειες αυτές αφορούν απλώς το συμφέρον του δικαιούχου και όχι του κατηγορουμένου ούτε πλήττουν τη δημόσια τάξη. Τέτοια πλημμέλεια είναι και εκείνη που δημιουργείται στην περίπτωση, κατά την οποία η ασκούμενη αξίωση για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης από το αδίκημα, έχει υποπέσει στην πενταετή παραγραφή του άρθρου 937 του ΑΚ;

όταν ο κατηγορούμενος δεν πρότεινε ένσταση παραγραφής, αφού η εκ του λόγου τούτου απόσβεση της σχετικής αξιώσεως λαμβάνεται υπόψη και από το ποινικό δικαστήριο κατόπιν προβολής της σχετικής ενστάσεως και όχι αυτεπαγγέλτως, έστω και αν προκύπτει από το αποδεικτικό υλικό. Τούτο δε διότι το ποινικό δικαστήριο ερευνά μεν την ενεργητική νομιμοποίηση του δικαιούχου, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, κατά το κεφάλαιο όμως της αποφάσεως με το οποίο επιλαμβάνεται της πολιτικής αγωγής και επιδικάζει αυτήν, ενεργεί ως πολιτικό δικαστήριο και δεν έχει εξουσία αυτεπάγγελτης ενέργειας, αλλά ενεργεί κατ'ένσταση του υπόχρεου [ΑΠ 908/2018, ΑΠ 532/2015].

Η ένσταση περί παραγραφής της αξίωσης του πολιτικώς ενάγοντος, κατά το αστικό δίκαιο [937 ΑΚ], πρέπει να προβάλλεται κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο και πριν την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας και δεν μπορεί να προβληθεί σε μεταγενέστερο στάδιο της διαδικασίας, δηλαδή, στο ακροατήριο του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, μέσα στα πλαίσια του μεταβιβαστικού αποτελέσματος της εφέσεως που ασκήθηκε από τον κατηγορούμενο, εφόσον δεν προβλήθηκε με λόγο της εφέσεως αυτού, αφού, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έχει εξουσία να κρίνει επί εκείνων μόνο των μερών της πρωτόδικης απόφασης, στην οποία αναφέρονται οι λόγοι έφεσης.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επιτρεπτή, για τον έλεγχο του παραδεκτού και της βασιμότητας των λόγων αναιρέσεως, επισκόπηση του φακέλου της δικογραφίας, ενώπιον του ακροατηρίου του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Χανίων κατά τη δικάσιμο της 15-11-2017, εμφανίστηκε η Α. Κ. του Γ., η οποία δήλωσε ότι παρίσταται ως πολιτικώς ενάγουσα κατά του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης που υπέστη από την ένδικη πράξη για το ποσό των 45 ευρώ με επιφύλαξη διεκδικήσεως μεγαλύτερου ποσού ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων.

Την δήλωση αυτή η παθούσα επανέλαβε και ενώπιον του ακροατηρίου του κατ'έφεση δικάσαντος Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χανίων που εξέδωσε την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενώ στο μεταξύ είχε παρέλθει ο χρόνος της παραγραφής, πενταετίας αλλά και οκταετίας, από το χρόνο τέλεσης της αξιόποινης πράξης, της αξιώσεως χρηματικής ικανοποιήσεως, με αποτέλεσμα να υποκύψει σε παραγραφή και να μη νομιμοποιείται ενεργητικώς η πολιτικώς ενάγουσα να παραστεί στην ποινική διαδικασία.

Όπως όμως προκύπτει από τα πρακτικά τόσο της πρωτόδικης όσο και της προσβαλλομένης αποφάσεως και επίσης από την υπ'αριθμ.670/2017 έκθεση εφέσεως του κατηγορουμένου και ήδη αναρεσείοντος, ούτε ένσταση παραγραφής της αξιώσεως αυτής για καταβολή χρηματικής ικανοποιήσεως υπέβαλε πρωτοδίκως και κατ'έφεση ο κατηγορούμενος, ούτε ζήτησε, εκ του λόγου αυτού, την αποβολή της πολιτικώς ενάγουσας από την ποινική διαδικασία , ούτε τέλος περιέλαβε τέτοιο ισχυρισμό στην έκθεση εφέσεως ως λόγο αυτής, πράγμα το οποίο άλλωστε ουδόλως ισχυρίζεται.

Επομένως, ο από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Α' σε συνδυασμό με το 171 παρ.3 ΚΠΔ δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 470 εδ.α' του ΚΠΔ, στην περίπτωση που ασκήθηκε ένδικο μέσο εναντίον καταδικαστικής απόφασης από εκείνον που καταδικάστηκε ή υπερ αυτού, δεν μπορεί να γίνει χειρότερη η θέση του, ούτε να ανακληθούν τα ευεργετήματα που δόθηκαν με την απόφαση που προσβάλλεται. Από τη διάταξη αυτή, η παραβίαση της οποίας συνιστά υπέρβαση εξουσίας και ιδρύει τον άνω προβλεπόμενο από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Η (ήδη Θ') του ΚΠΔ λόγο αναίρεσης, προκύπτει ότι χειροτερεύει η θέση του κατηγορουμένου και όταν το δικαστήριο που κρίνει επί ενδίκου μέσου, επιδικάζει ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ποσό μεγαλύτερο από εκείνο που επιδικάσθηκε πρωτοδίκως [ΑΠ 1157/2011, ΑΠ 1140/2009].

Στην προκειμένη περίπτωση κατά την εκδίκαση της υποθέσεως στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο εμφανίστηκε η παθούσα Α. Κ. και ζήτησε να υποχρεωθεί ο κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων να της καταβάλει το ποσό των σαράντα πέντε [45] ευρώ με επιφύλαξη, λόγω της ηθικής βλάβης, την οποία υπέστη από την σε βάρος της αξιόποινη πράξη του κατηγορουμένου.

Η αίτηση αυτή έγινε δεκτή και το πρωτόδικο δικαστήριο υποχρέωσε τον αναιρεσείοντα να καταβάλει στην παθούσα ολόκληρο το αιτηθέν τούτο ποσό των σαράντα πέντε [45] ευρώ. Στη συνέχεια, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο ενώπιον του οποίου εκδικαζόταν κατ'έφεση του αναίρεσείοντος η υπόθεση, εμφανίστηκε και πάλι η παθούσα Α.

Κ. και ζήτησε να υποχρεωθεί ο αναιρεσείων να της καταβάλει το ποσό των πενήντα [50] ευρώ λόγω ηθικής βλάβης, την οποία υπέστη από την σε βάρος της αξιόποινη πράξη του εκκαλούντος - κατηγορουμένου. Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχτηκε στο σύνολο της την αίτηση αυτή και με την 470/2019 απόφασή του υποχρέωσε τον αναιρεσειοντα να της καταβάλει ως ηθική βλάβη ολόκληρο το αιτηθέν ποσό των πενήντα [50] ευρώ.

Με το να επιδικάσει όμως το δευτεροβάθμιο δικαστήριο το ανωτέρω ποσό των πενήντα [50] ευρώ αντί του πρωτοδίκως επιδικασθέντος ποσού των σαράντα πέντε [45] ευρώ, κατέστησε χείρονα τη θέση του αναιρεσείοντος και έτσι υπερέβη την εξουσία του χωρίς όμως να υπάρχει κακή παράσταση της πολιτικής αγωγής και χωρίς να προκαλείται εξ αυτού απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας στο ακροατήριο, όπως αβάσιμα υποστηρίζει ο αναιρεσείων με τον συναφή πρώτο λόγο της αναίρεσης, αφού το δικαστήριο αυτό, ως δευτεροβάθμιο, στο οποίο μεταβιβάστηκε η υπόθεση έκρινε πέραν των ορίων εκείνων, που με την έφεση του αναίρεσείοντος είχε προσβληθεί η απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου.

Έτσι, κατά το σκέλος αυτό, η προσβαλλόμενη απόφαση κατέστη αναιρετέα λόγω υπερβάσεως της εξουσίας του. Η παραδοχή όμως του λόγου τούτου αναιρέσεως δεν επάγεται την αναίρεση ολόκληρης της απόφασης, αφού η πολιτικώς ενάγουσα νομίμως μετείχε στη δίκη μέχρι την κήρυξη της ενοχής του αναιρεσείοντος, αλλά μόνο ως προς τη διάταξή της περί επιδικάσεως χρηματικής ικανοποιήσεως, ως προς το υπερβάλλον ποσό και δη αυτό των πέντε [5] ευρώ [50-45].

Επομένως, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, δηλαδή μόνο κατά την περί επιδικάσεως στην πολιτικώς ενάγουσα χρηματικής ικανοποιήσεως του υπερβάλλοντος ποσού των πέντε [5] ευρώ και να διαταχθεί η απάλειψη της διάταξης αυτής κατά το υπερβάλλον τούτο ποσό ενώ κατά τα ανωτέρω δεν συντρέχει λόγος παραπομπής της υπόθεσης προς νέα συζήτηση στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την προσβαλλόμενη υπ'αριθμ.470/2019 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χανίων και δη μόνο κατά τη διάταξή της περί επιδικάσεως στην πολιτικώς ενάγουσα του ποσού των πενήντα [50] ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής και απαλείφει τη διάταξη αυτή κατά το υπερβάλλον ποσό των πέντε [5] ευρώ.

Απορρίπτει κατά τα λοιπά την από 4-7-2019 αίτηση του Ε. Μ. του Γ. για αναίρεση της παραπάνω αποφάσεως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Δεκεμβρίου 2019.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 30 Δεκεμβρίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ