Supreme Court allows appeal against lower court's property division ruling due to violation of co-ownership laws.

Απόφαση 2057 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2057/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος-καλούντος: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καλονόμο.

Των καθών η κλήση: α)... β) ... και γ). Φ1, ως μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του αποβιώσαντος αρχικού διαδίκου Θ1, οι οποίοι συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Κοτσιφάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-5-1990 αγωγή του αποβιώσαντος αρχικού διαδίκου Θ1, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 99/2002 μη οριστική, 63/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 221/2006 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 30-8-2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 21-11-2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Μετά την άσκηση της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης και, ειδικότερα, στις 11-1-2007, επήλθε στις ... ο θάνατος του αναιρεσίβλητου Θ1. Στη δικάσιμο της 5-12-2007, που είχε οριστεί αρχικά για τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, εμφανίστηκε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του αναιρεσιβλήτου Δημήτριος Σαραφιανός και δήλωσε τον επισυμβάντα θάνατο του εντολέα του και τη διακοπή της δίκης από το λόγο αυτό (άρθρο 287§2 Κ.Πολ.Δ.).

Ο αναιρεσείων, με την από 19-5-2008 κλήση του προς συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, που επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στους ήδη αντιδίκους του με τις ...', ...' και ..., αντίστοιχα, εκθέσεις επίδοσης του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Χανίων..., ως πρόσωπα δικαιούμενα σε επανάληψη της δίκης (άρθρο 291§1 εδαφ.

α' Κ.Πολ.Δ.), γνωστοποίησε σ' αυτούς το θάνατο του αναιρεσιβλήτου και ως εγγύτερους του ίδιου συγγενείς και μοναδικούς εξ αδιαθέτου κληρονόμους του (σύζυγο και τέκνα του, αντίστοιχα), τους δήλωσε ότι επιθυμεί την επανάληψη της δίκης που διακόπηκε. Η εν λόγω κλήση συντάχθηκε μετά την πάροδο της τασσόμενης από το νόμο (άρθρο 291§1, 292 Κ.Πολ.Δ.

και 1847§1 εδάφ. α' ΑΚ) τετράμηνης προθεσμίας προς αποποίηση της κληρονομίας του θανόντα αναιρεσιβλήτου από μέρους των κληρονόμων του, επέχει δε θέση πρόσκλησης των τελευταίων προς επανάληψη της δίκης, που διακόπηκε βίαια. Με τα δεδομένα αυτά, νόμιμα ο καλών αναιρεσείων επισπεύδει την επανάληψη της δίκης με πρόσκληση των καθολικών διαδόχων του θανόντα, η οποία και νόμιμα, από τον παραπάνω λόγο, επαναλαμβάνεται αναγκαστικά στο πρόσωπο των δύο πρώτων μόνο από τους καλουμένους, οι οποίοι, όπως ήδη ισχυρίζονται, με τις από 20-11-2007 προτάσεις τους, που κατατέθηκαν αρμοδίως στις 18-11-2008, αλλά και αποδεικνύουν με τα, με επίκληση, προσκομιζόμενα απ' αυτούς έγγραφα, εγκαταστάθηκαν, με βάση την από 5-8-2006 ιδιόγραφη διαθήκη του θανόντα συζύγου και πατέρα τους, αντίστοιχα, ως κληρονόμοι του στο επίδικο ακίνητο με τις σ' αυτή-διαθήκη-ειδικότερα διακρίσεις, συνακόλουθα δε, νομιμοποιούνται για τη συνέχιση της δίκης στην αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (της 19-11-2008), μετά, δηλαδή, την παρέλευση τριάντα και πλέον ημερών από την κοινοποίηση σ' αυτούς της αμέσως πιο πάνω κλήσης (πρόσκλησης).

Η ίδια, όμως, κλήση είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη, καθόσον στρέφεται κατά της τρίτης από τους καθ'ων, η οποία, ως μη κληρονόμος του θανόντα πατέρα της στο επίδικο ακίνητο, δεν νομιμοποιείται παθητικά για τη συνέχιση της δίκης.

Από το συνδυασμό των άρθρων 953,954,1002, και 1117 ΑΚ, 1 και 14 του ν. 3741/1929 "περί ιδιοκτησίας κατ' ορόφους", που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 54 του ΕισΝΑΚ, και 1 και 2 του ν.δ.1024/1971 "περί διηρημένης ιδιοκτησίας επί οικοδομημάτων ανεγειρόμενων επί ενιαίου οικοπέδου" προκύπτει, ότι, εκτός από τις περιπτώσεις σύστασης οροφοκτησίας με βάση τη διάταξη του άρθρου 480 Α' του Κ.Πολ.Δ, που προστέθηκε με το άρθρο 11 του ν.1562/1985 ή τις διατάξεις των άρθρων 1 και 6 του τελευταίου νόμου, χωριστή κυριότητα σε όροφο οικοδομής ή σε διαμέρισμα ορόφου μπορεί να συσταθεί μόνο με δικαιοπραξία του κυρίου ή των συγκυρίων του όλου ακινήτου, δηλαδή, είτε με σύμβαση του κυρίου και του αποκτώντος, είτε με σύμβαση μεταξύ των συγκυρίων του όλου ακινήτου, είτε με διάταξη τελευταίας δήλωσης, όχι όμως και με τακτική ή έκτακτη χρησικτησία, η οποία, ας σημειωθεί, είναι δυνατή μόνο επί συνεστημένης ήδη χωριστής κυριότητας ορόφου ή διαμερίσματος.

Η σύσταση, εξάλλου, της οροφοκτησίας περιβάλλεται τον τύπο του συμβολαιογράφου εγγράφου και της μεταγραφής. Δεν μπορεί, επομένως, κατά νόμο να αποκτηθεί κυριότητα με χρησικτησία, τακτική ή έκτακτη, σε τμήμα, όροφο ή δωμάτιο του όλου ακινήτου, ακόμη και αν το τμήμα αυτό είναι αυτοτελές και προορισμένο για αυτοτελή χρήση και εκμετάλλευση, εφόσον το εν λόγω τμήμα δεν αποτελεί συνεστημένη ήδη οριζόντια ιδιοκτησία.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα: " Με τον τρόπο αυτό περατώθηκε η ανέγερση διώροφης οικοδομής στο επίδικο οικόπεδο, η οποία αποτελείται από : α) υπόγειο με δύο διαμερίσματα, επιφανείας 58,007 τ.μ το καθένα, καθώς και βοηθητικό χώρο, επιφανείας 4,25 τ.μ για εγκαταστάσεις καλοριφέρ, β) ένα διαμέρισμα στο ισόγειο, επιφανείας 107,79 τ.μ., γ) ένα διαμέρισμα στον πρώτο όροφο, επιφανείας 107,79 τ.μ.

και δ) το δώμα με την απόληξη του κλιμακοστασίου και μια αποθήκη, επιφανείας 22,71 τ.μ. Τ ίδιο έτος που αποπερατώθηκε η οικοδομή, έγινε και η άτυπη διανομή των κτισμάτων, μεταξύ των διαδίκων και ο μεν εφεσίβλητος - ενάγων - και ήδη αναιρεσίβλητος - πήρε στην αποκλειστική χρήση του, το διαμέρισμα του πρώτου ορόφου, το υπόγειο προς τον ακάλυπτο χώρο και την χρήση της ταράτσας, ο δε εκκαλών - εναγόμενος -και ήδη αναιρεσείων - το διαμέρισμα του ισογείου, το υπόγειο προς την οδό...

και τη χρήση του ακάλυπτου χώρου. Επίσης, οι διάδικοι συμφώνησαν το ίδιο έτος, ότι η αποθήκη που είχαν κτίσει για να τοποθετήσουν το καλοριφέρ, να παραμείνει στη χρήση και των δύο, ενώ ως προς το δικαίωμα υψούν συμφωνήθηκε ότι σε περίπτωση που επιτραπεί η ανέγερση και δεύτερου υπέρ το ισόγειο ορόφου θα γίνουν δύο ίσες ιδιοκτησίες και θα πάρει ο καθένας τους από μία.

Μετά την ανωτέρω άτυπη διανομή, ο εφεσίβλητος παραχώρησε το διαμέρισμα του πρώτου ορόφου της επίδικης οικοδομής στον άλλο αδελφό του ..., στο οποίο ο τελευταίος εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του, για δύο έτη, δηλαδή μέχρι το 1970, που ο εφεσίβλητος παντρεύτηκε και μετακόμισε σ' αυτό με τη σύζυγό του, στο οποίο και κατοικούν έκτοτε μέχρι την άσκηση της κρινόμενης αγωγής.

Το δε υπόγειο διαμέρισμα προς τον ακάλυπτο χώρο, ο εφεσίβλητος εκμίσθωνε σε τρίτους, μεταξύ των οποίων ήταν η ..., ενώ για ένα χρονικό διάστημα είχε παραχωρήσει τη χρήση τούτου στη μητέρα τους, της οποίας είχε αναλάβει την φροντίδα. Έτσι από τις αρχές του έτους 1968 συνεχώς και αδιαλείπτως, ο εφεσίβλητος νέμεται, αφενός το 1/2 εξ αδιαιρέτου του επίδικου οικοπέδου, αφετέρου τα τμήματα της οικοδομής, τα οποία είχε λάβει με την προαναφερθείσα άτυπη διανομή μεταξύ αυτού και του αδελφού του, δηλαδή το διαμέρισμα του πρώτου ορόφου, το υπόγειο προς τον ακάλυπτο χώρο και το δώμα της οικοδομής.

Συνεπώς, ο εφεσίβλητος έχει αποκτήσει με έκτακτη χρησικτησία συγκυριότητα κατά ποσοστό 1/2 αδιαιρέτου, τόσο στο επίδικο οικόπεδο, όσο και στην όλη οικοδομή που έχει ανεγερθεί επ' αυτού. Για πρώτη φορά αμφισβητήθηκε η συγκυριότητα του εφεσίβλητου επί των ανωτέρω από τον εκκαλούντα αδελφό του κατά το έτος 1989, που ο εκκαλών αρνήθηκε να υπογράψει σχετικό συμβολαιογραφικό έγγραφο για σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας επί των ανωτέρων ιδιοκτησιών, όταν αυτός κλήθηκε σε συμβολαιογράφο...." Με βάση τις παροδοχές αυτές και ειδικότερα εκείνη περί του ότι ο αναιρεσίβλητος απέκτησε με έκτακτη χρησικτησία συγκυριότητα κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου τόσο στο επίδικο ακίνητο, όσο και στην όλη οικοδομή που έχει ανεγερθεί σ' αυτό, δέχθηκε, στη συνέχεια, το Εφετείο ότι η εν λόγω οικοδομή, η οποία δεν έχει υπαχθεί στις διατάξεις των άρθρων 1002 και 1117 ΑΚ και στις διατάξεις του ν. 3741/1929, είναι δυνατόν να διανεμηθεί αυτουσίως σε δύο ισάξια μέρη, με τη σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας και μάλιστα με τη σύσταση διαιρεμένων, αυτοτελών και ανεξάρτητων οριζόντιων ιδιοκτησιών κατά μέρη ορόφων ιδιοκτησίας, ώστε κάθε ένας από τους συγκυρίους να λάβει ανάλογο προς τη μερίδα του ισάξιο μέρος της οικοδομής.

Έτσι, όμως, που έκρινέ το Εφετείο, παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 974, 1045, 953, 954, 1002 και 1117 του ΑΚ, καθώς και εκείνες των άρθρων 1 και 4 του ν. 3741/1929 και 1 και 2 του ν.δ 1024/1971 και στέρησε την απόφασή του από τη νόμιμη βάση της, αφού δέχθηκε, ότι ο αναιρεσίβλητος, νεμόμενος το 1/2 εξ αδιαιρέτου του επίδικου οικοπέδου, καθώς και τα τμήματα της οικοδομής, τα οποία είχε λάβει με την άτυπη διανομή (του έτους 1968) μεταξύ αυτού και του αδελφού του, δηλαδή το διαμέρισμα του πρώτου ορόφου, το υπόγειο προς τον ακάλυπτο χώρο και το δώμα της οικοδομής, απέκτησε με έκτακτη χρησικτησία συγκυριότητα κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου τόσο στο επίδικο οικόπεδο, όσο και στην όλη οικοδομή που έχει ανεγερθεί σ' αυτό, δεχθέν έτσι συγκυριότητα της όλης οικοδομής, μολονότι η νομή του αναιρεσιβλήτου αφορούσε διακριτούς και συγκεκριμένους χώρους, περαιτέρω δε ότι είναι δυνατή η αυτούσια διανομή της εν λόγω οικοδομής με τον τρόπο που αναφέρεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, μολονότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν χωρεί, κατά νόμο, έκτακτη χρησικτησία, σε μη συνεστημένες οριζόντιες ιδιοκτησίες.

Ο πρώτος, επομένως, λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο ο αναιρεσείων μέμφεται την προσβαλλόμενη απόφαση για πλημμέλειες από τους αριθμούς 1 και 19, αντίστοιχα, του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, όπως η πρώτη απ' αυτής παραδεκτά συμπληρώνεται με την παρούσα εισήγηση (άρθρο 562 παρ.4 Κ.Πολ.Δ), γιατί το Εφετείο παραβίασε ευθέως τις προμνημονευόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις και διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς τα παραπάνω ουσιώδη ζητήματα, είναι βάσιμος, γι' αυτό και πρέπει να γίνει δεκτός ως προς τους δύο πρώτους από τους καθ' ων και ήδη αναιρεσιβλήτους, να αναιρεθεί ως προς αυτούς η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580§3 Κ.Πολ.Δ., στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 19-5-2008 κλήση του αναιρεσείοντα για επανάληψη της παρούσας δίκης όσον αφορά την τρίτη από τους καθ'ων Φ1.

Αναιρεί τη 221/2006 απόφαση του Εφετείου Κρήτης ως προς τους δύο πρώτους από τους καθ'ων και ήδη αναιρεσιβλήτους.

Παραπέμπει την υπόθεση ως προς αυτούς προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση. Και,

Καταδικάζει τους πιο πάνω αναιρεσιβλήτους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντα, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα, στις 17 Φεβρουαρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Οκτωβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ