2057/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2057 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2057/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παρασκευά Λιάρτη.

Του αναιρεσίβλητου: ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παναγιώτη Παπαδημητρίου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-10-2001 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Καλαμπάκας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 27/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 203/2005 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 15-12-2005 αίτησή του καθώς και με τους από 5-9-2007 πρόσθετους λόγους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 19-9-2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των πρόσθετων λόγων αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια του αριθμού 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, η ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου συντελείται όταν το δικαστήριο της ουσίας εφαρμόζει τέτοιο κανόνα, μολονότι, κατά τις παραδοχές της σχετικής απόφασής του, δεν υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή, αντίθετα, όταν αυτό δεν εφαρμόζει τέτοιο κανόνα, μολονότι, κατά τις παραδοχές της απόφασής του, υπάρχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις της εφαρμογής του.

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 966, 967, 968, 972, 1033, και 1192 αριθ. 1 ΑΚ, οι οποίες εφαρμόζονται σύμφωνα με το άρθρο 51 ΕισΝ ΑΚ, προκειμένου να κριθεί μετά την εισαγωγή του ΑΚ η ιδιότητα ενός πράγματος ως εκτός συναλλαγής ή κοινοχρήστου, προκύπτει, ότι μεταξύ των κοινόχρηστων πραγμάτων περιλαμβάνονται και οι οδοί αδιακρίτως.

Τα κοινής χρήσης πράγματα λαμβάνουν τον προορισμό τους αυτό από το νόμο ή τη βούληση του ιδιοκτήτη τους (όπως με διαθήκη ή δωρεά), που μπορεί να εκδηλωθεί και με παραίτηση από την κυριότητα του πράγματος για να καταστεί αυτό κοινόχρηστο τηρουμένων πάντοτε των νόμιμων προϋποθέσεων. Κατά το προϊσχύσαν του ΑΚ βυζαντινορρωμαϊκό δίκαιο (ν.3 Πανδ. 43, 7, ν. 2 παρ. 8, Πανδ. 39.3, ν. 28 Πανδ. 22,3) αναγνωριζόταν ως τρόπος κτήσης της ιδιότητας πράγματος ως κοινοχρήστου η αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα στη χρήση του πράγματος από τους δημότες Κοινότητας ή Δήμου (vetustas), με την οποία κυρούνταν ως νόμιμη η πραγματική κατάσταση που υπήρχε πριν από τόσο χρόνο ώστε η ζώσα γενεά να τη γνώρισε ως έχει και να μη διέδωσε παράδοση από την παρελθούσα γενεά για την ύπαρξη άλλης διαφορετικής κατάστασης.

Η αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα δεν υιοθετήθηκε από τον ΑΚ, διατηρείται, όμως, σύμφωνα με το άρθρο 51 ΕισΝ ΑΚ, η δυνάμει αυτής ιδιότητα που απέκτησε το πράγμα ως κοινής χρήσης, εφόσον πριν από την εισαγωγή του ΑΚ (23-2-1946) δύο συνεχόμενες γενεές ανθρώπων επί συνολικό διάστημα τουλάχιστον ογδόντα (80) ετών δεν γνώρισαν διαφορετική κατάσταση του πράγματος από την κοινοχρησία.

Εκείνος που ισχυρίζεται ότι κάποιο ακίνητο ή οδός είναι κοινόχρηστος χώρος, πρέπει, για το ορισμένο του ισχυρισμού του, να καθορίσει το νόμιμο τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκε η ιδιότητα της κοινοχρησίας. Προκειμένου, επομένως, να γίνει δεκτή ως και κατ' ουσίαν βάσιμη αγωγή, η οποία θεμελιώνεται στην ιδιότητα του πράγματος ως κοινοχρήστου, όπως είναι η αγωγή περί παράλειψης της χρήσης αυτού από ιδιώτη, γιατί με αυτή προσβάλλεται η προσωπικότητα του ενάγοντα εκ του ότι παρεμποδίζεται στη χρήση του κοινού, όπως έχει από το νόμο δικαίωμα, αγωγή, η οποία παρέχεται στον προσβαλλόμενο ιδιώτη από τη διάταξη του άρθρου 57 ΑΚ, πρέπει να καθορίζει όλα τα πραγματικά περιστατικά που είναι απαραίτητα κατά νόμο, δηλαδή, κατά τις διατάξεις του προϊσχύσαντος του ΑΚ ΒΡΔ, που προπαρατέθηκαν, για την εφαρμογή του θεσμού της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητας.

Έτσι, δεν αρκεί η αναφορά στην απόφαση περί της ιδιότητας του πράγματος ως κοινοχρήστου, της κτήσης της εν λόγω ιδιότητας με την κοινή χρήση του πράγματος από δύο κατά συνέχεια γενεές (αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα), αλλά απαιτείται, επίσης, να αναφέρεται σ' αυτή, ότι η αρχαιότητα στην κοινή χρήση είχε συμπληρωθεί κατά το χρόνο εισαγωγής του ΑΚ (23-2-1946).

Διαφορετικά η απόφαση αρκείται σε στοιχεία λιγότερα από εκείνα που απαιτούν οι διατάξεις του ΒΡΔ, που προμνημονεύθηκαν, σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 51 ΕισΝ Α.Κ. Στην προκείμενη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, εξαφάνισε με την προσβαλλόμενη απόφασή του, την εκκαλούμενη απόφαση του Ειρηνοδικείου, που δίκασε σε πρώτο βαθμό και απέρριψε την αγωγή του αναιρεσιβλήτου, με την οποία ο τελευταίος, ισχυριζόμενος ότι προσβάλλεται το δικαίωμα της προσωπικότητάς του από την παράνομη ενέργεια του αντιδίκου του από την οποία παρακωλύεται στην ελεύθερη άσκηση του δικαιώματος χρήσης της αναλυτικά περιγραφόμενης σ' αυτή -αγωγή- κοινόχρηστης και μάλιστα κοινοτικής οδού, ζήτησε να υποχρεωθεί ο αντίδικός του να άρει την προσβολή της προσωπικότητάς του με την αποξήλωση της σιδερένιας πόρτας που τοποθέτησε στην κοινόχρηστη οδό και να απαγορευθεί στον ίδιο κάθε μελλοντική προσβολή της προσωπικότητάς του με την παρεμπόδιση της χρήσης από μέρους του της εν λόγω οδού, ως αόριστη.

Ακολούθως, το πιο πάνω Δικαστήριο, αφού κράτησε την υπόθεση και δίκασε κατ' ουσίαν την αγωγή, τη δέχθηκε ως ουσιαστικά βάσιμη με την αιτιολογία ότι ο δρόμος υπήρχε από αμνημονεύτων χρόνων ως μονοπάτι, παράλληλα αυτού υπήρχε κοινοτικός αύλαξ, με την πάροδο του χρόνου διευρύνθηκε, ενσωματώνοντας και τον αύλακα και έφθασε τα 4 μέτρα πλάτος, ενόψει δε του χαρακτήρα του ως κοινοτικού δρόμου αποτελεί κοινής χρήσεως και εκτός συναλλαγής πράγμα.

Δεν διασαφηνίζεται όμως στην απόφαση η απαιτούμενη κατά νόμο αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα στη χρήση της επίδικης οδού, δηλαδή αν η κοινή χρήση της τελευταίας είχε διαρκέσει δύο συνεχόμενες γενεές (ογδόντα (80) έτη) πριν από την εισαγωγή του Α.Κ. Με το να δεχθεί όμως το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, την αγωγή με τις πιο πάνω παραδοχές, αρκέστηκε σε στοιχεία λιγότερα από τα αξιούμενα από τις προμνημονευόμενες ουσιαστικές διατάξεις για την παραδοχή της, παραβιάζοντας, έτσι, τις εν λόγω διατάξεις.

Πρέπει, επομένως, να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο πρόσθετος λόγος, κατά το πρώτο μέρος του, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από την παραβίαση των αμέσως πιο πάνω διατάξεων πλημμέλεια του άρθρου 560 παρ. 1 ΚΠολΔ και να αναιρεθεί η εν λόγω απόφαση, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο, όμως, από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση..

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δέχεται την από 15 Δεκεμβρίου 2005 αίτηση αναίρεσης, καθώς και τους από 5 Σεπτεμβρίου 2007 πρόσθετους λόγους κατά της 203/2005 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο όμως, από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντα, τα οποία ορίζει σε χίλια εξακόσια σαράντα (1.640) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Νοεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Νοεμβρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ