2052/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2052 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2052/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό, Αβροκόμη Θούα και Γεώργιο Αποστολάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Οκτωβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "... ΕΠΕ", που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, εκπροσωπήθηκε δε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Νικολόπουλο.

Της αναιρεσίβλητης: ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "..." και με διακριτικό τίτλο ""...", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Βραχά, η οποία δήλωσε στο ακροατήριο ότι η ως άνω εταιρεία έχει μετονομαστεί σε "...", όπως προκύπτει και από τις από 25-10-2017 προτάσεις της ενώπιον του Αρείου Πάγου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-4-2008 αγωγή αποζημίωσης της ήδη αναιρεσίβλητης και την από 28-1-2010 ανταγωγή της ήδη αναιρεσείουσας και προσώπου που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5923/2011 του ίδιου Δικαστηρίου και 4333/2014 του Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 13-3-2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Αποστολάκης ανέγνωσε την από 17-7-2017 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος αναιρέσεως και να απορριφθεί ο δεύτερος.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η αναιρεσίβλητη με την από 22.4.2008 προς το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών αγωγή της, την οποία είχε απευθύνει κατά της αναιρεσείουσας, ζήτησε πλην άλλων (κατά το μέρος που ενδιαφέρει εν προκειμένω σε σχέση με τους αναιρετικούς λόγους) να αναγνωρισθεί ότι η τελευταία είναι υποχρεωμένη να της πληρώσει ως αποζημίωση τα διαφυγόντα κέρδη που έχασε εξ αιτίας της -χωρίς βάσιμο λόγο- καταγγελίας της μεταξύ τους συμβάσεως.

Εκδόθηκε η υπ’ αριθ. 5923/2011 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία η αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή. Ακολούθως, με την υπ’ αριθ. 433/2014 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών οι αντίθετες εφέσεις των διαδίκων απορρίφθηκαν. Με την υπό κρίση αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται από την εναγομένη η ανωτέρω απόφαση του Εφετείου.

Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοσθεί, ενώ συντρέχουν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα.

Ο λόγος δε αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ ιδρύεται, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα περιστατικά που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του κατάλληλου κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων.

Περαιτέρω, όπως ορίζει το εδάφιο β’ του άρθρου 298 ΑΚ, ως διαφυγόν κέρδος "λογίζεται εκείνο που προσδοκά κανείς με πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις και ιδίως τα προπαρασκευαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί". Για τη διαμόρφωση επομένως της αποδεικτικής κρίσεως του δικαστή, ως προς την επέλευση και το ύψος της εν λόγω ζημίας στο μέλλον, ο νόμος αρκείται σε πιθανολόγηση και δεν απαιτεί πλήρη απόδειξη.

Ως εκ τούτου η ανωτέρω διάταξη έχει μικτό χαρακτήρα, δηλαδή είναι ουσιαστική ως προς τον καθορισμό απ’ αυτή των παραγωγικών της εν λόγω αξιώσεως στοιχείων και δικονομική ως προς την επάρκεια της πιθανολογήσεως του διαφυγόντος κέρδους. Κατά συνέπεια, η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας περί της υπάρξεως ή μη πιθανότητας επελεύσεως της μελλοντικής ζημίας, ως αναγόμενη στην εκτίμηση της εξελίξεως πραγμάτων, δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο.

Ελέγχεται όμως αναιρετικά (κατά περίπτωση με το λόγο από τον αριθμό 1 ή 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ) η δικαστική κρίση ως προς την ύπαρξη ή μη των στοιχείων, που είναι αναγκαία για τη γένεση της σχετικής αξιώσεως, δηλαδή για τη συγκεκριμενοποίηση της αόριστης νομικής έννοιας του διαφυγόντος κέρδους μεταξύ των οποίων και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της ζημίας και του ζημιογόνου γεγονότος.

Εν προκειμένω, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, έκρινε ότι, από την αντισυμβατική συμπεριφορά της εναγομένης (ήδη αναιρεσείουσας) να καταγγείλει πρόωρα και χωρίς σπουδαίο λόγο την μεταξύ αυτής και της εναγόμενης (ήδη αναιρεσίβλητης) σύμβαση περί παραχώρησης του δικαιώματος διαπραγματεύσεως και συνάψεως συμβάσεως με τηλεοπτικό σταθμό πανελλήνιας εμβέλειας μετάδοσης ή αναμετάδοσης των αγώνων του παγκόσμιου πρωταθλήματος μοτοσικλέτας, η αναιρεσίβλητη δικαιούται να λάβει αποζημίωση για την αποκατάσταση της αποθετικής της ζημίας (διαφυγόντα κέρδη), κρίση μη υποκείμενη σε αναιρετικό έλεγχο, η οποία (ζημία) συνίσταται στα έσοδα που με βεβαιότητα και κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, αν δεν είχε λήξει πρόωρα η σύμβασή τους, θα αποκόμιζε από την ανάθεση των τηλεοπτικών δικαιωμάτων κατά τα έτη 2005-2008.

Περαιτέρω, το Εφετείο προσδιορίζοντας τα στοιχεία που συγκεκριμενοποιούν την ανωτέρω ζημία, δέχθηκε τα ακόλουθα που ενδιαφέρουν τον αναιρετικό έλεγχο: "... Η εναγομένη για τα τρία έτη από 2006 έως 2008 ανέθεσε τελικά τη μετάδοση των αγώνων στην ..., έναντι του συνολικού ποσού 700.000 ευρώ, ενώ σχολιαστής των αγώνων υπήρξε ο δεύτερος εναγόμενος.

Συγκεκριμένα η εναγομένη έλαβε 180.000 ευρώ για το έτος 2006, 238.000 ευρώ για το έτος 2007 και 282.000 ευρώ για το έτος 2008, πλην όμως όχι σε χρήμα, αλλά σε διαφημιστικό χρόνο. Κατά συνέπεια, εάν δεν είχε χωρήσει η ως άνω ενέργεια της εναγομένης-αντενάγουσας, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, η συνολική αμοιβή από τον τηλεοπτικό σταθμό ...

για τους διαδίκους θα ανερχόταν σε διαφημιστικό χρόνο αντίστοιχης αξίας. Ο ισχυρισμός της εναγομένης ότι η ενάγουσα δεν θα μπορούσε να προβεί σε σύμβαση με την ... λόγω κακών σχέσεων του νομίμου εκπροσώπου της Ν. Β. με τη διοίκηση του σταθμού δεν αποδείχθηκε βάσιμος. Για τους αγώνες του έτους 2005, η ... παραχώρησε στην ενάγουσα διαφημιστικό χρόνο αξίας 273.619,80 ευρώ πλέον ΦΠΑ συνολικά, όπως αναφέρει η ίδια στην αγωγή της.

Εξ άλλου, όπως η ίδια αναφέρει στην αγωγή της, δεν κατάφερε να αξιοποιήσει διαφημιστικό χρόνο αξίας 121.304,10 ευρώ πλέον ΦΠΑ (το 44,33% του χρόνου), ήτοι αξιοποίησε διαφημιστικό χρόνο αξίας 152.315,70 ευρώ πλέον ΦΠΑ (το 56,70% του χρόνου). Κατά συνέπεια κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, το συνολικό όφελος για τα μέρη από παραχωρηθέντα χρόνο συνολικής αξίας 700.000 ευρώ θα ανήρχετο στο 56,67% αυτού, ήτοι στο ποσό των 389.668,40 ευρώ.

Όπως όμως αναφέρει η ενάγουσα στην αγωγή της, η αμοιβή της "..." για τα έτη 2006-2008 ανερχόταν σε 190.489,36 ευρώ (42.553,19 για το 2006 + 62.829,79 για το 21 + 85.106,38 για το 2008), ενώ με βάση την από 19.5.2005 συμφωνία τα έξοδα αυτά θα εβάρυναν τους συμβαλλομένους από κοινού. Κατά συνέπεια, η κάθε αμοιβή των δύο μερών συνολικά θα ανερχόταν σε 199.179,04 ευρώ (389.668-190.489,36).

Δεδομένου λοιπόν ότι την αμοιβή αυτή θα τη διένεμαν μεταξύ τους εξ ημισείας, το διαφυγόν κέρδος της ενάγουσας, λόγω της ως άνω αντισυμβατικής συμπεριφοράς της εναγομένης ανέρχεται στο 50% της καθαρής αμοιβής, άλλως στο ποσό των 99.589,52 (199.179,04:2) ευρώ. Ο ισχυρισμός της εναγομένης, με τον τρίτο λόγο της εφέσεώς της, ότι από το ανωτέρω ποσό πρέπει να αφαιρεθεί το ποσό των 79.900 ευρώ, το οποίο σύμφωνα με τον όρο 8 της από 21.2.2005 συμβάσεώς της με την ..., αντιστοιχεί στο συνολικό κόστος υλικών/τεχνικό κόστος για τα έτη 2006 έως 2008, πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμος, διότι σύμφωνα με το σχετικό όρο, το εν λόγω κόστος οφείλει να καταβάλει στην αλλοδαπή εταιρεία το δίκτυο, ήτοι κατά τους όρους συμβάσεως το τηλεοπτικό κανάλι και όχι η δικαιούχος εναγομένη".

Με βάση τις παραδοχές αυτές έκρινε ότι η αποθετική ζημία της ενάγουσας από την ανωτέρω αιτία ανήλθε σε 99.589,52 ευρώ και απέρριψε το σχετικό λόγο της εφέσεως της εναγομένης, επικυρώνοντας την πρωτόδικη απόφαση. Ωστόσο, οι ανωτέρω παραδοχές ελέγχονται ανεπαρκείς αναφορικά με τον προσδιορισμό των στοιχείων, που είναι αναγκαία για τη συγκεκριμενοποίηση της αόριστης νομικής έννοιας του διαφυγόντος κέρδους και ειδικότερα του στοιχείου του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της ζημίας και του ζημιογόνου γεγονότος.

Δέχθηκε η προσβαλλομένη ότι, εάν δεν είχε χωρήσει η από 20.3.2006 χωρίς σπουδαίο λόγο καταγγελία εκ μέρους της εναγομένης, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, η συνολική αμοιβή από τον τηλεοπτικό σταθμό ... για τους διαδίκους θα ανερχόταν σε διαφημιστικό χρόνο αντίστοιχης αξίας, ήτοι στην ίδια ακριβώς αμοιβή, η οποία προβλεπόταν στην μεταξύ της εναγομένης και της ...

από 26.3.2006 σύμβαση συνεργασίας που καταρτίσθηκε μετά την καταγγελία. Δεν περιλαμβάνεται όμως στην προβαλλόμενη απόφαση καμία αιτιολογία για τον αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ του ζημιογόνου γεγονότος (της καταγγελίας της από 19.5.2005 μεταξύ των διαδίκων συμβάσεως συνεργασίας) και της επελθούσας ζημίας (απώλεια αμοιβής 99.589,52 ευρώ, την οποία κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης θα ελάμβανε η ενάγουσα από τον τηλεοπτικό σταθμό ...

σε διαφημιστικό χρόνο ισόποσης αξίας). Θα έπρεπε δηλαδή να αναφέρεται στην προσβαλλόμενη απόφαση -επί πλέον των ανωτέρω και- ότι την ίδια ακριβώς σύμβαση με το ίδιο περιεχόμενο, την οποία κατήρτισε η εναγομένη απευθείας με την ... (μετά την καταγγελία), θα είχε κατορθώσει, σε περίπτωση που η μεταξύ αυτής και της εναγομένης από 19.5.2005 σύμβαση δεν είχε καταγγελθεί, να συνάψει και η ίδια (ενάγουσα) και επομένως θα είχε κατορθώσει να ωφεληθεί με το ίδιο ακριβώς έσοδο, το οποίο απεκόμισε η εναγομένη συνάπτοντας με την ...

την από 24.3.2006 σύμβαση. Έτσι λοιπόν που έκρινε, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, αφού δεν περιέλαβε επαρκείς αιτιολογίες για την εφαρμογή του άρθρου 298 ΑΚ και ειδικότερα ως προς την αιτιώδη μεταξύ του ζημιογόνου γεγονότος και της αποθετικής ζημίας σχέση. Επομένως είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου (κατ’ ορθή εκτίμηση από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και όχι από τον αριθμό 1 που επικαλείται η αναιρεσείουσα).

Παρέλκει δε η έρευνα του δεύτερου λόγου επίσης από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου διότι αναφέρεται στο ζήτημα των αφαιρετέων από την ως άνω αμοιβή της ενάγουσας έξοδα της μετάδοσης και αναμετάδοσης των αγώνων και επομένως καταλαμβάνεται από την αναιρετική εμβέλεια του πρώτου λόγου.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η υπό κρίση αίτηση για αναίρεση πρέπει να γίνει δεκτή και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς το κεφάλαιο της από 22.4.2008 προς το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών αγωγής της αναιρεσίβλητης. Στη συνέχεια πρέπει κατά την παρ. 3 του άρθρου 580 ΚΠολΔ, όπως η παράγραφος αυτή ισχύει μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο 65 του ν. 4139/2013, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές διαφορετικούς από αυτούς που εξέδωσαν την απόφαση αυτή, ενώ η δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας βαρύνει την αναιρεσίβλητη επειδή ηττάται (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να διαταχθεί κατά την παρ. 4 του άρθρ. 495 ΚΠολΔ η απόδοση στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που καταβλήθηκε απ’ αυτήν.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθ. 4333/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών όσον αφορά το κεφάλαιο της από 22.4.2008 προς το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών αγωγής της αναιρεσίβλητης "... ΕΠΕ" κατά της αναιρεσείουσας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί όμως από δικαστές άλλους από αυτούς που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Διατάσσει την απόδοση στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που καταβλήθηκε απ’ αυτήν.

Και

Επιβάλλει τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας ποσού τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ σε βάρος της αναιρεσίβλητης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Δεκεμβρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 14 Δεκεμβρίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ