Supreme Court allows appeal against employer's unilateral contract changes due to insufficient reasoning on director's rights.

Απόφαση 2051 / 2006 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2051/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1΄ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Στέφανο Γαβρά, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καράμπελα, Εμμανουήλ Καλούδη, Χρήστο Αλεξόπουλο και Αλέξανδρο Νικάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2006, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ - ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Θεοδώρα Ευσταθοπούλου και Ανδρέα Πετρόπουλο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ....., 2) ....., 3) ..... και 4)..... . Εκπροσωπήθηκαν όλοι από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αντώνιο Ρουπακιώτη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13-2-2002 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2110/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 8650/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6-7-2005 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αλέξανδρος Νικάκης, διάβασε την από 27-9-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αναίρεσης. Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσείουσας ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσίβλητων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 7 του ν. 2112/1920 κάθε μονομερής μεταβολή των όρων της υπαλληλικής συμβάσεως που βλάπτει τον υπάλληλο θεωρείται ως καταγγελία. Ως βλαπτική μεταβολή θεωρείται εκείνη που συνεπάγεται υλική ή ηθική βλάβη για τον μισθωτό, όπως είναι η διακοπή ή μείωση πρόσθετης παροχής, η οποία χορηγείται από τον εργοδότη στο μισθωτό κατά τη διάρκεια της εργασίας του τακτικά και ανελλιπώς, ως αντάλλαγμα νόμιμο ή συμβατικό της προσφερόμενης εργασίας του και με την αποδοχή της καταρτίζεται σιωπηρή σύμβαση περί τακτικής καταβολής της ως μισθού.

Εξάλλου ο εργοδότης, ασκώντας το από το άρθρο 652 ΑΚ διευθυντικό του δικαίωμα, έχει την εξουσία να εξειδικεύσει κάθε φορά την υποχρέωση του μισθωτού για εργασία, καθορίζοντας τους όρους της παροχής της, τόπο, χρόνο και τρόπο, εκτός αν κωλύεται από διαφορετική δεσμευτική νομική ή συμβατική ρύθμιση, ή αν η άσκηση του δικαιώματος αυτού προσκρούει στις αρχές των άρθρων 281 και 288 ΑΚ.

Παραλλήλως το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει και την εξουσία του εργοδότη, ως διευθυντή της εκμετάλλευσης, να οργανώνει και να διευθύνει την επιχείρησή του κατά τον προσφορότερο τρόπο, όταν συντρέχουν οικονομικο-τεχνικοί λόγοι, οπότε η μεταβολή των όρων της συμβάσεως εργασίας χωρίς συμβατική δέσμευση, δεν συνιστά βλαπτική μεταβολή.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε τα ακόλουθα. Οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι προσλήφθηκαν από την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα "ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΑΕ" με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, ως υπάλληλοι αναλυτές - προγραμματιστές συστημάτων και ως μηχανικοί επικοινωνιών στη Διεύθυνση Πληροφορικής με πενθήμερη εβδομαδιαία απασχόληση επί οκτώ ώρες ημερησίως (07.00 - 15.00).

Η εργασία τους συνίστατο στην προσαρμογή, συντήρηση και ανάπτυξη του μηχανογραφικού συστήματος κρατήσεως θέσεων, εκδόσεως εισιτηρίων και ελέγχου των αναχωρήσεων. Το έτος 1983 η αναιρεσείουσα εγκατέστησε το δίκτυο επικοινωνιών με την ονομασία "HERMES", που αφορούσε την υποστήριξη των συστημάτων πληροφορικής.

Για την ασφαλή και αποδοτική λειτουργία όλο το εικοσιτετράωρο, το Δ.Σ. της αναιρεσείουσας, αποφάσισε την παρακολούθηση του συστήματος με βάρδιες χειριστών, αναλυτών - προγραμματιστών και οι αναιρεσίβλητοι επιλέγησαν, για να καλύπτουν τις ανάγκες συνεχούς λειτουργίας, με την μέθοδο της κατ' οίκον ετοιμότητας (stand by).

Ειδικότερα; οι αναιρεσίβλητοl ανέλαβαν την υποχρέωση μετά τη λήξη του νομίμου ωραρίου τους να βρίσκονται όλο το εικοσιτετράωρο, με βάρδιες όλες τις ημέρες της εβδομάδας, σε κατ' οίκον πραγματική ετοιμότητα, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα σε κάθε στιγμή να αντιμετωπισθεί οποιοδήποτε πρόβλημα παρουσιάζονταν στο μηχανογραφικό σύστημα (σύστημα τιμολογήσεως, τμήμα ενημερώσεως δρομολογίων).

Με βάση τη συμφωνία αυτή οι αναιρεσίβλητοι ανέλαβαν την υποχρέωση να επιλύουν αμέσως τηλεφωνικώς ή με επιτόπια μετάβαση τους, σε χρονικό διάστημα μικρότερο της ώρας, οποιοδήποτε πρόβλημα ανέκυπτε στον τομέα της εργασίας τους, όπως αλλαγή ή ακύρωση πτήσεων, ενημέρωση επιβατών, προβλήματα στο σύστημα τιμολόγησης, επικοινωνίας των χρηστών του δικτύου με τον κεντρικό υπολογιστή ή προβλήματα από την υπερφόρτωση των αεροσκαφών.

΄Ετσι οι αναιρεσίβλητοι επί 18 έτη παρείχαν πρόσθετη εργασία με τη μορφή της γνήσιας ετοιμότητας, καθόσον, κατά το χρόνο της πρόσθετης αυτής εργασίας, είχαν σε εγρήγορση τις πνευματικές και σωματικές τους δυνάμεις, προκειμένου να παράσχουν τις υπηρεσίες τους) όταν καλούνταν από την αναιρεσείουσα και παρίστατο ανάγκη.

Περαιτέρω το Εφετείο δέχθηκε, ότι για την πρόσθετη αυτή απασχόληση η αμοιβή υπολογίζονταν σε ποσοστό επί του υπερωριακού ωρομισθίου και ανάλογα με τις ώρες της εργασίας, ήτοι από την 16.00 - 22.00 ώρα σε ποσοστό 50% του υπερωριακού ωρομισθίου, προσαυξημένου όπως οι υπερωρίες και από την 22.00 - 6.00 ώρα σε ποσοστό 25% και την αμοιβή αυτή η αναιρεσείουσα κατέβαλε ανελλιπώς επί 18 έτη.

Την 25.4.2001 η αναιρεσείουσα μετέβαλε μονομερώς τον τρόπο απασχόλησης των αναιρεσιβλήτων και μείωσε την αμοιβή τους για την πρόσθετη εργασία. Ειδικότερα, αφού χαρακτήρισε την απασχόλησή τους στο άνω σύστημα "HERMES" ως οιονεί υπερωριακή απασχόληση, άρχισε να υπολογίζει την αμοιβή τους ανά τηλεφώνημα. Η μεταβολή αυτή για την οποία οι αναιρεσίβλητοι διαμαρτυρήθηκαν προκάλεσε προβλήματα δυσλειτουργίας στο σύστημα "HERMES".

Ενόψει των προβλημάτων αυτών η αναιρεσείουσα επανέφερε το προηγούμενο σύστημα, το οποίο άρχισε να εφαρμόζεται από 19.7.2001 αλλά με τις εξής αλλαγές. Δημιούργησε ομάδες υποστήριξης, στις οποίες -πλην άλλων υπαλλήλων- ενέταξε τους αναιρεσιβλήτους, για να εργάζονται σε κυλιόμενο πρόγραμμα, καταργώντας την πενθήμερη εβδομαδιαία απασχόληση, επτά ημέρες την εβδομάδα (και Σάββατο και Κυριακή και αργίες) με ωράριο 07.00 - 15.00, για δε τις ώρες εκτός του ωραρίου τους όρισε να καλύπτεται το σύστημα σε εικοσιτετράωρη βάση από τα ίδια άτομα, αλλά μείωσε την αμοιβή τους, καθορίζοντας το ωρομίσθιο απασχολήσεώς τους από ώρα 16.00 - 22.00 σε 40% του ωρομισθίου και από ώρα 22.00 μέχρι 06.00 σε 20%.

Οι αναιρεσείοντες διαμαρτυρήθηκαν στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας, απέστειλαν στην αναιρεσείουσα την από 23.7.2001 εξώδικη διαμαρτυρία τους και δήλωσαν, ότι διατηρούν τις υπηρεσίες τους στη διάθεσή της. Οι προεκτεθείσες μόνιμες και διαρκείς τροποποιήσεις, στις οποίες η αναιρεσείουσα προέβη μονομερώς, χωρίς τη συγκατάθεση των αναιρεσιβλήτων, αποτελούν αθέμιτη βλαπτική μεταβολή των όρων της συμβάσεως εργασίας τους, αφού συνοδεύθηκαν και από μείωση των αποδοχών τους, η μεταβολή δε αυτή εξέρχεται προφανώς από τα όρια του διευθυντικού δικαιώματος της αναιρεσείουσας, που επιβάλλουν η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη και ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός αυτού, και, επομένως οι αναιρεσίβλητοι δικαιούνται να αξιώσουν την τήρηση της εργασιακής τους συμβάσεως, την εξακολούθηση της παροχής της εργασίας τους με τους όρους που ίσχυαν πριν την μεταβολή και την καταβολή των αποδοχών τους.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας και επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση που δέχθηκε την αγωγή των αναιρεσιβλήτων, με την οποία αυτοί ζητούσαν να αναγνωρισθεί ακυρότητα της βλαπτικής μεταβολής των όρων εργασίας τους, να υποχρεωθεί η αναιρεσείουσα να αποδέχεται αυτή ως και περαιτέρω και να τους καταβάλει τα αναφερόμενα ποσά.

Με την κρίση του όμως αυτή το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς το ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, αν η απόφαση της αναιρεσείουσας να μεταβάλει τον τρόπο απασχόλησης των αναιρεσιβλήτων, εξέρχεται των ορίων του διευθυντικού της δικαιώματος.

Ειδικότερα, δεν διευκρινίζεται προς τούτο, όπως ήταν αναγκαίο για την απόφανση επί του ανωτέρω ζητήματος, αν η συμφωνία περί παροχής πρόσθετης εργασίας με την κατ΄ οίκον ετοιμότητα περιελάμβανε υποχρέωση της αναιρεσείουσας να απασχολεί τους αναιρεσιβλήτους μετά τη λήξη του ωραρίου της σε εικοσιτετράωρη βάση με βάρδιες όλες τις ημέρες της εβδομάδας, επικοινωνώντας τηλεφωνικώς με αυτούς για την επίλυση των προβλημάτων στον τομέα της εργασίας τους, έτσι ώστε να παραμένει αμετάβλητο στο μέλλον το πρόγραμμα του μηχανογραφικού συστήματος "HERMES", ως προς τον τρόπο λειτουργίας του, τις ώρες απασχόλησης των αναιρεσιβλήτων σ΄ αυτό και το ύψος των σχετικών αποδοχών τους, τις οποίες η αναιρεσείουσα δεν μπορούσε να μειώσει.

Ότι δηλαδή τούτο αποτέλεσε όρο της μεταξύ τους συμβάσεως εργασίας, με την οποία έτσι αποκλείστηκε το δικαίωμα της αναιρεσείουσας να μεταβάλει τον τρόπο λειτουργίας του μηχανογραφικού της συστήματος "HERMES" και συναφώς το ωράριο εργασίας των αναιρεσιβλήτων για την υποστήριξη αυτού και τις αποδοχές τους.

Συνεπεία των ελλείψεων αυτών το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, κατά τη βάσιμη περί αυτού αιτίαση από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ των συναφών πρώτου και δευτέρου λόγων της αναιρέσεως. Επομένως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 8650/2004 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας εκ χιλίων εκατό (1.100) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 21 Νοεμβρίου 2006. Και,

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 28 Δεκεμβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ