Supreme Court dismisses divorce appeal due to lack of legal interest as marriage was already dissolved.

Απόφαση 2041 / 2025 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2041/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αικατερίνη Χονδρορίζου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ευτύχιο Νικόπουλο, Στυλιανή Μπλέτα, Δέσποινα Βασιλοδημητράκη και Δομνίκη Λασπά - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 22 Σεπτεμβρίου 2025, με την παρουσία και του Γραμματέα Γ. Φ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν. Θ. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Κασιούμη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Τ. Κ. του Ε., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Χαρά Καζαντζή με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29/5/2020 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 2/6/2020 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ιωαννίνων και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 360/2021 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 277/2023 του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 4/12/2023 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Με την κρινόμενη από 4-12-2023 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 277/2023 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων, εκδοθείσα αντιμωλία των διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών από την οικογένεια, το γάμο και την ελεύθερη συμβίωση, με την οποία απορρίφθηκε ως απαράδεκτη, λόγω έλλειψης εννόμου συμφέροντος, η από 7-10-2021 έφεση του αναιρεσείοντος κατά της 360/2021 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, με την οποία, έγιναν δεκτές οι αγωγές των διαδίκων συζύγων για λύση του μεταξύ τους γάμου. Η αίτηση αναίρεσης, ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495, 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 1 και 566 παρ.1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 αρ.3 ΚΠολΔ).

ΙΙ. Κατά το άρθρο 1439 παρ. 1 ΑΚ, καθένας από τους συζύγους μπορεί να ζητήσει διαζύγιο, όταν οι μεταξύ τους σχέσεις έχουν κλονισθεί τόσο ισχυρά από λόγο που αφορά στο πρόσωπο του εναγομένου ή και των δύο συζύγων, ώστε βάσιμα η εξακολούθηση της έγγαμης σχέσης τους να είναι αφόρητη για τον ενάγοντα. Με τη διάταξη αυτή καθιερώνεται ως λόγος διαζυγίου ο αντικειμενικός κλονισμός της έγγαμης σχέσης, χωρίς να απαιτείται το στοιχείο της υπαιτιότητας για να δύναται να ζητηθεί το διαζύγιο.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 1439 παρ. 3 ΑΚ, εφόσον οι σύζυγοι βρίσκονται σε διάσταση συνεχώς από δύο τουλάχιστον χρόνια, ο κλονισμός τεκμαίρεται αμάχητα και το διαζύγιο μπορεί να ζητηθεί, έστω και αν ο λόγος του κλονισμού αφορά το πρόσωπο του ενάγοντος. Αντικείμενο της δίκης διαζυγίου είναι όχι η δικαστική διάγνωση του λόγου διαζυγίου, που δικαιολογεί την απαγγελία τούτου, αλλά το διαπλαστικό αποτέλεσμα της λύσης του γάμου. Οι αιτιολογίες της απόφασης δεν έχουν στοιχεία διατακτικού και δεν παράγουν δεδικασμένο για τα ζητήματα της υπαιτιότητας ούτε για τα πραγματικά περιστατικά των λόγων διαζυγίου (ΑΠ 1253/2023, ΑΠ 1048/2023, ΑΠ 713/2022, ΑΠ 154/2019, ΑΠ 315/2018, ΑΠ 576/2014, AΠ 50/2013).

Εξάλλου, από τα άρθρα 218 παρ. 1 και 219 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ., σε συνδυασμό με το άρθρο 591 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα προκύπτει ότι, σε περίπτωση επικλήσεως εκ μέρους του ενάγοντος συζύγου δύο βάσεων του άρθρου 1439 του Α.Κ., δυνάμει των οποίων αιτείται τη λύση του γάμου του γάμου του, λόγω ισχυρού κλονισμού από λόγο που αφορά στο πρόσωπο του εναγομένου συζύγου, σύμφωνα με την παρ. 1, αλλά και του ισχυρού κλονισμού, που τεκμαίρεται, λόγω διετούς διάστασής τους, σύμφωνα με την παρ. 3 και ανεξάρτητα αν υπάρχει απλή σώρευση ή επικουρική, το δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να λάβει υπόψη τη σειρά προτεραιότητας, που υποδεικνύει ο ενάγων, αλλά μπορεί να ερευνήσει πρώτα τη βάση της διετούς διάστασης, ακόμη και αν υποβάλλεται επικουρικά και, μόνον, αν αυτή δεν αποδεικνύεται, να προχωρήσει στην έρευνα της κύριας βάσης και τούτο διότι οι ως άνω βάσεις της αγωγής διαζυγίου αναπτύσσουν ισοδύναμη ενέργεια, καθόσον, όπως προαναφέρεται, η αιτούμενη διάπλαση, που είναι η λύση του γάμου και όχι η δικαστική διάγνωση του λόγου διαζυγίου, ο οποίος δικαιολογεί την απαγγελία του, επέρχεται με την αποδοχή της μίας βάσης, έστω και της επικουρικής.

Συνεπώς, καθίσταται αλυσιτελής η έρευνα της άλλης βάσης, για έλλειψη εννόμου συμφέροντος του ενάγοντος, το οποίο δεν υφίσταται ούτε για την άσκηση έφεσης ούτε και αναίρεσης, αφού με την παραδοχή της μίας εκ των δύο βάσεων της αγωγής του και τη λύση του γάμου, θεωρείται ότι νίκησε (ΑΠ 1253/2023, ΑΠ 818/2021, ΑΠ 315/2018, ΑΠ 20/2015). Έννομο δε συμφέρον για τον ίδιο λόγο δεν υφίσταται για την άσκηση έφεσης ή αναίρεσης από τον ενάγοντα κατά της προσβαλλόμενης απόφασης, κατά το μέρος που δέχθηκε αντίθετη αγωγή του εναγομένου συζύγου και έλυσε το μεταξύ τους γάμο για τον προβλεπόμενη στο άρθρο 1439 παρ. 3 του Α.Κ. λόγο, αφού ο ίδιος ο ενάγων επεδίωκε για τον ίδιο λόγο τη λύση του γάμου, με την σωρευόμενη ή επικουρική βάση της αγωγής του, η οποία έγινε δεκτή. (ΑΠ 1253/2023, ΑΠ 296/2023, ΑΠ 818/2021, ΑΠ 315/2018, ΑΠ 20/2015, ΑΠ 470/2005).

Εξάλλου το έννομο συμφέρον, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 68, 73 και 516 ΚΠολΔ, αποτελεί διαδικαστική προϋπόθεση της δίκης επί της έφεσης και η συνδρομή του ερευνάται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, η έλλειψή του δε συνεπάγεται την απόρριψη του ενδίκου μέσου της έφεσης, ως απαράδεκτου (ΑΠ 576/2014). Τέλος ο από το άρθρο 559 αρ. 14 λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν το δικαστήριο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Με τον ανωτέρω δε αναιρετικό λόγο ελέγχεται, πλην άλλων, το παραδεκτό της ασκήσεως των ενδίκων μέσων (ΑΠ 1048/2023, ΑΠ 371/2008).

ΙΙΙ. Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι έγιναν δεκτά τα ακόλουθα: "Με την από 29.05.2020 με αριθμό έκθεσης κατάθεσης δικογράφου 303/29.05.2020 αγωγή της (α' αγωγή), η εφεσίβλητη [σημ. εδώ αναιρεσίβλητη] ζητούσε, μεταξύ άλλων, τη λύση του γάμου της με τον εναγόμενο και ήδη εκκαλούντα -σύζυγό της (σημ.

εδώ αναιρεσείοντα], από αποκλειστική υπαιτιότητα του εναγομένου κατά τα ειδικότερα εκτιθέμενα στο δικόγραφο και επικουρικά λόγω συμπλήρωσης διετούς διάστασης, διότι βρίσκονται σε διάσταση συνεχώς και αδιαλείπτως, για χρονικό διάστημα πέραν των δύο ετών, ήδη από τον Απρίλιο του έτους 2019, γεγονός από το οποίο τεκμαίρεται αμάχητα ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης συμβίωσής τους.

Με την από 02.06.2020 με αριθμό έκθεσης κατάθεσης δικογράφου 340/04.06.2020 αγωγή του (β' αγωγή) ο εκκαλών, (σημ. εδώ αναιρεσείων], ζητούσε, να λυθεί ο γάμος του με την εναγομένη και ήδη εφεσίβλητη -σύζυγό του [σημ. εδώ αναιρεσίβλητη], επικαλούμενος ότι η έγγαμη συμβίωσή τους διήρκεσε έως το μήνα Απρίλιο του έτους 2019, οπότε η τελευταία αποχώρησε οριστικά από τη συζυγική οικία, λόγω ισχυρού κλονισμού των μεταξύ τους σχέσεων από λόγους που αφορούν αποκλειστικά στο πρόσωπο της εναγομένης, η οποία είχε συνάψει εξωσυζυγική σχέση, κατά τα ειδικότερα ιστορούμενα στο δικόγραφο.

Επί των αγωγών αυτών, εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία διαφορών από την οικογένεια, το γάμο και την ελεύθερη συμβίωση, η εκκαλουμένη, με αριθμό 360/2021 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, με την οποία, αφού συνεκδικάστηκαν οι δύο αντίθετες αγωγές, έγινε δεκτό ότι τεκμαίρεται αμάχητα ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης των διαδίκων λόγω διετούς διάστασης κατ' άρθρο 1439 παρ. 3 ΑΚ, καθόσον αυτοί βρίσκονται διαρκώς σε διάσταση από την 26.04.2019 έως την ημερομηνία συζήτησης της αγωγής στις 12.05.2021, κρίθηκε ότι κατόπιν αυτού δεν συντρέχει λόγος έρευνας της σωρευόμενης βάσης των συνεκδικαζόμενων αγωγών που στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 1439 παρ. 1 ΑΚ ελλείψει εννόμου συμφέροντος των διαδίκων και ακολούθως έγιναν δεκτές, ως προς το κεφάλαιο της λύσης του γάμου, αμφότερες οι αγωγές ως ουσιαστικά βάσιμες και απαγγέλθηκε η λύση του γάμου των διαδίκων.

Κατά της απόφασης αυτής, παραπονείται ο εκκαλών, για εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου που συνίσταται στο ότι το πρωτοβάθμιο δικαστήριο δεν εξέτασε τη βάση της αγωγής του που αφορούσε στον ισχυρό κλονισμό της έγγαμης συμβίωσης από λόγους που αφορούν αποκλειστικά στο πρόσωπο της εφεσίβλητης και ζητά να γίνει δεκτή η έφεσή του και να εξαφανιστεί άλλως να μεταρρυθμιστεί η εκκαλουμένη απόφαση, έτσι ώστε να ερευνηθεί η ανωτέρω βάση της αγωγής του.

Με αυτό το περιεχόμενο και αίτημα, η κρινόμενη έφεση είναι απαράδεκτη ελλείψει εννόμου συμφέροντος στο πρόσωπο του εκκαλούντος, αφού βάλλει μόνον κατά του κεφαλαίου της απόφασης που έκανε δεκτή την αγωγή, ζητώντας την απόρριψή της, με την επίκληση ότι έτσι επιδιώκει, όχι την ανατροπή της διάπλασης της λύσης του γάμου, στην οποία εμμένει όπως εκθέτει με την έφεσή του, αλλά την εξαφάνιση της εκκαλούμενης διότι έπρεπε να δεχτεί ότι η έγγαμη σχέση κλονίσθηκε από αποκλειστική υπαιτιότητα της εναγομένης.

Όμως, κατά τα προαναφερόμενα, για τη λύση του γάμου είναι πλέον αδιάφορο αν ο κλονισμός οφείλεται σε υπαίτιο ή ανυπαίτιο κλονιστικό γεγονός, αυτό δε σημαίνει ότι στη δίκη του διαζυγίου δεν δικαιολογείται σε καμιά πλευρά έννομο συμφέρον για την έρευνα της υπαιτιότητας. Κατ' ακολουθία όλων των ανωτέρω, πρέπει, κατόπιν αυτεπάγγελτης έρευνας του Δικαστηρίου, να απορριφθεί η κρινόμενη έφεση ως απαράδεκτη, ελλείψει εννόμου συμφέροντος του εκκαλούντος στην άσκηση αυτής (άρθρα 68, 73, 516 και 532 ΚΠολΔ), καθόσον η έννομη συνέπεια, δηλαδή η λύση του γάμου, που επεδίωξαν αμφότεροι οι διάδικοι και στην οποία εξαντλείται η δίκη διαζυγίου, έχει ήδη επέλθει με την εκκαλουμένη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων επί των άνω αγωγών, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο και αίτημα τη λύση του γάμου".

IV. Με αυτά που δέχτηκε το Εφετείο δεν κήρυξε παρά το νόμο απαράδεκτο, εφόσον ο αναιρεσείων ενάγων με την έφεσή του, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του περιεχομένου της, αποδεχόμενος τη λύση του γάμου, ζήτησε μόνον την τροποποίηση- μεταρρύθμιση της πρωτόδικης απόφασης, προκειμένου να ληφθούν υπόψη και τα επικαλούμενα στην αγωγή του κλονιστικά γεγονότα του γάμου, που αφορούν σε υπαιτιότητα της αναιρεσίβλητης, τα οποία όμως δεν ασκούσαν έννομη επιρροή στη δίκη για τη λύση του γάμου του με την αντίδικό του, δεδομένου ότι η αιτούμενη διάπλαση είναι η λύση του γάμου και όχι η δικαστική διάγνωση του λόγου που δικαιολογεί την απαγγελία του, με συνέπεια να μην υφίσταται έννομο συμφέρον για την άσκηση της εν λόγω έφεσής του. Ειδικότερα δεν υφίσταται έννομο συμφέρον του αναιρεσείοντος για την άσκησή της έφεσης σύμφωνα με την εκτεθείσα ανωτέρω νομική σκέψη, διότι είναι νικήσας διάδικος, αφού λύθηκε ο μεταξύ αυτού και της αναιρεσίβλητης γάμος, κατά ουσιαστική παραδοχή και της δικής του αγωγής.

Εξάλλου, επειδή η αιτούμενη με την αγωγή διαζυγίου λύση του γάμου, αποτελεί ουσιαστικά και τη μόνη συνέπεια της απόφασης διαζυγίου υπό το καθεστώς του άρθρου 1439 ΑΚ, καθίσταται αλυσιτελής η έρευνα βάσης της αγωγής που επιστηρίζεται σε κλονιστικά γεγονότα του γάμου, που αφορούν το πρόσωπο της εναγομένης ήδη αναιρεσίβλητης, αφού από αυτήν δεν θα παραγόταν σε κάθε περίπτωση δεδικασμένο ως προς την υπαιτιότητα της αναιρεσίβλητης, ακόμη κι αν η λύση είχε απαγγελθεί κατά την παρ. 1 αυτού, ώστε δεν δικαιολογείται στον ενάγοντα αναιρεσείοντα έννομο συμφέρον για την έρευνα της υπαιτιότητας.

Έτσι δεν έχει έννομο συμφέρον ο ενάγων ήδη αναιρεσείων, κατά τα άρθρα 68, 73, 516 ΚΠολΔ, να ασκήσει έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης και να ζητήσει την εξαφάνισή της, επειδή δεν έγιναν δεκτά όλα τα πραγματικά γεγονότα, στα οποία ο ίδιος στήριζε τον ισχυρό κλονισμό της έγγαμης σχέσης, ώστε να θεμελιωθεί και σ' αυτά η λύση του γάμου, καθόσον η έννομη συνέπεια που επιδίωξε με την αγωγή του, δηλαδή η λύση του γάμου, στην οποία εμμένει, έχει ήδη επέλθει και ως εκ τούτου το υποβληθέν από τον ίδιο αίτημα δικαστικής διάπλασης έχει ικανοποιηθεί με την απαγγελία διαζυγίου, έστω και με βάση διάφορα περιστατικά, απαρτίζοντα, όμως, τον ίδιο λόγο (αντικειμενικό κλονισμό του γάμου), ενώ η ίδια απόφαση δεν αποτελεί δεδικασμένο για την ύπαρξη κανενός από τα επί μέρους πραγματικά περιστατικά, που κρίθηκε, ότι επέφεραν ή όχι τον κλονισμό της έγγαμης σχέσης των διαδίκων. Για τους ίδιους λόγους δεν δύναται να θεμελιώσουν έννομο συμφέρον οι διαλαμβανόμενες στο αναιρετήριο αιτιάσεις του "....ότι, έστω κι αν συμφωνεί με τη λύση του γάμου, στο σκεπτικό της απόφασης διαλαμβάνονται κρίσεις και γεγονότα τα οποία τον θίγουν και βλάπτουν την ηθική του υπόσταση".

Επομένως, οι πρώτος και δεύτερος λόγοι αναίρεσης από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 KΠολΔ, (αληθώς κατά το νοηματικό περιεχόμενό τους και όχι από τους αριθμούς 8 και 9) με τους οποίους προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση ότι εσφαλμένα απέρριψε ως απαράδεκτη την έφεση για έλλειψη εννόμου συμφέροντος στο πρόσωπο του εκκαλούντος και ήδη αναιρεσείοντος, είναι αβάσιμοι. Μετά ταύτα, αφού δεν υπάρχει άλλος λόγος αναίρεσης προς έρευνα, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που παρέστη και κατέθεσε προτάσεις, κατά το σχετικό νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 4-12-2023 αίτηση του Ν. Θ. για αναίρεση της 277/2023 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Ιωαννίνων.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Οκτωβρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Δεκεμβρίου 2025.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ