2039/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2039 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2039/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρ, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1.Χ1 και 2. Χ2, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξούσιους δικηγόρους τους Σωτήριο Παπαβούκα και Κωνσταντίνα Κατσίφα.

Της αναιρεσίβλητης: Ψ1, ως κληρονόμου της Ψ, η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μιχαήλ Γκιολέ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-3-1993 αγωγή της αρχικής διαδίκου Ψ, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Τρικάλων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 594/1995 προδικαστική, 91/2001 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 276/2006 οριστική του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10-7-2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Λεωνίδας Ζερβομπεάκος ανέγνωσε την από 1-10-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της από 10-7-2006 αιτήσεως αναιρέσεως της με αριθμό 276/2006 απόφασης του Εφετείου Λαρίσης. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά μεν το άρθρο 1718 ΑΚ "διαθήκη για τη σύνταξη της οποίας δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1719 έως 1757 είναι άκυρη, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά". Κατά δε το άρθρο 1719 παρ.4 του αυτού Κώδικος, όπως αυτό ίσχυε προς της, με το άρθρο 30 του Ν. 2447/1996, τροποποιήσεώς του "ανίκανοι να συντάσσουν διαθήκη είναι όσοι κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή δεν έχουν τη χρήση του λογικού λόγω πνευματικής ασθένειας".

Από το συνδυασμό αυτών των διατάξεων συνάγονται τα εξής : Είναι άκυρη η διαθήκη, σύμφωνα με το πρώτο μέρος του εδαφίου α΄ του αριθ.4 του ως άνω άρθρου 1719, αν ο διαθέτης κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, εξαιτίας ειδικής κατάστασης στην οποία βρίσκεται, δεν έχει συνείδηση των πράξεών του, δηλαδή αδυνατεί να διαγνώσει ότι συντάσσει διαθήκη, ή μπορεί μεν να διαγνώσει ότι συντάσσει διαθήκη, αδυνατεί όμως να διαγνώσει την ουσία και το περιεχόμενο των επί μέρους διατάξεων της διαθήκης.

Το σε τι συνίσταται η ειδική κατάσταση που αποτελεί την αιτία της έλλειψης συνείδησης των πράξεων εξαρτάται από τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τίποτε δε δεν αποκλείει να συνίσταται η εν λόγω ειδική κατάσταση σε πνευματική ασθένεια ή σε άλλο αίτιο, που μάλιστα μπορεί να επιφέρει ανωμαλία των αναστολών ή αυξημένη ετοιμότητα υποβολής.

Επίσης, είναι άκυρη η διαθήκη, σύμφωνα με το δεύτερο μέρος του ως άνω εδαφίου, αν ο διαθέτης κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, εξαιτίας πνευματικής ασθένειας δεν έχει τη χρήση του λογικού, δηλαδή αδυνατεί να προσδιορίσει ελεύθερα τη βούλησή του με λογικούς υπολογισμούς. Αν συντρέχει τούτο (ήτοι η έλλειψη χρήσεως του λογικού κλπ.), σε περίπτωση μεν που ο διαθέτης επιπλέον δεν έχει συνείδηση των πράξεών του εξαιτίας της πνευματικής ασθένειας, η ακυρότητα της διαθήκης επέρχεται κατ' εφαρμογή του πρώτου μέρους ή του δεύτερου μέρους ή και των δύο αυτών μερών του ως άνω εδαφίου, σε περίπτωση δε που ο διαθέτης, παρά την πνευματική του νόσο, έχει συνείδηση των πράξεών του, η ακυρότητα της διαθήκης επέρχεται κατ' εφαρμογή αποκλειστικά του δεύτερου μέρους του ως άνω εδαφίου.

Στην προκειμένη περίπτωση οι αναιρεσείοντες προβάλλουν με τους πρώτο και τρίτο λόγους αναίρεσης την αιτίαση ότι το Εφετείο, που έκανε δεκτή την από 27-3-1993 αγωγή της ήδη αποβιώσασας Ψ, που κληρονομήθηκε από την αναιρεσίβλητη και αναγνώρισε ότι είναι άκυρη η υπ' αριθ. .......... δημόσια διαθήκη του Γ1, αφενός έσφαλε ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή της πιο πάνω διάταξης του άρθρου 1719 περ.4 ΑΚ και αφετέρου διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες.

Όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη το Εφετείο διέλαβε σ' αυτή τις εξής παραδοχές και αιτιολογίες : Ότι ο Γ1, πρώτος εξάδελφος της ενάγουσας, ο οποίος απεβίωσε στις 24-10-1992 στο Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών "Η ΣΩΤΗΡΙΑ" από καρκίνο του πνεύμονα, συνέταξε στις 20-10-1992, ήτοι τέσσερις μόλις ημέρες πριν το θάνατό του, μέσα στο προαναφερόμενο νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν, την υπ' αριθ. .........

δημόσια διαθήκη του, ενώπιον της συμβολαιογράφου Αθηνών Ιωάννας Καννά-Περράκη, με την οποία κατέλιπε όλη την περιουσία του στους δικαιοπαρόχους των αναιρεσειόντων. Ότι κατά το χρόνο σύνταξης της πιο πάνω διαθήκης του, ήταν ηλικίας 65 ετών, δεν είχε συνείδηση των πράξεών του και εστερείτο της χρήσεως του λογικού διότι έπασχε από ψυχονευρωτική νόσο, εξαιτίας της οποίας είχε συνταξιοδοτηθεί πρόωρα από ασφαλιστικό οργανισμό του Καναδά, όπου είχε εργαστεί επί εικοσαετία.

Ότι από την Άνοιξη του έτους 1992 είχε προσβληθεί από καρκίνο των πνευμόνων και λόγω της επιδεινώσεως της καταστάσεώς του νοσηλεύθηκε αρχικά στο Γενικό Νοσοκομείο Τρικάλων και στη συνέχεια στο προαναφερόμενο νοσοκομείο των Αθηνών από 29-7-1992 έως 14-9-1992 και από 24-9-1992 μέχρι το θάνατό του. Ότι κατά το χρονικό διάστημα από 29-7-1992 έως 14-9-1992 παρουσίασε προβλήματα συνεργασίας με τους θεράποντες ιατρούς του, διότι ο λόγος του ήταν παραληρητικός, δηλαδή είχε χάλαση συνειρμού και χρησιμοποιούσε λέξεις άγνωστες στο Ελληνικό λεξιλόγιο, η όλη δε κατάστασή του με την πάροδο του χρόνου χειροτέρευε διότι ο οργανισμός του εξασθενούσε συνεχώς και ο ίδιος αδυνατούσε να αντιληφθεί τη σοβαρότητα της καταστάσεώς του.

Ότι μετά την χειρουργική επέμβαση στους πνεύμονες στις 10-9-1992 εξύβριζε συνεχώς του θεράποντες ιατρούς του, τους οποίους αποκαλούσε "χασάπηδες" και απαίτησε να εξέλθει από το προαναφερόμενο νοσοκομείο, μολονότι επεβάλλετο η διενέργεια συντηρητικής θεραπείας (ακτινοβολίες ή χημειοθεραπεία), πράγματι δε αυτός εξήλθε στις 14-9-1992 και διέκοψε την μέχρι τότε παρεχόμενη σ' αυτόν θεραπεία.

Ότι η κατάστασή του επιδεινώθηκε ραγδαία μετά την έξοδό του, γι' αυτό επανεισήχθη στο ίδιο νοσοκομείο στις 24-9-1992 όπου και παρέμεινε νοσηλευόμενος μέχρι το θάνατό του. Ότι κατά το τελευταίο ως άνω χρονικό διάστημα, δηλαδή επί ένα μήνα πριν το θάνατό του, παρουσίασε, πλην άλλων, και απώλεια μνήμης, ενώ τοποθετήθηκαν στο κρεβάτι του προστατευτικά κιγκλιδώματα προς αποτροπή του κινδύνου καταπτώσεώς του, προσέτι δε από της 18 Οκτωβρίου και ύστερα ήταν αδύνατη η οποιαδήποτε πνευματική επικοινωνία μαζί του.

Ότι η πιο πάνω διαθήκη είναι άκυρη διότι κατά το χρόνο της σύνταξής της εστερείτο της χρήσεως του λογικού λόγω της πιο πάνω πνευματικής νόσου, η οποία απέκλειε τη χρήση του λογικού, προσέτι δε αυτός εστερείτο της συνειδήσεως των πραττομένων, διότι έλλειπε η δύναμη προς διάγνωση της ουσίας και του περιεχομένου της ως άνω πράξεως και των απορρεουσών εξ αυτής συνεπειών.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δεν έσφαλε ούτε ως προς την ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 1719 περιπτ. 4 ΑΚ, αφού προσέδωσε σ' αυτή την έννοια, που μνημονεύεται στην αρχή της παρούσας σκέψης, αλλ' ούτε ως προς την υπαγωγή των πιο πάνω πραγματικών περιστατικών στην εν λόγω διάταξη, ενώ εξάλλου διέλαβε στην προσβαλλομένη τις πιο πάνω πλήρεις και σαφείς αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν ευχερή τον αναιρετικό έλεγχο.

Κατά συνέπεια οι πρώτος και τρίτος λόγοι αναίρεσης, που αναφέρονται στις πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθ.1 και 19 ΚΠολΔ και με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθούν, ως αβάσιμοι.

ΙΙ. Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από τον αριθ.8 περ.β΄ του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια της μη λήψεως υπόψη πραγμάτων που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, που συνίσταται στο ότι α) η πραγματική βούληση του διαθέτη ήταν να αποστερήσει την αρχική ενάγουσα που κληρονομήθηκε από την αναιρεσίβλητη, από την περιουσία του β) την ίδια ημέρα που συντάχθηκε η επίδικη δημόσια διαθήκη, ο διαθέτης υπέγραψε επιπλέον και τα αναφερόμενα τρία πληρεξούσια προς τους αναιρεσείοντες, από τα οποία δεν αποδεικνύεται ότι αυτός εστερείτο της χρήσεως του λογικού και γ) δεν ελήφθη υπόψη ως αυτοτελής ισχυρισμός το σκεπτικό της 2123-2149/1998 αμετάκλητης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων Αθηνών, με την οποία απαλλάχθηκαν οι αναιρεσείοντες για τις κακουργηματικές πράξεις που τους αποδίδονταν. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί, ως απαράδεκτος, διότι τα ως άνω επικαλούμενα περιστατικά δεν συνιστούν πράγματα, δηλαδή αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ασκούμενου με την αγωγή δικαιώματος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 10/07/2006 αίτηση αναιρέσεως της 276/2006 απόφασης του Εφετείου Λαρίσης και

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Νοεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Νοεμβρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ