Supreme Court allows appeal on abuse of right claim regarding inheritance partition and property ownership disputes.

Απόφαση 2038 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 2038/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Μαϊου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ..., 2......, 3.... και 4. ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Γκολέμη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 2. Ψ2 και 3. Ψ3 και προσωρινά κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Μόσχο ο οποίος δήλωσε ότι ο 1ος αναιρεσίβλητος Ψ1, απεβίωσε στις 19-3-2008 και κληρονομήθηκε από τα τέκνα του (ήδη 2ο και 3ο αναιρεσίβλητοι) - Ψ1 και Ψ2 - και από τη σύζυγό του ..., οι οποίοι συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο τους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-7-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Σερρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 43/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 133/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 10-2-2008 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Σπυρίδων Μιτσιάλης ανέγνωσε την από 12-5-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η από 10-2-2008 αίτηση για αναίρεση της υπ'αρ. 133/2007 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Κατά τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ "Η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος". Κατά την έννοια αυτής μόνη η αδράνεια του δικαιούχου για την άσκηση του δικαιώματος επί χρόνο μικρότερο από τον απαιτούμενο για την παραγραφή, καθώς και η καλόπιστη πεποίθηση του υπόχρεου ότι δεν υπάρχει το δικαίωμα κατ' αυτού ή ότι δεν πρόκειται τούτο να ασκηθεί εναντίον του, έστω και αν αυτή δημιουργήθηκε από την αδράνεια του δικαιούχου, δεν αρκεί καταρχήν να καταστήσει καταχρηστική την άσκηση του δικαιώματος.

Αν όμως η αδράνεια συνοδεύεται από ειδικές περιστάσεις που συνδέονται με προηγούμενη συμπεριφορά του δικαιούχου, και ο ίδιος μεταβάλλοντας τη στάση του, επιχειρεί εκ των υστέρων ανατροπή της κατάστασης που ήδη έχει διαμορφωθεί και παγιωθεί, δεν είναι απαραίτητο να προκαλούνται αφόρητες ή δυσβάστακτες για τον υπόχρεο συνέπειες αλλ' αρκεί να επέρχονται δυσμενείς απλώς για τα συμφέροντά του επιπτώσεις.

Στην περίπτωση αυτή η άσκηση του δικαιώματος μπορεί να καταστεί μη ανεκτή κατά την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη και συνεπώς καταχρηστική και απαγορευμένη. Εξάλλου, η ένσταση καταχρηστικής άσκησης μπορεί να αντιταχθεί και κατά της διεκδικητικής ή αναγνωριστικής αγωγής δικαιώματος κυριότητας επί ακινήτου, το οποίο αποτελεί τεμάχιο παραχωρηθέντος αγροτικού κλήρου έστω κι αν κείται σε περιοχή χαρακτηριζόμενη από το νόμο (Α.Ν. 1366/1938) ως παραμεθόρια (Ολ.

ΑΠ 8/2001, Ολ 7/2002, ΑΠ 545/2002). Περαιτέρω ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006, ΟλΑΠ 4/2005).

Στην προκείμενη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Σερρών, που δίκασε ως Εφετείο, αφού έκανε δεκτή την έφεση των αναιρεσιβλήτων-εναγόντων κατά της 43/2006 απόφασης του Ειρηνοδικείου Σερρών, που είχε απορρίψει την ένδικη αναγνωριστική κυριότητας αγωγή των ανωτέρω κατά των αναιρεσειόντων-εναγομένων, κατά παραδοχή της κατ' άρθρο 281 ΑΚ ένστασης των τελευταίων, εξαφάνισε την ως άνω πρωτοβάθμια απόφαση και, απορρίπτοντας την εν λόγω ένσταση, δέχθηκε την αγωγή και αναγνώρισε τους αναιρεσίβλητους-εναγοντες συγκυρίους κατά τα σ' αυτή αναφερόμενα ποσοστά επί του υπ.

αρ. ... κληροτεμαχίου, που βρίσκεται στη θέση "..." του αγροκτήματος του Δήμου .... Όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, αναφορικά με την παραδεκτώς προβληθείσα πιο πάνω ένσταση των αναιρεσειόντων-εναγομένων, το ως Εφετείο δικάσαν, Πολυμελές Πρωτοδικείο δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη περί των πραγμάτων κρίση του, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Κατά την αρχική διανομή του αγροκτήματος ....

του έτους 1936 που κυρώθηκε με το ΝΔ 2535/1953 εκδοθέντος και του υπ' αριθμ. .... τίτλου κυριότητας της Δ/νσης Γεωργίας της Νομαρχίας Σερρών που μεταγράφηκε νόμιμα, παραχωρήθηκε στην ..., ως γεωργικός κλήρος για την αγροτική της αποκατάσταση το υπ' αριθμ. ... κληροτεμαχιο Α' κατηγορίας, εκτάσεως 7.695 τμ, που βρίσκεται στη θέση "..." του Αγροκτήματος του Δήμου ..., το οποίο συνορεύει ανατολικά με την επαρχιακή οδό ...επί της οποίας έχει πρόσοψη, δυτικά με κληροτεμαχιο ..., βόρεια με το υπ' αριθμ. ...

κληροτεμαχιο του Αγροκτήματος ... και νότια με το υπ' αριθμ. ... κληροτεμάχιο του ιδίου αγροκτήματος. Το εν λόγω κληροτεμάχιο που ήταν φυτεμένο με οπωροφόρα δένδρα καλλιεργούνταν από το έτος 1955 μέχρι το 1958 περίπου από την κληρούχο και τα τρία τέκνα της, ήτοι τον Ψ1 (πρώτο ενάγοντα και πατέρα · των λοιπών εναγόντων), τον Υ1(πατέρα της δεύτερης, τρίτης και τετάρτου των εναγομένων) και τον Υ2 που ήταν τέκνο από τον δεύτερο γάμο της με τον ....

Το έτος 1958 περίπου η άνω κληρούχος, προκειμένου να βοηθήσει οικονομικά τα τέκνα της, διένειμε ατύπως, το άνω κληροτεμάχιο σε τέσσερα τμήματα και παραχώρησε από ένα διαιρετό τμήμα στους υιούς της ενώ το τέταρτο το κράτησε για τον εαυτό της. Ειδικότερα στον υιό της Υ1 παραχώρησε το πρώτο τμήμα που ήταν παράλληλο με την επαρχιακή οδό ..., το δεύτερο τμήμα το παραχώρησε στον υιό της, Υ2, το τρίτο τμήμα το κράτησε για τον εαυτό της και το τέταρτο τμήμα το παραχώρησε στον υιό της Ψ1.

Ότι καταρτίσθηκε αυτή η άτυπη διανομή κατατίθεται από όλους τους μάρτυρες που εξετάσθηκαν και συνεπώς δεν χωρεί καμία αμφιβολία περί αυτού. Μετά τη διανομή καθένα από τα άνω τέκνα της καλλιεργούσε με οπωροφόρα δένδρα το διαιρετό τμήμα που έλαβε. Μάλιστα ο Υ1 τοποθέτησε φράχτη με πασσάλους και αγκαθωτό σύρμα, μέρος του οποίου υφίσταται μέχρι και σήμερα προκειμένου να οριοθετήσει το δικό του διαιρετό τμήμα και απέκοψε επίσης μία σειρά από λεύκες που βρίσκονταν εντός αυτού και με τη σκιά τους προκαλούσαν ζημία στα οπωροφόρα δένδρα.

Το 1960 πέθανε ο άνω Υ1 και το διαιρετό τμήμα του, εκείνο δηλαδή που ήταν παράλληλο με την άνω επαρχιακή οδό συνέχισε να καλλιεργεί η σύζυγός του και τα τρία τέκνα του, δηλαδή η δεύτερη, τρίτη και τέταρτος των εναγομένων, οι οποίοι και τον κληρονόμησαν. Το 1963 πέθανε και η αρχική κληρούχος, η οποία με την υπ' αριθμ. ...

δημόσια διαθήκη της που συντάχθηκε ενώπιον του Συμβ/φου Σερρών Θωμά Βαδικόλια που δημοσιεύθηκε νόμιμα με το υπ' αριθμ. 122/6-6-1963 πρακτικό δημοσιεύσεως του Πρωτοδικείου Σερρών κατέλιπε το άνω κληροτεμάχιο στον υιό της Ψ1 (πρώτο ενάγοντα) κατά ποσοστό 1/4 ή 3/12 εξ αδιαιρέτου, στον υιό της Υ2 κατά ποσοστό 1/2 ή 6/12 εξ αδιαιρέτου και στους εγγονούς της δεύτερη, τρίτη και τέταρτο των εναγομένων, που ήταν τέκνα του προαποβιώσαντος υιού της,Υ1, κατά το υπόλοιπο ποσοστό εξ 1/4 εξ αδιαιρέτου, ήτοι κατά ποσοστό 1/12 εξ αδιαιρέτου στον καθένα.

Την άνω κληρονομιά αποδέχθηκαν, οι άνω κληρονόμοι, μεταγράψαντες τις σχετικές δηλώσεις αποδοχής. Στη συνέχεια, ο υιός της κληρουχου Υ2, στον οποίο όπως προαναφέρθηκε είχαν περιέλθει τα 2/4 εξ αδιαιρέτου του άνω κληροτεμαχιου με το από 16/4/1964 ιδιωτικό συμφωνητικό αγοραπωλησίας πώλησε στον πρώτο ενάγοντα το κληρονομικό του μερίδιο, η δε άτυπη αυτή δικαιοπραξία επικυρώθηκε με την υπ' αριθμ. 271/1987 απόφαση του Ειρηνοδικείου Σερρών που μεταγράφηκε νόμιμα.

Ακόμη αποδείχθηκε ότι οι δεύτερη, τρίτη και τέταρτος των εναγομένων, συνέχισαν να καλλιεργούν το παραπάνω διαιρετό τμήμα και μετά την καταστροφή των δένδρων, οπότε αυτό κατέστη χέρσο, καθόσον επέτρεπαν την ρήψη σ' αυτό μπαζών από τρίτους. Το ίδιο δε έκανε και ο πρώτος ενάγων, ο οποίος χρησιμοποιούσε πέραν του διαιρετού τμήματος που απέκτησε με την άτυπη διανομή και το τμήμα που αγόρασε από τον αδερφό του, Υ2, δηλαδή χρησιμοποιούσε αποκλειστικά ο ίδιος όλο το υπόλοιπο κληροτεμάχιο.

Ειδικότερα αυτός κατασκεύασε κτίσμα, στο οποίο στάβλιζε τα ζώα του, παράλληλα δε άνοιξε και γεώτρηση για δική του αποκλειστική χρήση. Στη συνέχεια ο πρώτος ενάγων με το υπ' αριθμ. ... συμβόλαιο γονικής παροχής του συμβολαιογράφου Σερρών Φωτίου Αϊδινλή που μεταγράφηκε νόμιμα, μεταβίβασε προς τους δεύτερο και τρίτο των εναγόντων (τέκνα του) το 1/2 εξ αδιαιρέτου ή τα 6/12, που αγόρασε, από τον αδερφό του Υ2 και ειδικότερα μεταβίβασε την ψιλή κυριότητα κατά ποσοστό 1/4 εξ αδιαιρέτου στο καθένα από τα τέκνα του, ήτοι κατά ποσοστό 3/12 στο καθένα, παρακρατώντας την επικαρπία των ως άνω ποσοστών της ψιλής κυριότητας.

Τέλος οι δεύτερη, τρίτη και τέταρτος των εναγομένων, με το από 19-11-1999 ιδιωτικό συμφωνητικό δώρησαν προς τον πρώτο εναγόμενο, ο οποίος είναι, σύζυγος της δεύτερης απ' αυτούς το άνω διαιρετό τμήμα, εκτάσεως 1924 τμ, η δε δωρεά αυτή επικυρώθηκε με την υπ' αριθμ. 181/2004 απόφαση του Ειρηνοδικείου Σερρών, που μεταγράφηκε νόμιμα.

Κατ' ακολουθία όλων των ανωτέρω έστω κι αν οι άνω κληρονόμοι της κληρούχου νέμονταν επί πολλά χρόνια, χωρίς να υπάρχει καμία διαμαρτυρία από κάποιον απ' αυτούς, βάσει της προαναφερθείσης διανομής, διαιρετό καθένας τμήμα του άνω κληροτεμαχίου, η διανομή αυτή, εφόσον επήλθε κατάτμηση αυτού, δηλ. ο φυσικός τεμαχισμός του, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν στην παραπάνω νομική σκέψη είναι άκυρη και δεν επιφέρει κανένα αποτέλεσμα, γι' αυτό, με όσα προαναφέρθηκαν δεν είναι καταχρηστική η άσκηση του δικαιώματος κυριότητας από μέρους των εναγόντων".

Με βάση τα προεκτεθέντα το, ως Εφετείο, δίκασαν Πολυμελές Πρωτοδικείο στήριξε την απορριπτική της παραπάνω ένστασης (281 ΑΚ) κρίση του στο γεγονός, που δέχθηκε ως αποδεδειγμένο, ότι με την άτυπη διανομή του επίδικου κληροτεμαχίου επήλθε κατάτμηση αυτού, η οποία αποκλείει την εφαρμογή της διάταξης αυτής (281 ΑΚ), επειδή, όπως δέχθηκε, η ως άνω διανομή είναι αυτοδικαίως άκυρη και δεν επιφέρει κανένα έννομο αποτέλεσμα.

Κρίνοντας όμως έτσι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο παραβίασε την ουσιαστική διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ, την οποία ψευδώς ερμήνευσε, αφού, σύμφωνα με την προηγηθείσα νομική σκέψη, η ένσταση καταχρηστικής άσκησης μπορεί να αντιταχθεί και κατά της αναγνωριστικής αγωγής δικαιώματος κυριότητας επί ακινήτου, το οποίο αποτελεί τεμάχιο παραχωρηθέντος αγροτικού κλήρου.

Επομένως ο μοναδικός, από τον αριθμό 1 του άρθρου 560 Κ.Πολ.Δ, λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τα ίδια ως άνω, είναι βάσιμος.

ΙΙ.- Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ), και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (άρθρα 183, 176 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 133/2007 απόφαση Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών, που δίκασε ως Εφετείο.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 30 Σεπτεμβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ