Supreme Court allows appeal against land ownership claim, ruling material possession transfer via informal gift allows time calculation without formal succession. The court found the lower court erred in separating the donor's possession time from the donee's time. The decision clarifies that informal delivery of possession suffices for adverse possession claims. The court held that the lower court incorrectly separated the donor's possession time from the donee's time. The court ruled that the lower court erred in separating the donor's possession time from the donee's time. The court held that the lower court erred in separating the donor's possession time from the donee's time.

Απόφαση 2027 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2027/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Απριλίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ... και 2...., και ... ως ειδικού διαδόχου των 1ου και 2ης αναιρεσειόντων, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Μυλωνά.

Της αναιρεσιβλήτου: ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αντώνιο Χλώρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-8-2002 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Χίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 64/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 114/2005 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 15-3-2006 αίτησή τoυς. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 27-1-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά μεν το άρθρο 1045 ΑΚ, για την απόκτηση της κυριότητας πράγματος, κινητού ή ακινήτου, με έκτακτη χρησικτησία απαιτείται νομή, δηλαδή φυσική εξουσίαση του πράγματος με διάνοια κυρίου, συνεχώς και αδιαλείπτως επί εικοσαετία, κατά δε το άρθρο 1051 του ίδιου Κώδικα, εκείνος που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή ειδική διαδοχή μπορεί να συνυπολογίσει το δικό του χρόνο χρησικτησίας στο χρόνο χρησικτησίας του δικαιοπαρόχου του.

Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό και προς εκείνες των άρθρων 249, 271, 974 και 976 ΑΚ, σαφώς συνάγεται ότι στην έκτακτη χρησικτησία, για το συνυπολογισμό στο χρόνο νομής των προκτητόρων του χρησιδεσπόζοντος, του χρόνου νομής του τελευταίου, για τη συμπλήρωση του χρόνου νομής που απαιτείται ο νόμος (εικοσαετίας), δεν απαιτείται ειδική διαδοχή στο δικαίωμα κυριότητας επί του πράγματος, αλλ' αρκεί απλώς διαδοχή στη νομή η οποία επέρχεται με την υλική παράδοση της νομής που γίνεται με τη βούληση του τέως νομέα.

Η υλική παράδοση της νομής είναι άτυπη και αφηρημένη σύμβαση, το κύρος της οποίας δεν επηρεάζεται από την ακυρότητα ή ανυπαρξία της αιτίας αυτής, ως λ.χ. της ακυρότητας της εκποιητικής δικαιοπραξίας από την μη τήρηση του απαιτουμένου για την κατάρτισή της τύπου (Ολ ΑΠ 1593/1979). Εξ άλλου από την πρώτη παράγραφο του άρθρου 560 του Κ.Πολ.Δ. (αναλόγου εκείνης του άρθρου 559 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) αναίρεση επιτρέπεται είτε για παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή κανόνα που ρυθμίζει τις βιοτικές σχέσεις, την κτήση των δικαιωμάτων και την γένεση των υποχρεώσεων και επιβάλλει κυρώσεις, είτε για εφαρμογή κανόνα δικαίου που δεν ισχύει για οποιοδήποτε λόγο.

Εν προκειμένω όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείου Χίου δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: Ο επίδικος αγρός, εκτάσεως 1.500 τ.μ., περιήλθε στην κυριότητα της ενάγουσας από τον πατέρα της Π1 με άτυπη δωρεά, ως προίκα, το έτος 1989 που παντρεύτηκε, στον δε δικαιοπάροχο πατέρα της περιήλθε με άτυπη δωρεά το έτος 1961 από τον θείο του ....

Από το έτος 1970 τουλάχιστον έως και το έτος 1990 στο ακίνητο πράξεις νομής και κατοχής διάνοια κυρίου ασκούσε ο πατέρας της ενάγουσας με εργάτες που προσλάμβανε και ειδικότερα το καθάριζε, το έσκαβε, το καλλιεργούσε, κλάδευε τα ελαιόδενδρα και μάζευε τους καρπούς. Ακολούθως και μετά το θάνατο του πατέρα της το έτος 1997, την επίβλεψη του ακινήτου αυτού την είχε η ίδια η ενάγουσα με διάνοια κυρίου έως και το 1998.

Κατά τον τρόπο αυτό προσμετρώντας στον χρόνο που η ίδια ασκούσε πράξεις νομής στο ακίνητο, τον χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου πατέρας της (ήτοι συνολικά τα έτη 1970-1998), η ενάγουσα έγινε κυρία του επιδίκου αγροκτήματος με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας. Την 15η Ιουλίου 1998 οι εναγόμενοι εισήλθαν παράνομα και αυθαίρετα στον επίδικο αγρό, αφού αφαίρεσαν τα σταλίκια που υπήρχαν στα όρια του ακινήτου της ενάγουσας και με μηχάνημα σκαπτικό, το διαμόρφωσαν, τον έσκαψαν και τον περιέφραξαν παράνομα με πασσάλους και σύρματα, ενσωματώνοντας με τον τρόπο αυτό το επίδικο ακίνητο, σε αγρό ιδιοκτησίας τους που βρισκόταν δυτικά του ακινήτου της ενάγουσας.

Με βάση αυτά το Πολυμελές Πρωτοδικείο Χίου απέρριψε την έφεση που είχαν ασκήσει οι αναιρεσείοντες κατά της 64/2004 οριστικής αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Χίου, με την οποία είχε γίνει δεκτή η αγωγή ως νόμιμη και ουσίαν βάσιμη. Κρίνοντας όμως, έτσι το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο Χίου, παραβίασε κανόνες του ουσιαστικού δικαίου, εφαρμόζοντας εσφαλμένως τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 1045 και 1051 του ΑΚ, όπως, με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης από το εδαφ. 1 του άρθρου 560 του Κ.Πολ.Δ., προβάλλουν οι αναιρεσείοντες, αφού, όπως από το παραπάνω περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασής του προκύπτει, ότι το Πρωτοδικείο, κατ' εκτίμηση του περιεχομένου της απόφασής του, δέχθηκε ότι ο Π1 νέμονταν το επίδικο από το 1970 έως το 1997, οπότε πέθανε και συνέχισε τη νομή η ενάγουσα κόρη του.

Έτσι όμως, κατά τα εκτιθέμενα στην απόφαση, δεν χώρισε, κατά την κατάρτιση της άτυπης δωρεάς, υλική παράδοση της νομής από τον Π1 στην ενάγουσα, η οποία επομένως, αφού άρχισε να νέμεται το επίδικο το έτος 1997, δεν μπορεί να προσμετρήσει, με βάση την επικαλούμενη άτυπη δωρεά, το χρόνο νομής του φερόμενου ως δικαιοπαρόχου της.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτή η αναίρεση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χίου που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την προσβαλλόμενη ως άνω 114/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χίου, που δίκασε ως Εφετείο.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Πρωτοδικείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 17 Ιουνίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 30 Σεπτεμβρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ