2012/2025 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2012 / 2025 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2012/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σχοινοχωρίτη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, λόγω κωλύματος της Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου και του αρχαιοτέρου της σύνθεσης Αρεοπαγίτη, Κορνηλία Πανούτσου - Εισηγήτρια, Μιχαήλ Αποστολάκη, Ιωάννη Αποστολόπουλο και Ευαγγελία Γίτση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26 Μαΐου 2025, με την παρουσία και του γραμματέα Ι. Π., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) μη κερδοσκοπικού αστικού συνεταιρισμού περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) μη κερδοσκοπικού αστικού συνεταιρισμού περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΟΥΣ, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) μη κερδοσκοπικού αστικού συνεταιρισμού περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΩΝ "...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα και 4) μη κερδοσκοπικού αστικού συνεταιρισμού περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΡΕΠΕΡΤΟΡΙΟΥ - "ΘΕΣΠΙΣ" Συν. Π.Ε., που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Άπαντες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Εμμανουήλ Γεωργακάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "RIFPA ΕΙΔΙΚΑ ΧΑΡΤΙΑ ΑΒΕΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ζαχαρούλα Ντίτα, η οποία δήλωσε την αλλαγή της επωνυμίας της ως άνω εταιρείας σε "ARONES PAPER ΕΜΠΟΡΙΟ ΧΑΡΤΟΥ & ΕΚΜΕΤΑΛΕΥΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝΑ.Ε" και τον διακριτικό τίτλο "ARONES PAPER", όπως προκύπτει και από το υπ' αριθμ. .../2020 συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Α. Ζ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-05-2018 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3475/2020 του ίδιου Δικαστηρίου και 1864/2022 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 30/07/2022 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης εταιρείας ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 528 ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 44 παρ.2 του ν. 3994/2011, "Αν ασκηθεί έφεση από διάδικο που δικάστηκε ερήμην, η εκκαλουμένη απόφαση εξαφανίζεται μέσα στα όρια που καθορίζονται από την έφεση και τους προσθέτους λόγους. Ο εκκαλών δικαιούται να προβάλει όλους τους ισχυρισμούς που μπορούσε να προτείνει πρωτοδίκως". Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι, αν ασκηθεί έφεση από εναγόμενο που δικάστηκε ερήμην, με συνέπεια να θεωρηθούν ομολογημένοι, κατά το άρθρο 271 παρ. 3 ΚΠολΔ, οι αγωγικοί πραγματικοί ισχυρισμοί και να γίνει δεκτή η αγωγή, η εκκαλούμενη απόφαση, με μόνη την, κατ` άρθρο 532 ΚΠολΔ, τυπικά παραδεκτή άσκηση της έφεσης, εξαφανίζεται, μέσα στα όρια που καθορίζονται από την έφεση και τους τυχόν πρόσθετους αυτής λόγους, προκειμένου να ανατραπεί το, σε βάρος του εναγομένου, τεκμήριο ομολογίας.

Συνεπώς, η εμπρόθεσμη και παραδεκτή άσκηση έφεσης του δικασθέντος ερήμην πρωτοδίκως, επιφέρει την εξαφάνιση της ερήμην απόφασης, χωρίς να απαιτείται να ευδοκιμήσει κάποιος λόγος έφεσης, αρκούσης της τυπικής παραδοχής της κατά το άρθρο 532 ΚΠολΔ (ΑΠ 230/2020, ΑΠ 546/2014, ΑΠ 1906/2008, ΑΠ 884/2007, ΑΠ 1015/2005), με αποτέλεσμα η υπόθεση να αναδικάζεται από το Εφετείο, το οποίο μετατρέπεται στην περίπτωση αυτή, ουσιαστικά, σε πρωτοβάθμιο δικαστήριο (ΑΠ 495/2017). Η εξαφάνιση της απόφασης οριοθετείται από το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης, όπως αυτό προσδιορίζεται από τα παράπονα που διατυπώνονται με την έφεση ή τους πρόσθετους λόγους έφεσης του εκκαλούντος ή την αυτοτελή έφεση ή αντέφεση του εφεσίβλητου και των ισχυρισμών που προβάλλει ο τελευταίος ως υπεράσπιση κατά των λόγων της έφεσης, σύμφωνα με το άρθρο 527 αριθ. 1 ΚΠολΔ, καθώς και εκείνων των ζητημάτων, η έρευνα των οποίων προηγείται ως αναγκαίο προαπαιτούμενο για να ληφθεί απόφαση σχετικά με τα παράπονα της έφεσης και τα οποία εξετάζει κατά νόμο αυτεπαγγέλτως το δικαστήριο. Τέτοια, αποτελούν το ορισμένο ή η νομική βασιμότητα της αγωγής.

Έτσι, σε περίπτωση που ο διάδικος που δικάστηκε ερήμην στον πρώτο βαθμό, διατυπώνει με την έφεσή του παράπονα για την κρίση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου ως προς την ουσιαστική βασιμότητα της αγωγής, το εφετείο, εφόσον η έφεση είναι τυπικά παραδεκτή, εξαφανίζει την απόφαση, χωρίς κατ' ανάγκη να γίνει κάποιος λόγος αυτής δεκτός ως βάσιμος στην ουσία. Ο δε εκκαλών - εναγόμενος, έχει τη δυνατότητα να προβάλει, με τις ενώπιον του εφετείου προτάσεις του, όλους τους πραγματικούς ισχυρισμούς που θα μπορούσε να έχει προτείνει, αν είχε παραστεί στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο (ΑΠ 230/2020, ΑΠ 579/2018, ΑΠ 985/2015, ΑΠ 11/2016, ΑΠ 394/2011, ΑΠ 829/2008, ΑΠ 1015/2005, ΑΠ 331/2001).

Ειδικότερα, σε περίπτωση ερημοδικίας του ενάγοντος οφειλόμενης στη μη εμφάνιση ή την μη προσήκουσα παράστασή του στο ακροατήριο του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, δεν απαιτείται η επίκληση και η απόδειξη της βασιμότητας κάποιου λόγου έφεσης, αλλά αρκεί η τυπική παραδοχή της έφεσης, για να επιφέρει την εξαφάνιση της εκκαλουμένης απόφασης ( ΑΠ 1140/2008).

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 559 αρ. 14 του ΚΠολΔ υπάρχει λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο λόγος αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις από δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό μόνο δίκαιο, ενώ οι ακυρότητες από το ουσιαστικό δίκαιο ελέγχονται μέσω του λόγου του αριθμού 1. Με τον όρο "απαράδεκτο" νοείται το δικονομικό απαράδεκτο, δηλαδή αυτό που δημιουργείται από την αθέτηση-παραβίαση δικονομικής διάταξης, με αποτέλεσμα η δικονομική ενέργεια να στερείται των αναγκαίων προϋποθέσεων του κύρους της (ΟλΑΠ 2/2001, ΑΠ 1768/2024, ΑΠ 1014/2024, ΑΠ 350/2017, ΑΠ 1496/2017, ΑΠ 12/2000, ΑΠ 323/2007).

Στη προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της υπόθεσης και της προσβαλλομένης απόφασης (αρθ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει, ότι με την από 24.5.2018 (αρ.εκθ.κατ. 52112/5241/31.5.2018) αγωγή τους οι ήδη αναιρεσείοντες αστικοί συνεταιρισμοί περιορισμένης ευθύνης, ισχυριζόμενοι ότι τα μέλη εκάστου αυτών, τους ανέθεσαν δυνάμει της διάταξης του άρθρου 54 παρ.3 του ν. 2121/1993 την συλλογική διαχείριση των πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων επί των έργων τους, μεταξύ των οποίων είναι, και το δικαίωμα της εύλογης αμοιβής του άρθρου 18 παρ.3 του ιδίου νόμου, η οποία ανέρχεται σε ποσοστό 4% επί της αξίας εισαγωγής των τεχνικών μέσων που είναι πρόσφορα για την αναλογική ή ψηφιακή αναπαραγωγή των εν λόγω έργων, ζήτησαν από την εναγομένη ανώνυμη εταιρεία, ήδη αναιρεσίβλητη, εισαγωγέα και έμπορο φωτοτυπικού χάρτου, να υποχρεωθεί να τους καταβάλει την εύλογη αμοιβή που αναλογεί σε έκαστο οργανισμό συλλογικής διαχείρισης του χρονικού διαστήματος από 1.4.2013 έως 31.3.2018 και δη, στο διπλάσιο, εξ αιτίας της άρνησής της προς τούτο, εκάστου των αναλυτικά προσδιοριζομένων ως οφειλομένων χρηματικών ποσών, νομιμοτόκως από της επομένης που έγινε η επίδοση της αγωγής.

Επί της αγωγής που συζητήθηκε ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, ερήμην των εναγόντων συνεταιρισμών, οι οποίοι δεν κατέθεσαν προτάσεις κατ' άρθρα 115 παρ.3 και 237 παρ. 1 εδ.α ΚΠολΔ, εκδόθηκε η με αριθμό 3475/2020 απόφαση, η οποία απέρριψε την αγωγή ως αβάσιμη από ουσιαστική άποψη, κατ' εφαρμογή του τεκμηρίου της παραίτησης από αυτή λόγω της ερημοδικίας των εναγόντων.

Κατά της άνω οριστικής απόφασης οι ήδη αναιρεσείοντες άσκησαν εμπρόθεσμα την από 3.2.2021 έφεσή τους, με την οποία ζήτησαν να εξαφανισθεί κατ' άρθρο 528 ΚΠολΔ η εκκαλουμένη απόφαση, και να γίνει δεκτή η ενσωματωθείσα στο εφετήριο δικόγραφο αγωγή τους ως νόμω και ουσία βάσιμη. Επί της άνω έφεσης εκδόθηκε η με αριθμό 1864/2022 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία απέρριψε την έφεση ως απαράδεκτη με την κάτωθι αιτιολογία: "...

Ειδικότερα, εφόσον οι ενάγοντες κατά την εκδίκαση της αγωγής ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου δεν εμφανίστηκαν, με αποτέλεσμα η αγωγή τους να απορριφθεί ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, λόγω του τεκμηρίου της παραίτησης από αυτήν, θα έπρεπε να επικαλούνται ως λόγο έφεσης, είτε ότι αμφισβητούν το τεκμήριο της παραίτησης από την αγωγή, είτε ότι ζητούν την ανατροπή του τεκμηρίου της παραίτησης από την αγωγή που είχε συναχθεί από την ερημοδικία τους, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 272 παρ. 1 ΚΠολΔ, ή έστω να διαλαμβάνουν ότι η αγωγή τους είναι βάσιμη και να προβάλουν εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων ως προς την απόρριψή της.

Οι ενάγοντες με το δικόγραφο της κρινόμενης έφεσής τους επικαλούνται μόνον τη διάταξη του άρθρου 528 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενοι ότι " ...η έφεση του διαδίκου που ερημοδικάστηκε πρωτοδίκως λειτουργεί ως ανακοπή ερημοδικίας, ακόμη και αν δεν περιέχεται στο εφετήριο κάποιος συγκεκριμένος λόγος και συνεπάγεται άνευ ετέρου εξαφάνιση της ερήμην απόφασης και νέα συζήτηση της υπόθεσης...".

Πράγματι, η άσκηση έφεσης κατά ερήμην απόφασης λειτουργεί ως υποκατάστατο της καταργηθείσας αναιτιολόγητης ανακοπής ερημοδικίας, ωστόσο η επίκληση συγκεκριμένων λόγων έφεσης είναι απαραίτητη, αφού βάσει αυτών (και των προσθέτων λόγων της ή της αυτοτελούς έφεσης ή αντέφεσης του εφεσιβλήτου και των προβαλλομένων ισχυρισμών του τελευταίου, ως υπεράσπιση κατά των λόγων της έφεσης, καθώς και των ζητημάτων που εξετάζει αυτεπαγγέλτως το εφετείο) οριοθετείται το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα της έφεσης και η εκκαλουμένη απόφαση εξαφανίζεται στην έκταση που προσδιορίζουν τα όρια του μεταβιβαστικού αποτελέσματος.

Η έφεση δηλαδή, που ασκείται στο πλαίσιο του άρθρου 528 ΚΠολΔ, δεν επιφέρει άνευ ετέρου την εξαφάνιση της ερήμην εκδοθείσας πρωτοβάθμιας απόφασης, αφού απαιτείται νομότυπη άσκηση αυτής. Επομένως, για την εξαφάνιση της ερήμην απόφασης απαιτείται, μεταξύ άλλων, τουλάχιστον ένας λόγος έφεσης να έχει διατυπωθεί ορισμένα, να είναι νόμιμος και λυσιτελής (αρθ. 520 ΚΠολΔ) καθότι, σε κάθε αντίθετη περίπτωση η έφεση απορρίπτεται ως απαράδεκτη.

Μόνον η εκ μέρους των εναγόντων, που ερημοδικάστηκαν πρωτοδίκως, άσκηση της ένδικης έφεσης χωρίς την επίκληση κάποιου λόγου, δεν επιφέρει αυτόματα την εξαφάνιση της εκκαλουμένης απόφασης και την εκ νέου έρευνα της βάσης της αγωγής τους, περί επιδίκασης της ως άνω αιτούμενης αποζημίωσης, που αποτελεί το αντικείμενο της δίκης αυτής.

Για να επέλθει το αποτέλεσμα αυτό, έπρεπε η έφεση των εναγόντων να ήταν παραδεκτή, δηλαδή, να περιείχε έστω και ένα λόγο που να έπληττε την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου. Μόνη η επιθυμία των εναγόντων να δικασθούν κατ' αντιμωλία με την εναγομένη, δεν αρκεί για να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση, εφόσον δεν προβάλλεται έστω ένας λόγος έφεσης, που να ανακόπτει το συλλογισμό κατάστρωσης της πρωτόδικης απόφασης.

Συνακόλουθα, επειδή η κρινόμενη έφεση δεν έχει ασκηθεί νομότυπα, καθόσον το δικόγραφό της δεν περιέχει ένα τουλάχιστον ορισμένο, νόμιμο και λυσιτελή λόγο, πρέπει, σύμφωνα με τις προαναφερθείσες νομικές σκέψεις, αφού εξεταστεί αυτεπαγγέλτως, να απορριφθεί ως απαράδεκτη (άρθρο 532 ΚΠολΔ...".

'Ετσι όπως έκρινε το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του, και απέρριψε την από 3.2.2021 έφεση των αναιρεσειόντων ως απαράδεκτη, για το λόγο ότι το εφετήριο δικόγραφο δεν περιείχε ένα τουλάχιστον ορισμένο, νόμιμο και λυσιτελή λόγο, και τούτο παρόλο που η άνω έφεσή τους ασκήθηκε κατά απόφασης που εκδόθηκε χωρίς την παρουσία τους, [εξ αιτίας της μη κατάθεσης εκ μέρους τους, προτάσεων, γεγονός που επέφερε ως κύρωση την απόρριψη της αγωγής τους κατ' ουσίαν (αρθ. 272 παρ. 1 ΚΠολΔ- ΑΠ 2211/2014)] και συνεπώς, δεν απαιτείτο να περιέχει λόγο έφεσης παραδεκτό και βάσιμο, παραβίασε την δικονομικής φύσης διάταξη του άρθρου 528 του ΚΠολΔ, παρά τον νόμο κηρύσσοντας απαράδεκτο, δεδομένου του ότι, ως αναλυτικά προεκτέθηκε, η εμπρόθεσμη άσκηση έφεσης κατ'άρθρο 528 ΚΠολΔ, του ερημοδικασθέντος πρωτοδίκως διαδίκου επιφέρει άνευ ετέρου στο σύνολό της την εξαφάνιση της εκκαλουμένης απόφασης, χωρίς την ανάγκη επίκλησης και απόδειξης της βασιμότητας συγκεκριμένου λόγου έφεσης.

Πρέπει συνεπώς, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, αληθώς μόνον από τον αρ. 14 του άρθρου559 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται ότι το Εφετείο παρά τον νόμο κήρυξε απαράδεκτο να γίνει δεκτός ως βάσιμος, και συνακόλουθα η αίτηση αναίρεσης, δεδομένου ότι η αναιρετική εμβέλεια του λόγου αυτού, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών λόγων αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή από αυτόν που δίκασε προηγουμένως (αρθ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου που κατέθεσαν οι αναιρεσείοντες, στους ίδιους, και να καταδικασθεί η ηττηθείσα αναιρεσίβλητη, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσειόντων, που κατέθεσαν προτάσεις ,κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά τους (αρθ. 176, 183,191 παρ. 2 ΚΠολΔ) σύμφωνα με τα οριζόμενα στο διατακτικό της παρούσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τη με αριθμό 1864/2022 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου που κατέθεσαν οι αναιρεσείοντες στους ίδιους.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση ενώπιον του ιδίου Εφετείου, συγκροτουμένου από άλλο Δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη πληρωμή της δικαστικής δαπάνης των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 24 Οκτωβρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2 Δεκεμβρίου 2025.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ