2009/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2009 / 2017 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2009/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους δικαστές: Ευφημία Λαμπροπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χριστόφορο Κοσμίδη, Στυλιανή Γιαννούκου, Χαράλαμπο Μαχαίρα και Σοφία Καρυστηναίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του στις 4 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Πανεπιστήμιο Αιγαίου" που εδρεύει στη Μυτιλήνη και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ηλία-Μιχαήλ Μαρκόπουλο και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Γ. χήρας Κ. Ζ., το γένος Ε. Α., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευθύμιο Ναυρίδη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-6-2005 αγωγή του αρχικώς ενάγοντος, του οποίου καθολική διάδοχος είναι η ήδη αναιρεσίβλητη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Μυτιλήνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 191/2006 του ίδιου δικαστηρίου και 90/2014 του Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 28-11-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Μαχαίρας ανέγνωσε την από 5-11-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη της αναιρεσίβλητης στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις του άρθρων 3 ν. 1268/1982, 2 παρ. 1 και 3 περ. στ ν. 2083/1992, όπως ίσχυαν κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο κατάρτισης της ένδικης σύμβασης, προκύπτει ότι τα πανεπιστήμια είναι ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα (Α.Ε.Ι.), ήτοι νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, πλήρως αυτοδιοικούμενα και ότι όργανα αυτών είναι η σύγκλητος, το πρυτανικό συμβούλιο και ο πρύτανης, ο οποίος, μεταξύ άλλων, διευθύνει το Α.Ε.Ι., εποπτεύει την εύρυθμη λειτουργία των υπηρεσιών, των σχολών και των τμημάτων του, εκπροσωπεί τούτο δικαστικώς και εξωδίκως, επιβλέπει την τήρηση των νόμων και του εσωτερικού κανονισμού, είναι διατάκτης των δαπανών του Α.Ε.Ι.

και μεριμνά για τη συνεργασία των οργάνων του Α.Ε.Ι., των διδασκόντων και των φοιτητών. Εξ άλλου από τις διατάξεις των άρθρων 61, 65, 67, 68 και 70 Α.Κ. προκύπτει ότι, για να υποχρεωθεί το νομικό πρόσωπο από δικαιοπραξία, πρέπει αυτή να έχει συναφθεί είτε από το όργανο που το διοικεί, το οποίο να ενεργεί μέσα στα όρια της εξουσίας του κατά τους όρους του νόμου ή του καταστατικού του, είτε από φυσικό πρόσωπο στο οποίο παρέσχε σχετική εξουσία το όργανο που διοικεί το νομικό πρόσωπο.

Εκ τούτων έπεται ότι σε αγωγή κατά νομικού προσώπου, η οποία έχει ως αντικείμενο την εκπλήρωση ανειλημμένης με σύμβαση υποχρέωσής του, δεν απαιτείται να αναφέρεται το όνομα του φυσικού προσώπου το οποίο σύμφωνα με το νόμο ή το καταστατικό εκπροσώπησε το νομικό πρόσωπο κατά την κατάρτιση της σύμβασης, διότι το στοιχείο αυτό δεν ανάγεται στη νομιμοποίηση αλλά στο κύρος της σύμβασης.

Αν όμως αμφισβητηθεί από το τελευταίο το κύρος της λόγω έλλειψης νόμιμης εκπροσώπησης του νομικού προσώπου, ο ενάγων πρέπει με τις προτάσεις του κατά την πρώτη συζήτηση, να προτείνει και να αποδείξει τη συνδρομή των στοιχείων επί των οποίων θεμελιώνεται η εξουσία του ενεργήσαντος ως αντιπροσώπου του, το δε δικαστήριο να προσδιορίσει στην απόφασή του το φυσικό πρόσωπο το οποίο ανέλαβε για λογαριασμό του νομικού προσώπου τη συμβατική υποχρέωση και νομίμως εκπροσώπησε αυτό στη συγκεκριμένη περίπτωση, ώστε να καταστεί δυνατός ο έλεγχος του Αρείου Πάγου περί της ορθής ή μη εφαρμογής των ανωτέρω διατάξεων (Α.Π. 1182/2007).

Εξ άλλου κατά το άρθρο 41 ν.δ. 496/1974 "Περί Λογιστικού των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου": "Πάσα σύμβασις διά λογαριασμόν του ν.π., έχουσα αντικείμενον άνω των δέκα χιλιάδων (10.000) δραχμών ή δημιουργούσα υποχρεώσεις διαρκείας, εφ' όσον δεν ορίζεται άλλως, υποβάλλεται εις τον τύπον του ιδιωτικού εγγράφου.

Το ποσόν τούτο δύναται να αυξομειούται δι' αποφάσεων του Υπουργού των Οικονομικών, δημοσιευομένων εις την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Η πρότασις καταρτίσεως συμβάσεως και η αποδοχή αυτής δύναται να γίνουν και δι' ιδιαιτέρων εγγράφων. Η εκ της μη τηρήσεως του τύπου της εγγράφου αποδοχής ακυρότης, αίρεται εν περιπτώσει εκπληρώσεως της συμβάσεως".

Με την οικ.2/42053/0094/26-7-2002 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών (ΦΕΚ Β' 1033) το ανωτέρω χρηματικό όριο αυξήθηκε σε 2.500 ευρώ. Κατά την έννοια της πιο πάνω διάταξης κάθε σύμβαση για λογαριασμό νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, έχουσα αντικείμενο άνω των 10.000 δραχμών και ήδη 2.500 ευρώ, υποβάλλεται στον τύπο του ιδιωτικού εγγράφου, ο οποίος είναι συστατικός και όχι αποδεικτικός, αν δε δεν τηρηθεί ο τύπος αυτός, η σύμβαση είναι άκυρη (Α.Π. 348/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση με την από 16-6-2005 αγωγή του ο αρχικά ενάγων, καθολική διαδοχος του οποίου είναι η ήδη αναιρεσίβλητη, εξέθεσε τα εξής: Ότι το εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "Πανεπιστήμιο Αιγαίου" κατά την 28/15-2-2000 συνεδρίαση της συγκλήτου του αποφάσισε την έναρξη της διαδικασίας αναγκαστικής απαλλοτρίωσης περιοχής ...

νομού Σάμου και την ανάθεση της δικαστικής διεκπεραίωσης της διαδικασίας αυτής στον ίδιο, ως δικηγόρο του Πρωτοδικείου Σάμου. Ότι η απόφαση αυτή του γνωστοποιήθηκε και αφού την αποδέχθηκε συνήφθη μεταξύ αυτού και του εναγομένου σύμβαση εργολαβίας δίκης, δυνάμει της οποίας αυτός ανέλαβε την υποχρέωση να διεξάγει τη δικαστική διεκπεραίωση της απαλλοτρίωσης μέχρι την τελεσιδικία, χωρίς στην περίπτωση αποτυχίας να λάβει οποιαδήποτε αμοιβή.

Ότι σε εκτέλεση της σύμβασης αυτής προέβη στις αναλυτικά αναφερόμενες δικαστικές και εξώδικες ενέργειες, ήτοι σύνταξη αίτησης για τον ορισμό προσωρινής τιμής μονάδος αποζημίωσης, επίδοση αυτής στους εικαζόμενους δικαιούχους, σύνταξη προτάσεων και παράσταση κατά τη συζήτηση αυτής, έγγραφες γνωμοδοτήσεις προς το εναγόμενο για προσφυγή στο εφετείο προκειμένου να ορισθεί οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης, σύνταξη αίτησης για τον ορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης, σύνταξη προτάσεων και παράσταση κατά τη συζήτησή της.

Ότι η υπόθεση περατώθηκε τελεσίδικα με την έκδοση της αναφερόμενης απόφασης του Εφετείου Αιγαίου και ότι για την αποζημίωση των απαλλοτριωθέντων κατατέθηκε δημόσια το ποσό των 5.459.739 ευρώ. Ότι με βάση τα ανωτέρω δικαιούται: α) για τη σύνταξη της αγωγής (αίτησης) και των προτάσεων ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σάμου, ποσοστό 3% επί του ανωτέρω ποσού, ήτοι 143.792 ευρώ, β) για τη σύνταξη της αγωγής (αίτησης) και των προτάσεων ενώπιον του Εφετείου Αιγαίου, ποσοστό 3% επί του ανωτέρω ποσού, ήτοι 143.792 ευρώ, γ) για τον έλεγχο τίτλων των απαλλοτριωθεισών εκτάσεων 1,5% επί του ανωτέρω ποσού, ήτοι 71.896 ευρώ και συνολικά το ποσό των 359.480 ευρώ.

Ζήτησε δε να υποχρεωθεί το εναγόμενο να του καταβάλει το τελευταίο αυτό ποσό με το νόμιμο τόκο από τη λήξη της εργολαβίας δίκης. Με αυτό το περιεχόμενο και αίτημα η αγωγή ήταν απορριπτέα προεχόντως ως αόριστη, διότι από αυτήν δεν προέκυπτε με σαφήνεια ο νόμιμος λόγος για τον οποίο ο αρχικά ενάγων ζήτησε την επιδίκαση σ' αυτόν των ανωτέρω ποσών, αφού αρχικά μεν επικαλέσθηκε σύμβαση εργολαβίας δίκης, στη συνέχεια όμως ζήτησε την επιδίκαση της δικηγορικής του αμοιβής με βάση τις διατάξεις για τα ελάχιστα όρια δικηγορικής αμοιβής.

Επί πλέον ο αρχικά ενάγων δεν επικαλέσθηκε την κατάρτιση νόμιμης σύμβασης με το εναγόμενο και ειδικότερα: α) δεν ισχυρίσθηκε ότι κατά την κατάρτιση της σύμβασης το εναγόμενο εκπροσωπήθηκε από τον πρύτανη αυτού, που είναι ο νόμιμος εκπρόσωπός του κατά τα προεκτεθέντα, β) παρά το ότι το εναγόμενο παραδεκτά, πρωτοδίκως και κατ' έφεση, αμφισβήτησε τον αγωγικό ισχυρισμό ότι η σύγκλητος το εκπροσωπούσε, δεν ισχυρίσθηκε ότι της είχε χορηγηθεί τέτοια εξουσία και γ) δεν ισχυρίσθηκε ότι η σύμβαση καταρτίσθηκε εγγράφως, όπως έπρεπε επίσης κατά τα προεκτεθέντα λόγω της ιδιότητος του εναγομένου ως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, ενώ δεν συνιστά έγγραφη πρόταση του εναγομένου προς τον αρχικά ενάγοντα η επικαλούμενη απόφαση της συγκλήτου ούτε συνιστά εκπλήρωση της σύμβασης το γεγονός ότι ο αρχικά ενάγων προέβη στις αναφερόμενες δικαστικές και εξώδικες ενέργειες.

Τέλος ο αρχικά ενάγων δεν επικαλέσθηκε επικουρικά για τη θεμελίωση της αγωγής του τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Επομένως το εφετείο, το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε την έφεση του εναγομένου, με την οποία το τελευταίο παραπονούνταν για τη μη απόρριψη της αγωγής από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο για τους ανωτέρω λόγους, υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ.

α Κ.Πολ.Δ. και συγκεκριμένα εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις αναφερόμενες στην αρχή αυτής της σκέψης ουσιαστικού δικαίου διατάξεις.

Συνεπώς οι πρώτος κατά το πρώτο σκέλος του και δεύτερος λόγοι αναίρεσης, με τους οποίους, όπως εκτιμάται από το παρόν δικαστήριο, το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την ανωτέρω αναιρετική πλημμέλεια, είναι βάσιμοι. Ενόψει όλων των ανωτέρω πρέπει να γίνουν δεκτοί οι αναιρετικοί αυτοί λόγοι και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναίρεσης και απορριπτομένου του ισχυρισμού της αναιρεσίβλητης για καταχρηστική άσκηση του δικαιώματος του αναιρεσείοντος προεχόντως διότι οι έγγραφες προτάσεις με τις οποίες τον προέβαλε δεν κατατέθηκαν μέσα στην προθεσμία του άρθρου 570 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.

αλλά κατά την ημέρα της δικασίμου, σε κάθε δε περίπτωση διότι δεν νοείται κατάχρηση δικονομικού δικαιώματος, όπως αυτό της άσκησης ενδίκου μέσου (Α.Π. 189/2016). Εφόσον δε η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, πρέπει να κρατηθεί και να δικασθεί από το παρόν δικαστήριο (άρθρο 580 παρ. 3 εδ. α Κ.Πολ.Δ.), να ερευνηθεί κατ' ουσίαν η έφεση του εναγομένου κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, να γίνει αυτή δεκτή, να εξαφανισθεί η εκκαλούμενη απόφαση κατά το μέρος που απέρριψε την έφεση του εναγομένου, να κρατηθεί η υπόθεση κατά το μέρος της αυτό και να απορριφθεί η αγωγή του δικαιοπαρόχου της αναιρεσίβλητης ως αόριστη κατά τα προεκτεθέντα.

Τέλος πρέπει να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος των πρώτου και δευτέρου βαθμών δικαιοδοσίας και της παρούσας δίκης, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα του τελευταίου (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), μειωμένη σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 22 παρ. 1 και 3 ν. 3693/1957, που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 παρ. 18 Εισ.Ν.

Κ.Πολ.Δ., σε συνδυασμό και με τα άρθρα 5 παρ. 12 ν. 1738/1987 και 2 της 134423/1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης, τα οποία έχουν εφαρμογή εν προκειμένω διότι το αναιρεσείον είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και απολαμβάνει των προνομίων και ατελειών του Ελληνικού Δημοσίου (28 παρ. 4 ν. 2579/1998).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 90/2014 απόφαση του Εφετείου Βορείου Αιγαίου κατά το μέρος που απέρριψε την έφεση του εναγομένου.

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση κατά το μέρος της αυτό. Δέχεται την έφεση. Εξαφανίζει την 191/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μυτιλήνης. Κρατεί και δικάζει την υπόθεση.

Απορρίπτει την αγωγή.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 3 Μαΐου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 11 Δεκεμβρίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ