2008/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2008 / 2007 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2008/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Βασίλειο Ρήγα-Εισηγητή, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε και Δημήτριο Πατινίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 15 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Της Δημόσιας Επιχείρησης με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ" (Ο.Σ.Ε), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία εκπροσώπησε η πληρεξούσια δικηγόρος της Νικολέττα Τζιβελέκου.

Των αναιρεσιβλήτων:1) Της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΠΡΟΟΔΟΣ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία εκπροσώπησε η πληρεξούσια δικηγόρος της Χρυσούλα Τζοβάρα αυτοπροσώπως, αφού ανακάλεσε στο ακροατήριο την από 11.10.07 δήλωση της κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., 2) της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΕΛΒΕΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ" (COMPAGNIE D'ASSURANCES NATIONALE SUISSE), που εδρεύει στη Βασιλεία της Ελβετίας και εκπροσωπείται νόμιμα στην Ελλάδα από την ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "Δ. ΑΘΗΝΑΙΟΣ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Ευστάθιος Παπασωτηρίου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την υπ' αριθμό κατάθεσης 7817/1994 αγωγή της δεύτερης ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 29 Σεπτεμβρίου 1994 προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση και παρεμπίπτουσα αγωγή της πρώτης ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 6437/1995 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 8187/1996 προδικαστική και 193/2003 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά η αναιρεσείουσα με την από 1ης Σεπτεμβρίου 2004 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Ρήγας ανέγνωσε την από 11.10.2005 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως της, οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ, επιτρέπεται αναίρεση, αν παρεβιάσθη κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου, καθώς και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς επί ζητήματος που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Εξάλλου, εκ της διατάξεως του άρθρου 68 ΚΠολΔ, οριζούσης ότι δικαστική προστασία έχει δικαίωμα να ζητήσει όποιος έχει άμεσο έννομο συμφέρον, προκύπτει ότι νομιμοποιείται ενεργητικώς να ζητήσει δικαστική προστασία ο κατά το ουσιαστικό δίκαιο φορέας του προσβαλλομένου δικαιώματος. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 54 της κυρωθείσης υπό του ν. 1593/1986 διεθνούς συμβάσεως περί των διεθνών σιδηροδρομικών μεταφορών (COTIF), αφορώντος τα πρόσωπα, τα οποία δικαιούνται να ασκήσουν αγωγή κατά του σιδηροδρόμου, "Η δικαστική προσφυγή για την επιστροφή ποσού, το οποίο καταβλήθηκε σε εφαρμογή της σύμβασης μεταφοράς, ανήκει μόνο σε εκείνον, ο οποίος κατέβαλε το ποσό.

Η δικαστική προσφυγή αναφορικά με τις προβλεπόμενες στο άρθρο 17 αποτίσεις ανήκει μόνο στον αποστολέα. Οι λοιπές δικαστικές προσφυγές, οι οποίες απορρέουν από τη σύμβαση μεταφοράς, ανήκουν: α) στον αποστολέα μέχρι τη στιγμή που ο παραλήπτης: 1) ανέλαβε τη φορτωτική, 2) παρέλαβε το εμπόρευμα ή 3) άσκησε τα δικαιώματα, τα οποία έχει σύμφωνα με το άρθρο 28 § 4 ή στο άρθρο 31, β) στον παραλήπτη από τη στιγμή που: 1) ανέλαβε τη φορτωτική, 2) παρέλαβε το εμπόρευμα, 3) άσκησε τα δικαιώματα, τα οποία έχει σύμφωνα με το άρθρο 28 § 4 ή 4) άσκησε τα δικαιώματα, τα οποία έχει σύμφωνα με το άρθρο 31, πάντως το δικαίωμα άσκησης της αγωγής αυτής παύει από τη στιγμή που το ορισθέν από τον παραλήπτη πρόσωπο, σύμφωνα με το άρθρο 31 § 1 γ, ανέλαβε τη φορτωτική, παρέλαβε το εμπόρευμα ή άσκησε το δικαίωμα που έχει σύμφωνα με το άρθρο 28 § 4.

Ο αποστολέας οφείλει, για την άσκηση των αγωγών, να προσκομίσει το αντίγραφο της φορτωτικής. Σε περίπτωση έλλειψης του αντιγράφου, οφείλει για την άσκηση των αγωγών που προβλέπονται στην § 3 α, να προσκομίσει την εξουσιοδότηση του αποστολέα ή να αποδείξει, ότι ο παραλήπτης αρνήθηκε να παραλάβει την αποστολή.

Ο παραλήπτης οφείλει, για την άσκηση των αγωγών, να προσκομίσει τη φορτωτική, αν του έχει παραδοθεί". Κατά το άρθρο δε 31 §§ 1 περ. γ΄, 2 και 3 περ. β΄ της αυτής συμβάσεως, όπως η εν λόγω § 2 αναδιετυπώθη δια της § 10 εδ. α΄ της Υπουργικής Αποφάσεως 22935/2496/10.10/ 15.11.1990 "περί κυρώσεως των τροποποιήσεων και συμπληρώσεων στη Σύμβαση για τις διεθνείς σιδηροδρομικές μεταφορές (CΟΤΙF) της 9ης Μαΐου 1980" (ΦΕΚ Β΄, 718), "Όταν ο αποστολέας δεν έχει αναλάβει σε βάρος του τα τέλη που αφορούν τη μεταφορά μέσα στη χώρα προορισμού, ούτε έχει αναγράψει στη φορτωτική την ένδειξη "Ο παραλήπτης δεν είναι εξουσιοδοτημένος να δώσει μεταγενέστερες εντολές", ο παραλήπτης μπορεί, με μεταγενέστερες εντολές, να τροποποιήσει τη σύμβαση μεταφοράς, καθορίζοντας την παράδοση του εμπορεύματος, στη χώρα προορισμού, σε πρόσωπο άλλο από τον παραλήπτη που ενδεικνύεται στη φορτωτική.

Οι εντολές αυτές πρέπει να δίδονται με δήλωση, υπό τον τύπο που καθορίζεται από το σιδηρόδρομο. Κάθε εντολή που δίδεται υπό τύπο διάφορο αυτού που καθορίζεται, είναι άκυρη. Το δικαίωμα του παραλήπτη για την τροποποίηση της σύμβασης μεταφοράς παύει να υπάρχει στις περιπτώσεις που ο παραλήπτης παρέλαβε το εμπόρευμα".

Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι φορέας και νομιμοποιούμενος προς άσκηση της κατά των σιδηροδρόμων αξιώσεως αποζημιώσεως, ένεκα πλημμελούς εκπληρώσεως της συμβάσεως σιδηροδρομικής μεταφοράς πράγματος, είναι κατ' αρχήν ο αποστολέας ή ο παραλήπτης κατά τις ανωτέρω διακρίσεις. Κατ' εξαίρεση και υπό τις καθοριζόμενες προϋποθέσεις η ως άνω αξίωση μπορεί να περιέλθει σε άλλο πρόσωπο.

Προς τούτο απαιτείται εκτός των άλλων, α) ως θετική προϋπόθεση, εντολή του παραλήπτη προς παράδοση του πράγματος σε τρίτο, διδομένη με δήλωση προς το σιδηρόδρομο, γινομένη, επί ποινή ακυρότητας, κατά τον τύπο που καθορίζεται απ' αυτόν και β) ως αρνητική προϋπόθεση η μη προηγουμένη παραλαβή του πράγματος από τον παραλήπτη.

Συνεπώς, η κατά του σιδηροδρόμου αγωγή αποζημιώσεως εκ της ανωτέρω αιτίας τρίτου, διαφόρου του παραλήπτη προσώπου, πρέπει να διαλαμβάνει, ως θεμελιωτικό στοιχείο της, τη σχετική εντολή του παραλήπτη, η δε παραδοχή της προϋποθέτει εκτός της θετικής διαγνώσεως τούτου και την έλλειψη της δευτέρας των ανωτέρω προϋποθέσεων, αν προταθεί από τον εναγόμενο ο αποτελών ένσταση αντίθετος ισχυρισμός.

Εν προκειμένω, η αναιρεσιβαλλομένη απόφαση, αφού εδέχθη αγωγή της εναγούσης ασφαλιστικής εταιρίας "Εθνική Ελβετική Ασφαλιστική Εταιρεία" κατά της εναγομένης μεταφορικής εταιρίας "Πρόοδος ΑΕ Ελληνικών και Διεθνών Μεταφορών", ερειδομένη επί υποκαταστάσεως στην αξίωση ένεκα μερικής απωλείας σιδηροδρομικώς μεταφερθέντων πραγμάτων, υπεχρέωσε την προσεπικληθείσα από την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα δημοσία επιχείρηση υπό την επωνυμία Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος να καταβάλει στην προσεπικαλέσασα ό,τι υπεχρεώθη να καταβάλει αυτή στην ενάγουσα.

Η εν λόγω απόφαση ήχθη στην καταδικαστική για την αναιρεσείουσα κρίση της με την αιτιολογία ότι "η προσεπικαλούσα ΠΡΟΟΔΟΣ ΑΕ υπεισήλθε στη θέση της αποστολέως και παραλήπτριας συνάμα, ως άνω - και μη διάδικης - εταιρίας με την επωνυμία ΣΗΜΕΝΣ ΑΕ, κατά θεμιτή τροποποίηση της αρχικής συμβασης μεταφοράς, ήτοι σύμφωνα με το άρθρο 31 παρ. 1 γ της CIM/CΟΤΙF, ως έκρινε η προεκδοθείσα υπ' αρ. 8187/1996 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου".

Η εν λόγω παρεμπίπτουσα απόφαση του Εφετείου Αθηνών είχε δεχθεί τα εξής: "Ο ΟΣΕ αρνείται την ενεργητική νομιμοποίηση της παρεμπίπτουσας αγωγής, ισχυριζόμενος ότι στην προσκομιζόμενη σε κεκυρωμένο φωτοτυπικό αντίγραφο και σε ελληνική μετάφραση υπ' αριθ. ........... φορτωτική των γερμανικών σιδηροδρόμων, η προσεπικαλέσασα αυτόν δεν σημειώνεται ούτε ως αποστολέας ούτε ως παραλήπτης του φορτίου.

Η ένσταση αυτή είναι νόμιμη, στηρίζεται δε στη διάταξη του άρθρου 54 της Συμβάσεως CIM/COTIF. Κατ' αυτής προβάλλεται ως αντένσταση η εκ του άρθρου 31/1γ΄ της αυτής Συμβάσεως τροποποιητική συμφωνία, που καταρτίσθηκε μεταξύ του μεταφορέως ΟΣΕ και της σημειωθείσης στην φορτωτική ως παραλήπτριας του φορτίου εταιρίας ΣΗΜΕΝΣ ΑΕ, δυνάμει της οποίας, στη θέση αυτής υπεισήλθε η προσεπικαλούσα, κατά θεμιτή τροποποίηση της αρχικής συμβάσεως μεταφοράς.

Η αντένσταση αυτή αποδεικνύεται βάσιμη, απ' τα προσκομιζόμενα κεκυρωμένα αντίγραφα τόσο της ως άνω φορτωτικής, όσο και της επικυρωμένης έγγραφης τροποποιητικής συμφωνίας. Έτσι η προεκτεθείσα ένσταση θέλει απορριφθεί ως αβάσιμη". Ακόμη η πληττομένη απόφαση δεν προσδιορίζει σαφώς το χρόνο παραλαβής του ελλιπούς εμπορεύματος (λέγει μόνον τούτο "αφίχθη" την 21.12.1993), δέχεται δε ρητώς ότι η ενάγουσα ασφαλιστική εταιρία κατέβαλε αποζημίωση "στην ασφαλισμένη "ΣΗΜΕΝΣ ΑΕ", που συνάμα ήταν και η παραλήπτρια των απωλεσθέντων εμπορευμάτων", ενώ η αναιρεσείουσα ισχυρίσθη ότι το εμπόρευμα παρελήφθη στις 21.12.1993 και ότι το προσαχθέν σχετικό έγγραφο που φέρει ως χρονολογία τη 12.1.1994 είναι παράτυπο και αφορά άλλη μεταφορά.

Το Εφετείο συνεπώς, κρίναν κατά τα ανωτέρω και δη το μεν δεχθέν ότι νομιμοποιείται στην άσκηση της επίδικης αξιώσεως αποζημιώσεως πρόσωπο διάφορο του παραλαβόντος το μεταφερθέν ελλιπές εμπόρευμα, το δε εκθέτον ελλιπώς τις προϋποθέσεις υπεισελεύσεως τρίτου στις απαιτήσεις του παραλήπτη, παρεβίασε τις προαναφερθείσες περί νομιμοποιήσεως ουσιαστικές διατάξεις και διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες στην απόφασή του.

Κατ' ακολουθίαν, ο σχετικός, εκ του άρθρου 559 αρ. 1 και 19 ΚΠολΔ, πρώτος λόγος της αιτήσεως είναι βάσιμος και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, ακολούθως δε να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 § 3 ΚΠολΔ).

Για τους λόγους αυτούς

Αναιρεί την υπ' αρ. 193/2003 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές. Και.

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσειούσης εκ χιλίων πεντακοσίων (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 29 Οκτωβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Νοεμβρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ