2007/2006 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2007 / 2006 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 2007/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μίμη Γραμματικούδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων - αιτούντων:1) ....., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, 2) ....., 3) ....., 4) ....., 5) ....., 6) ....., 7) ....., 8) ....., 9) ....., 10) ....., 11) ....., 12) ....., 13) ....., 14) ....., 15) ....., 16) ....., 17) ....., 18) ....., 19) ....., 20) ..... και 21) ..... . ΄Ολοι οι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Λιούλιο. Στο σημείο αυτό ο ανωτέρω πληρεξούσιος δικηγόρος δήλωσε ότι ο 1ος των αναιρεσειόντων απεβίωσε την 31-5-1998 και κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου από τα τέκνα του ....., σύζυγος ..... και ....., που συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτόν με πληρεξούσιο. Των αναιρεσίβλητων-καθών η αίτηση: 1)Του εδρεύοντος στο Λουτράκι κοινωφελούς Ιδρύματος νομικού προσώπου Ιδιωτικού δικαίου με την επωνυμία ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΕΙΟ ΙΔΡΥΜΑ, νόμιμα εκπροσωπουμένου. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Σοφό, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ. Και 2)Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Ευγενία Βελώνη Πάρεδρο Ν.Σ.Κ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-5-1995 αγωγή του ήδη 1ου των αναιρεσίβλητων και την από 16-10-1995 πρόσθετη παρέμβαση του ήδη 2ου των αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Κορίνθου και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 271/2000 του ίδιου Δικαστηρίου και 73/2002 του Εφετείου Ναυπλίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 1-7-2002 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η 405/2005 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρουν προς συζήτηση οι αιτούντες με την από 22-4-2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 21-9-2003 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στην σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Γεωργίου Φώσκολου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη των αντιδίκων στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 επ. ΑΚ, προκειμένου να γίνει ερμηνεία διαθήκης αναζητείται η αληθινή βούληση του διαθέτη, χωρίς προσήλωση στις λέξεις, σκοπούμενη από άποψη υποκειμενική. Στα πλαίσια της ερμηνείας αυτής σκοπείται η αναζήτηση της εικαζόμενης βούλησης του διαθέτη, στην περίπτωση κατά την οποία μεταβλήθηκαν μεταγενέστερα οι υφιστάμενες συνθήκες κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης.

Έδαφος για τέτοια ερμηνεία, που θα αποβλέπει στην αναζήτηση βούλησης διαφορετικής από εκείνη η οποία εκφράστηκε με τις λέξεις που χρησιμοποίησε ο διαθέτης, παρέχεται όταν κατά την κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, η διατύπωση της διαθήκης με τις λέξεις που χρησιμοποίησε ο διαθέτης είναι ασαφής και δεν αποδίδει με πληρότητα εκείνο που ο διαθέτης πραγματικά ήθελε.

Τότε μόνο συγχωρείται η προσφυγή σε γεγονότα και στοιχεία εκτός διαθήκης, όταν το δικαστήριο κρίνει ότι η δήλωση της τελευταίας βούλησης εμφανίζει ασαφή και αμφίβολα σημεία, που χρειάζονται για την αποσαφήνισή τους ερμηνεία προς το σκοπό της εξεύρεσης της αληθινής βούλησης του διαθέτη. Στην προκείμενη περίπτωση, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, ο διαθέτης ....., που πέθανε στην Κόρινθο στις 21-6-1990, με την από 7-4-1987 πρώτη ιδιόγραφη διαθήκη του, που δημοσιεύτηκε με το 168Ι1990 πρακτικό συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κορίνθου, όρισε μεταξύ άλλων "...

μετά τον θάνατον επηθημό όπως οι καταθέσης μου εις της τράπεζες Εθνική Εμπορική Γενική Πίστεως συγκεντρωθούν στην Εθνική Λουτρακίου δια να ιδριθή ένα ίδριμα με την ωνομασία Νικολοπούλιον δια το οποίον όσο ζω και είμε εν ζωή θα προσπαθήσο να το οργανώσω δια να εκπλιρη τους κάτωθι σκοπούς ... ". Στη συνέχεια παραθέτονται στην απόφαση λεπτομερειακά, κατ' αντιγραφή του κειμένου της διαθήκης, οι σκοποί και ο τρόπος διοίκησης του ιδρύματος.

Σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης "... κατά το χρόνο σύνταξης της άνω διαθήκης ... ο διαθέτης είχε καταθέσεις μόνο σε μετρητά. Στις 30-9-1989 ανέλαβε από τον ...... λογαριασμό κατάθεσης ταμιευτηρίου, που διατηρούσε στην Εθνική Τράπεζα Ελλάδος-Κατάστημα Λουτρακίου, 66.000.000 δραχμές με τις οποίες αγόρασε δεκαπέντε έντοκα γραμμάτια (ομόλογα) του Ελληνικού Δημοσίου τριετούς διάρκειας, την φύλαξη των οποίων ανέθεσε στην ίδια τράπεζα.

Με δεδομένο ότι μετά την ανάληψη του άνω ποσού (των 66.000.000 δραχμών δηλαδή) απέμεινε υπόλοιπο σε μετρητά ύψους 2.041.198 δραχμών (άλλες καταθέσεις κατά το χρόνο αυτό δεν αποδείχθηκε ότι είχε ο διαθέτης, ενώ δεν προέκυψε και το ύψος αυτών κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης του, ούτε και οι διάδικοι αναφέρουν κάποιο συγκεκριμένο σχετικώς ποσό), ενώ ο τελευταίος κατά τον άνω χρόνο διήνυε το 83° έτος της ηλικίας του και συνεπώς ο θάνατός του από φυσιολογικά αίτια ήταν ενδεχόμενος ανά πάσα στιγμή κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, η παραδοχή πως η βούλησή του ήταν να εξαιρεθούν από την περιουσία του εφεσιβλήτου τα άνω έντοκα γραμμάτια, καθιστούν ανέφικτη τη σύστασή του.

Και αυτό γιατί η εξυπηρέτηση των αναφερομένων στην άνω διαθήκη σκοπών του απαιτούσαν ποσό 3.000.000 τουλάχιστον δραχμών ετησίως, προερχομένων, κατά τα στην ίδια διαθήκη οριζόμενα, από τους τόκους των καταθέσεων στις τράπεζες, με αποτέλεσμα βεβαίως να μην μπορεί να υλοποιηθεί η διακαής επιθυμία του διαθέτη για ίδρυση του εφεσιβλήτου από την άνω, ύψους 2.000.000 περίπου δραχμών σε μετρητά, κατάθεσή του, σε περίπτωση επισυμβάντος άμεσου θανάτου του.

Αντίθετα, ο διαθέτης που αγωνιούσε για την ίδρυση ενός εύρωστου και υγιούς ιδρύματος, όπως σαφώς προκύπτει και από το περιεχόμενο ειδικότερα του υστερόγραφού του, για το οποίο, στην άνω διαθήκη του, ανέφερε πως όσο ζει "θα προσπαθήσει να το οργανώσει", στα πλαίσια της προσπάθειάς του αυτής άλλαξε τη μορφή των καταθέσεών του (κατά το μεγαλύτερο μέρος) από προθεσμιακές σε έντοκα γραμμάτια του Ελληνικού Δημοσίου, τα οποία αποδίδουν υψηλότερο επιτόκιο, ακριβώς για να επαυξήσει την οικονομική ευρωστία του εφεσίβλητου ...

Σύμφωνα με όλα τα προαναφερόμενα, στην επίμαχη διάταξη ... της διαθήκης ότι "μετά τον θάνατον επηθημό όπως αι καταθέσεις μου εις της Τράπεζες ... συγκεντρωθούν στην Εθνική Λουτρακίου δια να ιδριθή ένα ύδριμα με την oνομασία Νικολοπούλιον ... ", η αληθινή βούληση του άνω διαθέτη, σκοπούμενη από υποκειμενική άποψη και ανεξάρτητα από τον τρόπο που την αντιλαμβάνονται οι τρίτοι, κατά την καλή συναλλακτική πίστη, ήταν στον όρο "καταθέσεις" να περιληφθούν και τα άνω έντοκα γραμμάτια (ομόλογα) του Ελληνικού Δημοσίου που ήταν κατατεθειμένα στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος (υποκατάστημα Λουτρακίου), των οποίων η ονομαστική αξία, κατά το χρόνο θανάτου του, ανέρχονταν σε 76.048.500 δραχμές, ενώ στις 30-9-1995 στο ποσό των δραχμών 188.500.000 ... ".

Με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης, οι αναιρεσείοντες παραθέτοντας τους αριθ. 1, 19 και 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, παραπονούνται ότι "... το Εφετείο παραβίασε ευθέως, άλλως εκ πλαγίου, χωρίς νόμιμη βάση τους ως άνω ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ, παραμορφώνοντας προσθέτως και το περιεχόμενο του εγγράφου της διαθήκης, με το να δεχθεί πραγματικό γεγονός προφανώς διαφορετικό από εκείνο του αναφέρεται σ' αυτή, δηλαδή ότι ο όρος καταθέσεις περιλαμβάνει εκτός από τα χρήματα και την παρακαταθήκη των ομολόγων .... Επίσης παραβίασε χωρίς νόμιμη βάση τους ίδιους ερμηνευτικούς κανόνες, διότι κατέφυγε στην ερμηνεία της διαθήκης, χωρίς να δέχεται ότι βρήκε σ' αυτή κάποιο στήριγμα προς τούτο στη δήλωση της τελευταίας βούλησης του διαθέτη (στη διατύπωση, το γράμμα της) ".

Εφόσον το Εφετείο διαπίστωσε ασάφεια στη διάταξη της διαθήκης, σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία που όριζε ο διαθέτης για τη σύσταση και βιώσιμη λειτουργία του ιδρύματος, ορθά κατέφυγε σε ερμηνεία της ασαφούς διάταξης, προς ανεύρεση της αληθινής βούλησής του. Κατά την ερμηνεία αυτή δεν παραβιάστηκαν ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου οι ερμηνευτικοί κανόνες των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ, αλλά, εφόσον είχαν μεταβληθεί οι υφιστάμενες κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης συνθήκες ως προς τη σύνθεση των καταθέσεων του διαθέτη, το δικαστήριο προχώρησε σε αναζήτηση της εικαζόμενης βούλησής του σχετικά με την ευρύτητα του όρου "καταθέσεις" και κατέληξε με εμπεριστατωμένη και πλήρη αιτιολογία στην κρίση ότι στην έννοια αυτών έπρεπε να περιληφθούν και τα δεκαπέντε έντοκα γραμμάτια (ομόλογα) του Ελληνικού Δημοσίου τα οποία είχαν αγοραστεί από το διαθέτη από το μεγαλύτερο μέρος των καταθέσεών του και κατά την αντίληψή του αποτελούσαν μέρος αυτών. Εξάλλου, δεν υπάρχει παραμόρφωση του εγγράφου της διαθήκης κατά τη συγκεκριμένη διάταξή της, από τη σύμφωνη με το κείμενο αυτής και την αληθινή βούληση του διαθέτη ερμηνεία που έκανε το Εφετείο. Επομένως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος ο κρινόμενος λόγος της αναίρεσης.

Επειδή, η ερμηνεία της διαθήκης κατά τα άρθρα 173, και 1781 επ. Α. Κ. δεν αποτελεί πραγματικό γεγονός κατά την έννοια του άρθρου 335 ΚΠολΔ υποκείμενο σε απόδειξη, αλλά ανάγεται στο έργο του δικαστηρίου της ουσίας, το οποίο δεν δεσμεύεται στην κρίση του για την αληθή βούληση του διαθέτη από τους ισχυρισμούς των διαδίκων, με τους οποίους αποδίδεται διαφορετική έννοια στο περιεχόμενο της διαθήκης.

Οι ισχυρισμοί αυτοί δεν αποτελούν "πράγματα" κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 8 και 10 ΚΠολΔ, ώστε και αν ακόμα δεν ληφθούν υπόψη και χωρήσει το δικαστήριο στην κατά την κρίση του ορθή ερμηνεία της διαθήκης, δεν υποπίπτει σε κάποια πλημμέλεια από εκείνες του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Επομένως ο δεύτερος λόγος αναίρεσης με τον οποίο αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση αναιρετικές πλημμέλειες από τους αριθ. 10, 11 και 12 αρθρ. 559 ΚΠολΔ και ειδικότερα διότι το Εφετείο για να ερμηνεύσει τη διαθήκη προσέφυγε αποκλειστικά στα ανωτέρω γεγονότα που δέχθηκε και βρίσκονται έξω από τη διαθήκη χωρίς να διαταχθούν γι'αυτά αποδείξεις, και με μάρτυρες, και διότι προς τούτο έλαβε υπόψη έγγραφα προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Με την ίδια αιτιολογία πρέπει να απορριφθεί και ο τέταρτος λόγος αναίρεσης από τον αριθ. 8 ίδιου άρθρου διότι δεν διαλαμβάνει "πράγματα" αλλ' ισχυρισμό των αναιρεσειόντων, ως προς την ορθή κατ' αυτούς ερμηνεία της βούλησης του διαθέτη σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία που άφησε για την ίδρυση του ιδρύματος.

Επειδή, με το συναφή τρίτο λόγο της αναίρεσης, οι αναιρεσείοντες, υπολαμβάνοντας ότι η απόφαση αναφέρει ότι ".... το Δικαστήριο θα προχωρήσει σε τινά ερμηνεία ... αρνούμενο επιχειρήματα ... ", υποστηρίζουν ότι έτσι καθίσταται ανεπαρκής η αιτιολογία της απόφασης ως προς την ερμηνεία της διαθήκης και επικαλούνται παραβάσεις των αριθ. 11 και 19 αρθρ. 559 ΚΠολΔ. Ο λόγος αυτός στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση και πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από το προσκομιζόμενο φωτοτυπικό αντίγραφο, επικυρωμένο από τη Γραμματέα του Εφετείου Ναυπλίου, η προσβαλλόμενη απόφαση στη σελίδα 9 αυτής, αναφέρει μεταξύ άλλων "... το παρόν Δικαστήριο ... θα προχωρήσει στην ερμηνεία της άνω ασαφούς διάταξης της διαθήκης .... qρυόμενο επιχειρήματα ... ".

Επειδή, με τον πέμπτο και τελευταίο λόγο της αναίρεσης από τον αριθ. 8 αρθρ. 559 ΚΠολΔ, οι αναιρεσείοντες παραθέτοντας κατά λέξη το κείμενο του τρίτου λόγου της από 16-1 1-2000 έφεσης που είχαν ασκήσει κατά της πρωτόδικης απόφασης, η οποία και απορρίφθηκε από την προσβαλλομένη, όπου παραθέτουν σειρά από επιχειρήματα και ισχυρισμούς προς υποστήριξη της κατ' αυτούς αληθινής βούλησης του διαθέτη και ορθής ερμηνείας της διαθήκης και υποστηρίζουν ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Σύμφωνα με τις σκέψεις που προηγήθηκαν και αυτός ο λόγος είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί, διότι οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα δεν αποτελούν πράγματα κατά την έννοια του αριθ. 8 αρθρ. 559 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1-7-2002 αίτηση αναίρεσης των ..... κλπ, κατά της 73/2002 απόφασης του Εφετείου Ναυπλίου.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων,τα οποία ορίζει,για μεν το πρώτο ΝΠΙΔ με την επωνυμία "Νικολοπούλειο Ίδρυμα" σε χίλια εκατόν εβδομήντα(1.170,00)ευρώ, για δε το δεύτερο Ελληνικό Δημόσιο, σε τριακόσια(300,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Δεκεμβρίου 2006. Και,

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στις 20 Δεκεμβρίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ