2001/2019 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2001 / 2019 (Ζ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 2001/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ζ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αγγελική Αλειφεροπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημήτριο Γεώργα, Ιωάννη Μαγγίνα - Εισηγητή, Ερωτόκριτο Ερωτοκρίτου και Μαρία Κουβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 9 Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Όλγας Σμυρλή (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και της Γραμματέως Ευθυμίας Καλογεροπούλου, για να δικάσει τις αιτήσεις της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Δ. Τ. Α., κατοίκου ..., που παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Θεοδώρου Θεοδωροπούλου, για αναίρεση της υπ'αριθ.295/2018 αποφάσεως του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας. Με πολιτικώς ενάγον το Ν.Π.Δ.Δ. "ΔΟΕΠΑΠ - ΔΗΠΕΘΕ - ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ" νομίμως εκπροσωπούμενο, το οποίο δεν παραστάθηκε.

Το Πενταμελές Εφετείο Λάρισας με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορούμενη ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στις από: α) 19 Νοεμβρίου 2018 αίτηση της που ασκήθηκε ενώπιον του Γραμματέα του Εφετείου Λάρισας Παναγιώτη Γκανιάτσου και έλαβε αριθμό πρωτοκόλλου 17/2018 και β) 15 Ιανουαρίου 2019 αίτησή της που ασκήθηκε με δήλωση, η οποία επιδόθηκε στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου στις 15 Ιανουαρίου 2019 και έλαβε αριθμ. πρωτοκόλλου 585/2019, οι οποίες καταχωρήθηκαν στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 15/19.

Αφού άκουσε

Την Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνουν δεκτές οι κρινόμενες αιτήσεις αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως και την πληρεξούσια δικηγόρο της αναιρεσείουσας, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Με την υπ' αριθμό 295/2018 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας η τότε κατηγορουμένη και ήδη αναιρεσείουσα κηρύχθηκε ένοχη, σε δεύτερο βαθμό, για την αξιόποινη πράξη της απάτης κατ'εξακολούθηση, κατ'επάγγελμα και κατά συνήθεια, σε βάρος Ν.Π.Δ.Δ., με όφελος και ζημία που υπερβαίνουν τα 150.000 ευρώ και υπό τις ιδιαζόντως επιβαρυντικές περιστάσεις ότι εξακολούθησε επί μακρό χρόνο την τέλεση του εγκλήματος και το αντικείμενο του είναι ιδιαίτερα μεγάλης αξίας, ειδικότερα δε για το ότι: "...στη ...

κατά το χρονικό διάστημα από 13-05-1996 έως 31-07-2015 με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ίδιου εγκλήματος, με σκοπό να αποκομίσει παράνομο περιουσιακό όφελος, έβλαψε ξένη περιουσία, πείθοντας κάποιον σε πράξη με την εν γνώσει της παράσταση ψευδών γεγονότων σαν αληθινών και την παρασιώπηση αληθινών γεγονότων, είναι δε πρόσωπο που διαπράττει απάτες κατ' επάγγελμα και συνήθεια, καθόσον από την επανειλημμένη τέλεση της πράξης, προκύπτει σκοπός της για πορισμό εισοδήματος και σταθερή ροπή της προς διάπραξη του συγκεκριμένου εγκλήματος της απάτης ως στοιχείο της προσωπικότητάς της, το δε συνολικό όφελος και η αντίστοιχη ζημία είναι ιδιαίτερα μεγάλης αξίας και υπερβαίνουν τα ποσά των 30.000 ευρώ, των 120.000 ευρώ ενώ η ζημία σε βάρος του Δημοσίου το ποσό των 150.000 ευρώ.

Ειδικότερα, στον παραπάνω τόπο, στις 13-5-1996 κατέθεσε στην αρμόδια επιτροπή του Γ. Κρατικού Παιδικού Σταθμού Νέας Ιωνίας Βόλου, το με αριθμό ... πιστοποιητικό (εξωσχολικής χρήσης) του 56ου Δημοτικού Σχολείου Πειραιά ως δικαιολογητικό για τη συμμετοχή της στην με αριθμό 1286/11-01-1995 προκήρυξη πλήρωσης θέσεων τακτικού προσωπικού κλάδου Υ.Ε σε Κ.Π.Σ.

και Κ.Β.Σ. του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Όμως, το ανωτέρω πιστοποιητικό, μετά από έλεγχο που διενεργήθηκε από το Τμήμα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού της Διεύθυνσης Διοικητικών Υπηρεσιών του Δήμου Βόλου, πιστοποιήθηκε ότι έχει παραποιηθεί ως προς το στοιχείο φοίτησης, όπου στη θέση αυτού αναγράφεται κατόπιν νοθεύσεως το στοιχείο "ΣΤ' τάξη" αντί του ορθού "Ε' Τάξη", όπως προκύπτει από το υπ' αριθ. 17426/11-02-2014 έγγραφο της Περιφερειακής Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Πειραιά.

Με την νόθευση του παραπάνω πιστοποιητικού και την εν γνώσει της πλαστότητάς του κατάθεσή του στον Γ. Κρατικό Παιδικό Σταθμό Νέας Ιωνίας, παρέστησε εν γνώσει της ψευδώς ότι δήθεν κατά το σχολικό έτος 1977-1978 φοίτησε στη "Στ' Τάξη" του 56ου Δημοτικού Σχολείου Πειραιά και συνεπώς ότι δήθεν διέθετε τα τυπικά προσόντα του απόφοιτου δημοτικού και έτσι έπεισε την αρμόδια επιτροπή ότι πληρούσε όλες τις νόμιμες προϋποθέσεις της με αριθμό 1286/11-01-1995 προκήρυξης πλήρωσης θέσεων τακτικού προσωπικού Κλάδου ΥΕ σε Κ.Π.Σ.

και Κ.Β.Σ. κ.λπ. του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η οποία, μετά την εξέταση των τυπικών και ειδικών της προσόντων, την επέλεξε για τη θέση κλάδου ΥΕ βοηθητικού προσωπικού (καθαρίστρια) και εν συνεχεία το Διοικητικό Συμβούλιο του Γ. Κρατικού Παιδικού Σταθμού Νέας Ιωνίας, το οποίο με την με αριθμό 43/19-05-1996 απόφασή του προέβη στο διορισμό της σε κενή οργανική θέση κλάδου Υ.Ε.

βοηθητικού προσωπικού (καθαρίστρια) στον Γ. Κρατικό Παιδικό Σταθμό Νέας Ιωνίας. Με τις άνω πράξεις της (νόθευση του παραπάνω τίτλου σπουδών και την κατάθεσή του) παρέστησε εν γνώσει της ψευδώς στα αρμόδια όργανα του Γ. Κρατικού Παιδικού Σταθμού Νέας Ιωνίας, και στη συνέχεια του "Δ.Ο.Ε.Π.Α.Π. - ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ", ότι δήθεν διέθετε τα τυπικά προσόντα του απόφοιτου δημοτικού και συνεπώς τα νόμιμα προσόντα για το διορισμό της, ήτοι απολυτήριο δημοτικού σχολείου και παρασιώπησε την αλήθεια, καθώς παρέλειπε να ανακοινώνει κάθε μήνα, κατά το χρονικό διάστημα από 01-10-1996 έως και 31-07-2016, στην αρμόδια υπηρεσία, το αληθινό και πραγματικό γεγονός, ότι δηλαδή είχε φοιτήσει μόνο μέχρι την "Ε' τάξη" του ως άνω δημοτικού σχολείου και συνεπώς δεν διέθετε τα τυπικά προσόντα του απόφοιτου δημοτικού και ως εκ τούτου δεν πληρούσε τις νόμιμες προϋποθέσεις της με αριθμό 1288/11-01-1995 προκήρυξης πλήρωσης θέσεων τακτικού προσωπικού κλάδου Υ.Ε σε Κ.Π.Σ.

και Κ.Β.Σ κ.λπ. του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και κατ' επέκταση του διορισμού της και του δικαιώματος λήψης μισθού, η δε υποχρέωση ανακοίνωσης πήγαζε από δική της προγενέστερη παράνομη ενέργεια (νόθευση και κατάθεση τίτλου σπουδών), αλλά και από το καθήκον αληθείας που υποχρεούτο και όφειλε να τηρεί ως δημοτικός υπάλληλος, με αποτέλεσμα το Ελληνικό Δημόσιο θεωρώντας το πιστοποιητικό αυτό γνήσιο να καταβάλλει σ' αυτήν αντίστοιχο της θέσης της μισθό.

Ειδικότερα: 1) το έτος 1996 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 275.623 δραχμών ή 808,87 ευρώ, 2) το έτος 1997 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 1.408.686 δραχμών ή 4.134,08 ευρώ, 3) το έτος 1998 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 2.445.146 δραχμών ή 7.175,79 ευρώ, 4) το έτος 1999 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 2.518.500 δραχμών ή 7.391,06 ευρώ, 5) το έτος 2000 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 2.700.752 δραχμών ή 7.925.92 ευρώ, 6) το έτος 2001 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 2.778.987 δραχμών ή 8.155,51 ευρώ, 7) το έτος 2002 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 11.646,97 ευρώ, 8) το έτος 2003 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 11,748,46 ευρώ, 9) το έτος 2004 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 12.720 ευρώ, 10) το έτος 2005 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 12.932 ευρώ, 11) το έτος 2006 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 13.540 ευρώ, 12) το έτος 2007 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 14.002 ευρώ, 13) το έτος 2008 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 15,478,45 ευρώ, 14) το έτος 2009 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 15.393 ευρώ, 15) το έτος 2010 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 14.676 ευρώ, 16) το έτος 2011 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 12.123,40 ευρώ, 17) το έτος 2012 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 13.808,63 ευρώ, 18) το έτος 2013 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 11.903,33 ευρώ, 19) το έτος 2014 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 12.084 ευρώ και 20) το έτος 2015 της καταβλήθηκαν μικτές αποδοχές ύψους 7.049 ευρώ, ήτοι συνολικά το ποσό των 214.711,15 ευρώ.

Με τον τρόπο αυτό σκόπευε να αποκομίσει (και απεκόμισε) παράνομο περιουσιακό όφελος, βλάπτοντας την περιουσία του Ελληνικού Δημοσίου, δηλαδή σκόπευε να ενσωματώσει στην περιουσία της (και ενσωμάτωσε) τα ποσά που της καταβλήθηκαν ως μισθοί, τους οποίους όμως δεν εδικαιούτο στην πραγματικότητα, αφού αυτή δεν πληρούσε τις νόμιμες προϋποθέσεις για τον διορισμό της και δεν κατείχε τον ανάλογο τίτλο σπουδών, ήτοι απολυτήριο δημοτικού σχολείου, το συνολικό όφελος στο οποίο αυτή απέβλεπε με την ως άνω πράξη της με αντίστοιχη συνολική ζημία του Ελληνικού Δημοσίου, ανέρχεται, στο συνολικό ποσό των 214.711,15 ευρώ, δηλαδή ανώτερο των 30.000 ευρώ, των 120.000 ευρώ, με αντίστοιχη περιουσιακή ζημία σε βάρος του Δημοσίου άνω του ποσού των 150.000 ευρώ.

Η κατηγορουμένη εξακολούθησε επί μακρό χρόνο την εκτέλεση του εγκλήματος τούτου για είκοσι (20) περίπου έτη και το αντικείμενο της πράξης της αυτής (214.711,15 ευρώ) είναι ιδιαίτερα μεγάλης αξίας. Από την επανειλημμένη τέλεση της ως άνω πράξης καθόσον την τέλεσε συστηματικά και οργανωμένα για είκοσι (20) περίπου έτη και από την υποδομή που είχε διαμορφώσει με πρόθεση επανειλημμένης τέλεσής της, προκύπτει σκοπός της για τον πορισμό εισοδήματος (κατ' επάγγελμα), από την επανειλημμένη δε τέλεση της πράξης προκύπτει σταθερή ροπή της προς τη διάπραξη του συγκεκριμένου εγκλήματος ως στοιχείο της προσωπικότητάς της (κατά συνήθεια)".

Επίσης, το ίδιο δευτεροβάθμιο Δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε, ότι η άνω κατηγορουμένη ωθήθηκε στην πράξη της από μεγάλη ένδεια, αναγνωρίζοντας τη συνδρομή στο πρόσωπό της της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ. 2 β' ΠΚ και απέρριψε τους λοιπούς ισχυρισμούς της, επέβαλε δε σ'αυτήν, για την παραπάνω αξιόποινη πράξη, ποινή κάθειρξης δέκα (10) ετών.

ΙΙ. Κατά της απόφασης αυτής άσκησε η τελευταία δύο αιτήσεις αναίρεσης: α) την από 19-11-2018 ενώπιον του Γραμματέα του Εφετείου Λάρισας, για την οποία συντάχθηκε η σχετική υπ' αρ. 17/2018 έκθεση και β) την από 15-01-2019, συμπληρωματική της πρώτης, την οποία επέδωσε στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου στις 15-01-2019, λαμβάνοντας αρ. πρωτ. 585/16-01-2019. Οι εν λόγω αιτήσεις αναίρεσης, στρεφόμενες κατά της αυτής, ως άνω, απόφασης, κρίθηκε, με την 466/2019 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου, ότι είναι παραδεκτές και συνεκδικάστηκαν, ως συναφείς. Με τους λόγους των παραπάνω αιτήσεων αναίρεσης πληττόταν η προσβαλλόμενη απόφαση [295/2018 Πεντ.Εφ.Λάρισας], μεταξύ άλλων, για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, ευθέως και εκ πλαγίου, των ουσιαστικών ποινικών διατάξεων των άρθρων 17 και 98 του ΠΚ και για εσφαλμένη εφαρμογή, ευθέως και εκ πλαγίου, της ουσιαστικής ποινικής διατάξεως του άρθρου 386 του ΠΚ.

ΙΙΙ. Με την άνω 466/2019 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου (Ζ'Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου) παραπέμφθηκαν στην Πλήρη Ολομέλεια του Αρείου Πάγου οι πρώτος και τρίτος λόγοι της άνω από 19-11-2018 αίτησης αναίρεσης, καθώς και οι συμπληρωματικοί επ' αυτών πρώτος και τελευταίος λόγοι της από 15-1-2019 αίτησης αναίρεσης, με τους οποίους πληττόταν η προσβαλλόμενη απόφαση [295/2018 Πεντ.Εφετ.Λάρισας], όπως προαναφέρθηκε, για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, ευθέως και εκ πλαγίου, των ουσιαστικών ποινικών διατάξεων των άρθρων 17 και 98 και 386 του Π.Κ., προς επίλυση των εξαιρετικής σημασίας και γενικότερου ενδιαφέροντος νομικών ζητημάτων, που αναφέρονται στο σκεπτικό της.

Συγκεκριμένα, στο εν λόγω σκεπτικό της παραπεμπτικής απόφασης του παρόντος Δικαστηρίου διαλαμβάνονται σχετικώς τα ακόλουθα: "Από τη διάταξη του άρθρου 386 παρ. 1 του ΠΚ, προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του υπαλλακτικώς μικτού εγκλήματος της απάτης απαιτούνται: α) σκοπός του δράστη να περιποιήσει στον εαυτό του ή και σε άλλον (τρίτον) παράνομο περιουσιακό όφελος, έστω και αν τελικώς δεν επιτευχθεί το όφελος, β) εν γνώσει, υπό την έννοια του άμεσου δόλου, παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών ή αθέμιτη απόκρυψη ή παρασιώπηση αληθινών, από την οποία, ως παραγωγό αιτία, παραπλανήθηκε κάποιος και προέβη στην επιζήμια για τον ίδιο ή άλλον πράξη, παράλειψη ή ανοχή και γ) βλάβη ξένης, κατά το Αστικό Δίκαιο, περιουσίας, η οποία να τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την απατηλή συμπεριφορά (παραπλανητική ενέργεια ή παράλειψη του δράστη) και τη συνεπεία αυτής πλάνη εκείνου που προέβη στην περιουσιακή διάθεση, χωρίς να απαιτείται ταυτότητα παραπλανηθέντος και ζημιωθέντος.

Στο ως άνω έγκλημα της απάτης, η παραπλάνηση του άλλου πραγματώνεται με τρεις υπαλλακτικώς τρόπους (παράσταση - απόκρυψη - παρασιώπηση), που κατατείνουν σε ένα και το αυτό έγκλημα, οι οποίοι διαφέρουν εννοιολογικά μεταξύ τους και από τους οποίους οι δύο πρώτοι συνιστούν περιπτώσεις θετικής απατηλής συμπεριφοράς, ενώ ο τρίτος, της παρασιώπησης αληθινών γεγονότων, περίπτωση απατηλής συμπεριφοράς διά παραλείψεως, με την παράλειψη δηλαδή ανακοίνωσης αληθινών γεγονότων, για τα οποία υπήρχε υποχρέωση ανακοίνωσης από τον νόμο, σύμβαση ή προηγούμενη συμπεριφορά του υπαιτίου.

Περαιτέρω, ο χρόνος τέλεσης του εγκλήματος της απάτης, ενόψει και του άρθρου 17 του ΠΚ, συμπίπτει με το χρόνο, κατά τον οποίο ο δράστης, ενεργώντας με σκοπό να προσπορίσει στον εαυτό του ή σε άλλον παράνομο περιουσιακό όφελος, πραγμάτωσε και τελικώς ολοκλήρωσε την απατηλή συμπεριφορά, προβαίνοντας στην παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών ή στην αθέμιτη απόκρυψη ή παρασιώπηση των αληθινών, που συνιστούν τους υπαλλακτικώς μικτούς τρόπους τελέσεως της απάτης, είναι δε αδιάφορος ο τυχόν μεταγενέστερος χρόνος, οπότε ο παραπλανηθείς προέβη στη ζημιογόνο ενέργεια, παράλειψη ή ανοχή, καθώς και ο τυχόν μεταγενέστερος χρόνος επελεύσεως της περιουσιακής βλάβης του παθόντος, οπότε και θεωρείται συντελεσθείσα η απάτη.

Τέλος, από τη διάταξη του άρθρου 98 του ΠΚ προκύπτει ότι κατ' εξακολούθηση έγκλημα είναι εκείνο, το οποίο τελείται από το ίδιο πρόσωπο και απαρτίζεται από περισσότερες ομοειδείς πράξεις, διακρινόμενες χρονικά μεταξύ τους, που προσβάλλουν το ίδιο έννομο αγαθό και κάθε μία περιέχει πλήρη τα στοιχεία ενός και του αυτού εγκλήματος, συνδέονται δε μεταξύ τους με την ταυτότητα της προς εκτέλεση αποφάσεως.

Έτσι, επί απάτης κατά το άρθρο 386 του ΠΚ, τότε μόνο θα υπάρχουν περισσότερες πράξεις, που αν συνδέονται και με την ταυτότητα της αποφάσεως προς τέλεσή τους, θα αποτελούν κατ' εξακολούθηση τέλεση αυτής, αν κάθε επιζήμια για τον παθόντα πράξη είναι αποτέλεσμα χωριστής πλάνης του εξαπατηθέντος, που προκλήθηκε από χωριστή απατηλή συμπεριφορά του κατηγορουμένου.

Αντίθετα, τελείται μία πράξη απάτης, όταν εξαιτίας της άπαξ επελθούσης πλάνης, ο εξαπατώμενος προβαίνει σε περισσότερες και σε διαφορετικούς χρόνους (διαδοχικές) επιζήμιες πράξεις. Σε περίπτωση που κάποιος, εξαπατώντας τους αρμοδίους υπαλλήλους του Δημοσίου ή ΝΠΔΔ με πλαστό τίτλο σπουδών, που βεβαιώνει ανύπαρκτο απαιτούμενο τυπικό προσόν, καταφέρει να προσληφθεί στο Δημόσιο ή στο ΝΠΔΔ και να παρέχει την εργασία του σ' αυτό, λαμβάνοντας κάθε μήνα ή δεκαπενθήμερο το μισθό του, ανακύπτει το ζήτημα, αν αυτός διαπράττει άπαξ απάτη, με τη χρήση του πλαστού τίτλου σπουδών και την παραπλάνηση των αρμοδίων υπαλλήλων με την ψευδή παράσταση ότι έχει το τυπικό προσόν των σπουδών να τον προσλάβουν και να τον μισθοδοτούν ως δημόσιο υπάλληλο ή, αν διαπράττει περισσότερες κατ' εξακολούθηση πράξεις απάτης κάθε φορά που εισπράττει το μισθό του με παρασιώπηση του γεγονότος ότι προσλήφθηκε χωρίς να διαθέτει το τυπικό προσόν των σπουδών, κατόπιν εξαπατήσεως με τη χρήση πλαστού τίτλου σπουδών.

Για το ζήτημα αυτό, το οποίο έχει σημασία και για το θέμα της παραγραφής του αξιοποίνου, έχουν εκδοθεί ήδη αντιφατικές αποφάσεις από τα Ποινικά Τμήματα του Αρείου Πάγου. Συγκεκριμένα έχουν εκδοθεί από το ΣΤ` Τμήμα του Αρείου Πάγου οι 128/2018 και 983/2018 αποφάσεις, οι οποίες δέχονται ότι άπαξ τελείται η απάτη στην ως άνω περίπτωση με ψευδή παράσταση και από το Ζ` Τμήμα του Αρείου Πάγου οι 2014/2018, 233/2019 και 308/2019 αποφάσεις, οι οποίες δέχονται ότι τελούνται περισσότερες κατ' εξακολούθηση πράξεις απάτης κάθε φορά που εισπράττεται ο μισθός με παρασιώπηση.

Ακόμη, στην ίδια περίπτωση, κατά την οποία κάποιος, εξαπατώντας τους αρμοδίους υπαλλήλους του Δημοσίου ή ΝΠΔΔ με πλαστό τίτλο σπουδών, που βεβαιώνει ανύπαρκτο απαιτούμενο τυπικό προσόν, καταφέρει να προσληφθεί στο Δημόσιο ή στο ΝΠΔΔ και να παρέχει την εργασία του σ' αυτό, όταν αυτός έχει τα απαιτούμενα ουσιαστικά προσόντα και μπορεί να προσφέρει την εργασία για την οποία προσλήφθηκε, ανακύπτει το ζήτημα, αν υπάρχει η, απαιτούμενη για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της απάτης, ζημία του Δημοσίου ή του ΝΠΔΔ, ενόψει της προσφερόμενης σ' αυτό εργασίας έναντι του καταβαλλόμενου μισθού και, αν από την παροχή της εργασίας ισοσταθμίζεται πλήρως η βλάβη που υφίσταται το Δημόσιο ή το ΝΠΔΔ από το μισθό που καταβάλλει.

Και τα δύο ως άνω νομικά ζητήματα, ενόψει του ότι απασχολούν τα ποινικά Δικαστήρια της χώρας πολλές παρόμοιες περιπτώσεις προσλήψεως σε θέσεις εργασίας στο Δημόσιο ή σε ΝΠΔΔ με τη χρήση πλαστού τίτλου σπουδών, κατά την ομόφωνη γνώμη του παρόντος Τμήματος, είναι εξαιρετικής σημασίας και παρουσιάζουν γενικότερο ενδιαφέρον και γι' αυτό, οι πρώτος και τρίτος λόγοι της από 19-11-2018 αιτήσεως αναιρέσεως, ....

καθώς και οι συμπληρωματικοί επ' αυτών πρώτος και τελευταίος λόγοι της από 15-01-2019 αιτήσεως αναιρέσεως, που άσκησε συμπληρωματικά η αναιρεσείουσα με αίτηση που επέδωσε στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ...., με τους οποίους πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, ευθέως και εκ πλαγίου, των ουσιαστικών ποινικών διατάξεων των άρθρων 17 και 98 και 386 του ΠΚ και οι οποίοι αναφέρονται στα ως άνω εξαιρετικής σημασίας ζητήματα, που παρουσιάζουν γενικότερο ενδιαφέρον, πρέπει να παραπεμφθούν στην Πλήρη Ολομέλεια, σύμφωνα με το άρθρο 23 παρ. 2β' του Ν. 1756/1988, όπως ισχύει, και το άρθρο 3 παρ. 2 του Ν. 3810/1957, το οποίο έχει διατηρηθεί σε ισχύ ως προς τις ποινικές υποθέσεις (άρθρο 111 παρ. 1 περ.

θ' του Ν. 1756/1988), και να επιφυλαχθεί το παρόν Ποινικό Τμήμα να αποφασίσει επί των υπόλοιπων λόγων των ως άνω συμπληρωματικών αιτήσεων αναιρέσεως μετά την έκδοση της αποφάσεως της Πλήρους Ολομέλειας".

IV. Το Δικαστήριο του Αρείου Πάγου σε Πλήρη Ποινική Ολομέλεια αποφάσισε, με την 3/2019 απόφασή του, να αναιρέσει την προσβαλλόμενη, υπ' αριθμό 295/2018, απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας και να αναπέμψει την υπόθεση στο Ζ' Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου προς έρευνα των λοιπών λόγων αναίρεσης, για τους οποίους είχε επιφυλαχθεί.

Στο σκεπτικό της άνω απόφασης της Ολομελείας του Αρείου Πάγου αναφέρονται σχετικώς τα ακόλουθα: "Με αυτά, όμως που δέχθηκε το Δικαστήριο της ουσίας ως προς την τέλεση της απάτης κατ' εξακολούθηση, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφήρμοσε τις ουσιαστικές ποινικές διατάξεις των άρθρων 98 και 386 ΠΚ, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη, καθόσον, αφού δέχεται ότι η πράξη της απάτης τελέσθηκε από την αναιρεσείουσα αρχικά με την παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών, ήτοι με την υποβολή στα αρμόδια όργανα του ΝΠΔΔ, στις 13.5.1996, του επίδικου πλαστού τίτλου σπουδών, οπότε και αυτά παραπλανήθηκαν και εξαπατήθηκαν και, έγινε η πρόσληψη αυτής στη θέση καθαρίστριας, η πράξη της απάτης τελέστηκε με την άπαξ ως άνω προκληθείσα πλάνη με θετική ενέργεια.

Δεν μπορεί δε να θεωρηθεί, όπως ακολούθως έγινε δεκτό, και καταδικάστηκε, ότι η πράξη αυτή της απάτης συνεχίστηκε και τελέσθηκε κατ' εξακολούθηση, δηλαδή με περισσότερες πράξεις, που τέλεσε η αναιρεσείουσα, κατά το χρονικό διάστημα από 13.5.1996 έως 31.7.2015, με παρασιώπηση της αλήθειας, ήτοι με παράλειψη ανακοίνωσης, κάθε μήνα που εισέπραττε το μισθό της, περί της πλαστότητας του τίτλου και έλλειψης του απαιτούμενου τυπικού προσόντος, δηλαδή με τη μορφή του διαφορετικού υπαλλακτικού τρόπου, διότι υπό τα ανωτέρω περιστατικά, δεν θεμελιώνονται αυτοτελείς απάτες, χωρίς την πρόκληση κάθε φορά νέας χωριστής πλάνης προκληθείσας από νέα χωριστή απατηλή συμπεριφορά και την πρόκληση νέας διαφορετικής βλάβης.

Επομένως, είναι βάσιμοι οι σχετικοί από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Ε' ΚΠΔ πρώτος λόγος της κρινόμενης από 19.11.2018 αίτησης αναίρεσης, καθώς και ο συμπληρωματικός επ' αυτού τελευταίος λόγος της από 15.1.2019 συμπληρωματικής αναίρεσης, για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή των παραπάνω ουσιαστικών διατάξεων, που παραπέμφθηκαν στην Πλήρη Ολομέλεια ως άνω, οι οποίοι πρέπει να γίνουν δεκτοί.

Περαιτέρω, όπως προεκτέθηκε, για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος της απάτης, απαιτείται, μεταξύ των άλλων, βλάβη της περιουσίας του εξαπατηθέντος, με την έννοια που προαναφέρθηκε. Όπως γίνεται δεκτό, δεν υπάρχει βλάβη όταν η ζημία που επήλθε από την απατηλή συμπεριφορά του εξαπατώντος ισοσταθμίζεται από μία ισάξια αντιπαροχή, η οποία περιήλθε στον εξαπατηθέντα από την πράξη, την οποία αυτός παραπείστηκε να διαπράξει.

Έτσι, στην περίπτωση, που κάποιος, προσκομίζοντας πλαστό πτυχίο επιτύχει να προσληφθεί σε δημόσια θέση, καίτοι δεν έχει τα νόμιμα προσόντα να καταλάβει τη θέση αυτή, η ζημιά του Δημοσίου από την καταβολή σε αυτόν αποδοχών της θέσης που παράνομα κατέλαβε, ισοσταθμίζεται από την παροχή της εργασίας του, με συνέπεια να μην υφίσταται βλάβη, εκτός εάν το Δημόσιο ή το ΝΠΔΔ απέβλεψε στις ιδιαίτερες ικανότητες, γνώσεις και προσόντα του προσλαμβανόμενου, όπως αυτές τεκμηριώνονταν με βάση το τυπικό προσόν, που έθεσε, ως τυπική προϋπόθεση, και το πλαστό πτυχίο παραπέμπει σε κάποια ιδιαίτερη γνώση ή δεξιότητα και η παροχή εργασίας, ενόψει της φύσης της, απαιτεί κάποια ιδιαίτερη γνώση ή δεξιότητα, διότι στην περίπτωση αυτή δεν μπορεί να γίνει λόγος για "ισάξια αντιπαροχή".

Αντίθετη άποψη, ότι προϋπόθεση για να ισοβαθμισθεί η παροχή εργασίας του εξαπατήσαντος με τις παροχές (μισθός) που έλαβε αυτός, αποτελεί, απαραιτήτως, η νομιμότητα της αντιπαροχής, ήτοι η νομιμότητα της εργασίας, δεν μπορεί να γίνει δεκτή ενόψει και του άρθρου 904 ΑΚ, όπου παρέχεται δυνατότητα στον εργαζόμενο αναζήτησης μη καταβληθέντων (μισθών) για παρασχεθείσα εργασία και επί άκυρης σύμβασης εργασίας και συνακόλουθα και μη νόμιμης εργασίας, με τον αδικαιολόγητο πλουτισμό.

Στην προκείμενη περίπτωση, με αυτά που δέχθηκε το Δικαστήριο της ουσίας, και προαναφέρθηκαν, ως προς τη βλάβη της περιουσίας του εξαπατηθέντος ΝΠΔΔ, παραβίασε εκ πλαγίου την εφαρμοσθείσα ουσιαστική ποινική διάταξη του άρθρου 386 ΠΚ, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη. Ειδικότερα, ενώ δέχεται την παροχή εργασίας από την αναιρεσείουσα καθόλο το κρίσιμο χρονικό διάστημα στο εξαπατηθέν ΝΠΔΔ, ως καθαρίστριας, ακολούθως δέχεται ότι η ζημιά του εξαπατηθέντος, ανερχόμενη, κατά τις παραδοχές της, στο ύψος των μικτών μισθών που καταβλήθηκαν στην αναιρεσείουσα, δεν μπορεί να ισοσταθμισθεί λόγω του μη σύννομου της εργασίας της, χωρίς όμως να διευκρινίζει και υπάρχει ασάφεια, ως προς το εάν το πρώτο (ΝΠΔΔ) απέβλεψε σε ιδιαίτερες ικανότητες, γνώσεις και προσόντα της αναιρεσείουσας, με βάση το τυπικό προσόν του απολυτηρίου δημοτικού, που έθεσε ως τυπική προϋπόθεση, ούτε εάν το πλαστό πτυχίο (απολυτήριο δημοτικού) παραπέμπει σε κάποια ιδιαίτερη γνώση ή δεξιότητα, ούτε εάν η παροχή εργασίας ενόψει της φύσης της απαιτούσε κάποια ιδιαίτερη γνώση ή δεξιότητα, ώστε μόνο στις παραπάνω περιπτώσεις η ζημιά του εξαπατηθέντος Ν.Π.ΔΔ, να μη μπορεί να ισοσταθμισθεί με την παροχή εργασίας.

Έτσι, όμως κατά τα ως άνω καθίσταται ανέφικτος ο έλεγχος από τον Άρειο Πάγο της ορθής εφαρμογής του νόμου και δη της προαναφερθείσας ουσιαστικής ποινικής διάταξης. Επομένως, κατά την κρατήσασα στο Δικαστήριο άποψη, είναι βάσιμοι, ο από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Ε' τρίτος λόγος της κρινόμενης από 19.11.2018 αίτησης αναίρεσης, καθώς και ο συμπληρωματικός επ' αυτού πρώτος λόγος της από 15-1-2019 συμπληρωματικής αναίρεσης για εσφαλμένη εφαρμογή (εκ πλαγίου παραβίαση) της παραπάνω ουσιαστικής διάταξης, με τους οποίους υποστηρίζεται, ότι δεν επήλθε περιουσιακή βλάβη λόγω του ότι η ζημιά ισοσταθμίστηκε από την παροχή εργασίας, που παραπέμφθηκαν στην Πλήρη Ολομέλεια ως άνω, οι οποίοι πρέπει να γίνουν δεκτοί".

V. Κατά συνέπεια, αναφορικά με την προκείμενη υπόθεση, η Ολομέλεια του Δικαστηρίου του Αρείου Πάγου αποφάνθηκε, αφενός μεν ότι η απάτη θεωρείται άπαξ τελεσθείσα, αφού δεν θεμελιώνονται περισσότερες αυτοτελείς απάτες, καθόσον δεν προκαλείται νέα χωριστή πλάνη κάθε φορά από νέα χωριστή απατηλή συμπεριφορά, αφετέρου δε ότι δεν επέρχεται βλάβη του Δημοσίου, αφού η ζημία αυτού από την καταβολή των αποδοχών ισοσταθμίζεται από την παροχή της εργασίας, εκτός, βέβαια, αν το Δημόσιο απέβλεψε στις ιδιαίτερες ικανότητες, γνώσεις και προσόντα της προσλαμβανομένης και το πλαστό πτυχίο παραπέμπει ή η παροχή της εργασίας απαιτεί κάποια ιδιαίτερη γνώση ή δεξιότητα.

Η επιφύλαξη, που διατήρησε το παρόν Τμήμα του Αρείου Πάγου στην, παραπέμψασα στην πλήρη Ολομέλεια τους παραπάνω λόγους [πρώτο και τρίτο της άνω από 19-11-2018 αίτησης αναίρεσης και τους συμπληρωματικούς επ' αυτών πρώτο και τελευταίο λόγους της άνω από 15-1-2019 αίτησης αναίρεσης], υπ' αριθμό 466/2019, απόφασή του (σελ. 18 αυτής), να αποφασίσει επί των υπολοίπων κρατηθέντων λόγων των προαναφερομένων αιτήσεων μετά την έκδοση της απόφασης της Πλήρους Ολομέλειας, προϋπέθετε, αυτονοήτως, την απόρριψη των παραπάνω, τελικώς, δεκτών γενομένων παραπεφθέντων αναιρετικών λόγων.

Μετά την παραδοχή από την Ολομέλεια των παραπεφθέντων σ' αυτή από το εν λόγω Τμήμα αναιρετικών λόγων και την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης [295/2018 Πεντ.Εφ.Λάρισας] καθ' ολοκληρίαν με ρητή διάταξη της προμνημονευόμενης απόφασης (Ολ.ΑΠ 3/2019), συνεπαγόμενη την εντεύθεν εξαφάνισή της (προσβαλλόμενης απόφασης), παρέλκει η έρευνα των λοιπών αναιρετικών λόγων, για τους οποίους επιφυλάχθηκε το παρόν Τμήμα, ελλείψει του αναγκαίου προς τούτο εννόμου συμφέροντος (άρθρ. 463 εδ.β'προϊσχύσαντος ΚΠοινΔ και ήδη 464 εδ.β' νέου ΚΠοινΔ), δοθέντος ότι οι τελευταίοι στερούνται πλέον αντικειμένου και καθίστανται απορριπτέοι, ως αλυσιτελείς.

Επίσης, μετά την επίλυση του παραπεφθέντος δεύτερου νομικού ζητήματος από την Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τα προεκτεθέντα, λόγω ασάφειας και ελλείψεων των παραδοχών της, ως προς το αν η προκαλούμενη ζημία στο εξαπατώμενο Δημόσιο ισοσταθμίζεται με ισάξια αντιπαροχή, που περιήλθε σ' αυτό από την πράξη, στην οποία παραπείσθηκε από την προσλαμβανόμενη, εξαιρώντας την περίπτωση, κατά την οποία το Δημόσιο απέβλεψε στις ιδιαίτερες ικανότητες, γνώσεις και προσόντα της τελευταίας, καθώς και, αν επήλθε βλάβη, που αποτελεί προϋπόθεση τέλεσης της απάτης και στοιχείο της αντικειμενικής υπόστασης αυτής, ως αναγκαίο, άμεσο και αποκλειστικό αποτέλεσμα της απατηλής συμπεριφοράς, χρήζει ουσιαστικής έρευνας από το Εφετείο, με βάση την ανωτέρω απόφαση της Ολομέλειας, η συνδρομή των παραπάνω στοιχειοθετουσών την αξιόποινη πράξη της απάτης προϋποθέσεων.

Όμως, το παρόν Τμήμα του Αρείου Πάγου, μετά την παραπομπή του ζητήματος τούτου στην Ολομέλεια, απεκδύθηκε πάσης εξουσίας ως προς τους παραπεμφθέντες λόγους και μόνη αρμόδια να ασχοληθεί με αυτούς και τις συνέπειες της παραδοχής τους, καθώς και την τυχόν υπάρχουσα ανάγκη συμπλήρωσης της εκδοθείσας απόφασης της Ολομέλειας, κατ' άρθρο 145 ΚΠοινΔ, είναι η τελευταία.

Εξάλλου, παρέμεινε αμετάβλητος ο 25ετής χρόνος παραγραφής της αποδοθείσας στην αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη κατηγορίας, η οποία, με βάση τα περιστατικά που τη στοιχειοθετούν, τυποποιούμενη προηγουμένως, τόσο υπό το νομικό καθεστώς του ήδη καταργηθέντος Ν. 1608/1950 (άρθρο 462 Ν. 4619/2019), στις διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1 εδ.

α' και β' του τελευταίου σε συνδυασμό με το άρθρο 386 παρ. 1-3 Π.Π.Κ., υπό τον ισχύοντα ήδη από 1-7-2019 Ν.Π.Κ. (Ν. 4619/2019) τυποποιείται στο άρθρο 386 παρ. 2 αυτού και διατηρεί τον κακουργηματικό της χαρακτήρα ως ιδιαιτέρως διακεκριμένη μορφή απάτης κατά το άρθρο 386 παρ. 2 του Ν.Π.Κ, όπου ο εκεί προβλεπόμενος χρόνος εικοσαετούς παραγραφής της αναστέλλεται γι' αυτή, ως κακουργηματική πράξη, για όσο χρόνο διαρκεί η κύρια διαδικασία και έως ότου γίνει αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση για μία πενταετία (άρθρ. 113 παρ. 1 και 2 Ν.ΠΚ).

Κατ' ακολουθία, πρέπει να απορριφθούν οι αναιρετικοί λόγοι των παραπάνω αιτήσεων της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης, κατά της προσβαλλόμενης απόφασης, για τους οποίους το παρόν Τμήμα του Αρείου Πάγου είχε επιφυλαχθεί μετά την παραπομπή των λοιπών αναιρετικών λόγων στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου. Σημειώνεται, ότι η πολιτικώς ενάγουσα, ΔΟΕΠΑΘ - ΔΗΠΕΘΕ Δήμου Βόλου, που κλήθηκε νομότυπα να παραστεί στην παρούσα αναιρετική δίκη, όπως προκύπτει από το από ...

αποδεικτικό επίδοσης της Αρχιφύλακα Ε. - Μ. Μ., που υπάρχει στο φάκελο της Δικογραφίας, δεν εμφανίστηκε ούτε παραστάθηκε δια πληρεξουσίου δικηγόρου, πλην όμως η συζήτηση, εφόσον εμφανίστηκε η αναιρεσείουσα, γίνεται σαν να ήταν και αυτή παρούσα (άρθρο 515 παρ. 2 ΚΠοινΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -

Απορρίπτει τους λόγους των ενδίκων, από 19-11-2018 και 15-1-2019, αιτήσεων αναίρεσης της Δ. συζύγου Α. Τ., κατοίκου ... κατά της υπ' αριθμό 295/2018 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου (Κακουργημάτων) Λάρισας, για τους οποίους το παρόν Τμήμα είχε επιφυλαχθεί με την υπ' αριθμό 466/2019 απόφασή του, μετά την παραπομπή των λοιπών αναιρετικών λόγων στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 24 Οκτωβρίου 2019.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Δεκεμβρίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ