2001/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 2001 / 2013 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 2001/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Α.Των αναιρεσειόντων: 1. Ρ. Μ. του Σ.,(R. B. S.), 2. Α. Μ. του Μ. (A. B. M.), αμφοτέρων κατοίκων ... 3. Ί. Μ. του Ρ. (Y. B. R.), κατοίκου ... 4. Ν.-Λ. Μ. του Ρ. (N. -L. B.), κατοίκου ... 5.Λ. Μ. του Ρ. (L. B. R.), κατοίκου ...6. Φ. Μ. του Ρ.,(F. B. R.), κατοίκου ... 7.Φ. Μ. του Ρ. (F. B. R.) και 8. Σ. Μ. του Ρ. (S. B. R.), αμφοτέρων κατοίκων ... Ο 5ος των αναιρεσιβλήτων παραστάθηκε μετά της πληρεξουσίας δικηγόρου τους Αγαθονίκης Ταμπονέρα και όλοι οι λοιποί αναιρεσείοντες εκπροσωπήθηκαν δια της ανωτέρω δικηγόρου τους και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Τ. Σ. του Ε., κατοίκου ... και 2. Της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με τη επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΙΣ -ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ" που εδρεύει στην …και εκπροσωπείται νόμιμα. Αμφότεροι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ευθύμιο Καραΐσκο, ο οποίος παραστάθηκε αφού ανακάλεσε την δήλωσή του και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Β. Των αναιρεσειόντων: 1. Της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με τη επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΙΣ -ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ" που εδρεύει στην …και εκπροσωπείται νόμιμα και 2. Τ. Σ. του Ε., κατοίκου .... Αμφότεροι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ευθύμιο Καραΐσκο, ο οποίος παραστάθηκε αφού ανακάλεσε την δήλωσή του, και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ρ. Μ. του Σ.,(R. B. S.), 2. Α. Μ. του Μ. (A. B. M.), αμφοτέρων κατοίκων ... 3. Ί. Μ. του Ρ. (Y. B. R.), κατοίκου ... 4. Ν.-Λ. Μ. του Ρ. (N. -L. B.), κατοίκου ... 5.Λ. Μ. του Ρ. (L. B. R.), κατοίκου ...6. Φ. Μ. του Ρ.,(F. B. R.), κατοίκου ... 7.Φ. Μ. του Ρ. (F. B. R.) και 8. Σ. Μ. του Ρ. (S. B. R.), αμφοτέρων κατοίκων ... Ο 5ος των αναιρεσιβλήτων παραστάθηκε μετά της πληρεξουσίας δικηγόρου του Αγαθονίκη Τεμπονέρα και όλοι οι λοιποί αναιρεσείοντες εκπροσωπήθηκαν δια της ανωτέρω δικηγόρου τους και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-2-2008. αίτηση των υπό στοιχείο Α ήδη αναιρεσειόντων και υπό στοιχείο Β ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:160/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3167/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι υπό στοιχείο Α αναιρεσείοντες με την από 9-1-2012 αίτησή τους και τους από 6-11-2012 πρόσθετους λόγους τους και οι υπό στοιχείο Β αναιρεσείοντες με την από 18-5-2012 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης, Γεώργιος Σακκάς, ανέγνωσε την από 28-11-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της υπό στοιχείο Α , της από 9-1-2012 αιτήσεως αναιρέσεως και των από 6-11-2012 πρόσθετων λόγων αυτής, ως προς τον έκτο λόγο της και την απόρριψη των λοιπών και των προσθέτων λόγων αυτής, και την παραδοχή της υπό στοιχείο Β της από 18-5-2012 αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τον πρώτο λόγο αυτής.

Οι πληρεξούσιοι των υπό στοιχείο Α και Β αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των υπό στοιχείο Α και Β αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Οι από 9-1-2012 και 18-5-2012 αντίθετες αιτήσεις περί αναιρέσεως της 3167/2011 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών πρέπει, σύμφωνα με τα άρθρα 246 και 573 ΚΠολΔ, να συνεκδικασθούν, γιατί έτσι διευκολύνεται η διεξαγωγή της δίκης και επέρχεται μείωση των εξόδων. 2. Από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ν. ΓπΝ/1911, 297, 298, 300, 330 και 914 Α.Κ. συνάγεται, ότι αναγκαία προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση σε σύγκρουση αυτοκινήτων είναι η υπαιτιότητα του οδηγού που προκάλεσε τη ζημία, καθώς και η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της πράξης ή παράλειψης του οδηγού αυτού και της σύγκρουσης από την οποία προκλήθηκαν οι ζημίες. Τέτοιος σύνδεσμος πρόσφορος για την επέλευση του αποτελέσματος υπάρχει όταν η σχετική πράξη ή παράλειψη του ζημιώσαντος ήταν ικανή, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να προκαλέσει τη ζημία. Η ύπαρξη του αιτιώδους συνδέσμου σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση είναι ζήτημα καθαρά πραγματικό και κρίνεται από το δικαστήριο της ουσίας. Όμως η κρίση για το αν τα πραγματικά περιστατικά που κυριαρχικό διαπίστωσε το δικαστήριο της ουσίας επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά να θεωρηθεί ως πρόσφορη αιτία του αποτελέσματος που επήλθε υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο. Περαιτέρω, η ύπαρξη της υπαιτιότητας ή της συνυπαιτιότητας, καθώς και ο βαθμός πταίσματος των υπαίτιων οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, δεν αναιρούνται από μόνο το γεγονός ότι ένας από τους οδηγούς αυτούς παραβίασε τις διατάξεις του ΚΟΚ, αφού μόνη η παραβίαση των διατάξεων αυτού από τους οδηγούς δεν θεμελιώνει αυτή καθαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος. Αποτελεί απλά στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παράβασης και του αποτελέσματος που επήλθε. Εξάλλου, ο λόγος αναίρεσης από το εδάφιο 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δικ. για έλλειψη νόμιμης βάσης ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της απόφασης δεν προκύπτουν με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις εκείνα τα πραγματικά περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης. Ο λόγος άρα δεν ιδρύεται, όταν οι ελλείψεις αναφέρονται στην αιτιολόγηση απλά του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον αυτό διατυπώνεται με σαφήνεια. Τέλος, ο λόγος αναίρεσης από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δικ., μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από το εδάφιο 19 του ίδιου άρθρου και κώδικα γιατί περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσης (ΑΠ 823/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του, σχετικά με το ζήτημα της υπαιτιότητας των οδηγών που έχουν εμπλακεί στο ένδικο τροχαίο ατύχημα, δέχτηκε ανέλεγκτα τα εξής: στις 21-5-2007 και ώρα 21.30 ο πρώτος εναγόμενος Τ. Σ. οδηγούσε το ... ΙΧΕ αυτοκίνητο της κυριότητάς του που ήταν ασφαλισμένο στη δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΙΣ-ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ", στην επαρχιακή οδό Ζακύνθου-Αλυκών, στο νομό Ζακύνθου, με κατεύθυνση από Ζάκυνθο προς Αλυκές. Στην ίδια οδό και προς την ίδια κατεύθυνση εκινείτο ακολουθώντας και η ... δίκυκλη μοτοσικλέτα, που οδηγούσε ο Τ. Μ., τέκνο των δύο πρώτων εναγόντων και αδελφός των υπολοίπων. Ενώ τα δύο οχήματα βρίσκονταν στην περιοχή του Δημοτικού Διαμερίσματος Βανάτων του Δήμου Αρκαδίων, ο πρώτος εναγόμενος μείωσε την ταχύτητα του αυτοκινήτου του και διέκοψε την πορεία του στο δεξιό άκρο του οδοστρώματος, παράλληλα προς τον άξονα της οδού, στο σημείο που υπήρχε τσιμεντένιο γεφυράκι και πέραν αυτού το συνεργείο επισκευής γεωργικών μηχανημάτων του Ε. Ρ., στο οποίο και επρόκειτο να μεταβεί. Ενώ το αυτοκίνητό του βρισκόταν σε διακοπή λειτουργίας χωρίς αναμμένα φώτα και πριν ακόμη προλάβει ο πρώτος εναγόμενος να εξέλθει από αυτό, προσέκρουσε με σφοδρότητα στο πίσω αριστερό τμήμα του, με το εμπρόσθιο δικό της, η μοτοσικλέτα του Τ. Μ. Στη συνέχεια, η μοτοσικλέτα ανατράπηκε και ο οδηγός της έπεσε στο οδόστρωμα, αριστερά του αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα να υποστεί κακώσεις κεφαλής και θώρακος και να επέλθει αμέσως από τις αιτίες αυτές ο θάνατός του. Κατά τον πιο πάνω χρόνο, στο προαναφερόμενο σημείο της, η επαρχιακή οδός Ζακύνθου-Αλυκών ήταν ευθεία, διπλής κατευθύνσεως, με διπλή συνεχόμενη διαγράμμιση, συνολικό πλάτος οδοστρώματος 5,80 μέτρα, το οδόστρωμα ήταν ξηρό και το όριο ταχύτητας 50 χιλιόμετρα την ώρα (άρθρο 20 παρ. 1 του ΚΟΚ - κατοικημένη περιοχή). Ακόμη ήταν νύχτα και παρότι στην περιοχή υπήρχε δημοτικός φωτισμός, στο συγκεκριμένο σημείο δεν υπήρχε τεχνητός φωτισμός. Το ατύχημα οφείλεται σε συνυπαιτιότητα τόσο του εναγόμενου οδηγού όσο και του ίδιου του θανατωθέντος. Η αμέλεια του πρώτου συνίσταται στο ότι στάθμευσε προσωρινά το αυτοκίνητό του επί του οδοστρώματος, σε σημείο της οδού που λόγω της στενότητάς της (πλάτος του ρεύματος προς Αλυκές 2,90 μέτρα) εμπόδιζε την κυκλοφορία και χωρίς να θέσει σε λειτουργία τα φώτα του, ώστε να προειδοποιήσει τους οδηγούς των οχημάτων που εκινούντο στο ίδιο με εκείνον ρεύμα κυκλοφορίας, κατά παράβαση των άρθρων 34 παρ. 1 και 3δ και 36 παρ. 1δ του ΚΟΚ. Έτσι, απέκλεισε την πορεία της μοτοσικλέτας που ακολουθούσε στο δεξιό της οδού αιφνιδιάζοντας τον οδηγό της, ο οποίος, χωρίς να προβεί σε οποιοδήποτε χειρισμό, προσέκρουσε στο αυτοκίνητο. Η αμέλεια του θανατωθέντος συνίσταται στο ότι οδηγούσε τη μοτοσικλέτα του χωρίς σύνεση και διαρκώς τεταμένη την προσοχή, χωρίς να τηρεί την απαιτούμενη απόσταση ασφαλείας από το προπορευόμενο αυτού όχημα και με ταχύτητα ανώτερη των 50 χιλιομέτρων την ώρα (όπως αυτό συνάγεται από τη σφοδρότητα της πρόσκρουσης της μοτοσικλέτας επί του αυτοκινήτου, επί του οποίου προκλήθηκε μεγάλο βαθούλωμα και δίπλωσε ο προφυλακτήρας), η οποία ήταν αυξημένη για τις συνθήκες που επικρατούσαν (νύχτα, έλλειψη τεχνητού φωτισμού), κατά παράβαση των άρθρων 12 παρ. 1 και 19 παρ. 1 και 7 του ΚΟΚ. Έτσι, δεν αντιλήφθηκε ότι το αυτοκίνητο του πρώτου εναγομένου μείωσε την ταχύτητά του και εντέλει διέκοψε την πορεία του, ώστε να μειώσει και ο ίδιος αντίστοιχα την ταχύτητα του δικού του οχήματος και να επιχειρήσει να διέλθει από αριστερά του αυτοκινήτου, κινούμενος με χαμηλή ταχύτητα, καθόσον στο αντίθετο ρεύμα δεν εκινούντο τη στιγμή εκείνη οχήματα αλλά συνέχισε ευθεία την πορεία του με την ίδια αυξημένη ταχύτητα και επέπεσε στο αυτοκίνητο. Το ποσοστό συνυπαιτιότητας καθενός ανέρχεται σε 30% για τον πρώτο εναγόμενο και σε 70% για το θανατωθέντα. Κρίνοντας έτσι το Εφετείο στο ουσιώδες ζήτημα της υπαιτιότητας των ανωτέρω οδηγών διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής εφαρμογής ή μη των ανωτέρω διατάξεων που εφάρμοσε. Ειδικότερα η προσβαλλόμενη απόφαση α) δεν προσδιορίζει από ποιά απόσταση ακολουθούσε ο θανών οδηγός το προπορευόμενο αυτοκίνητο και αν η απόσταση αυτή ήταν ικανή να ενεργήσει αποφευκτικό ελιγμό ή να ακινητοποιήσει τη δίκυκλη μοτοσικλέτα του με τη χρήση πέδης και β) δεν διευκρινίζει από ποιά απόσταση ήταν αντιληπτό το σταθμευμένο όχημα από τον θανόντα οδηγό της δίκυκλης μοτοσικλέτας. Επομένως, ο από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ έκτος λόγος της από 9-1-2012 αναιρέσεως και ο πρώτος λόγος της από 18-5-2012 αναιρέσεως, είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί. Συνακόλουθα, παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγω αναιρέσεως και των από 6-11-2012 προσθέτων λόγων αναιρέσεως της από 9-1-2012 αιτήσεως αναιρέσεως. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά παραδοχή και των δύο κρινομένων αιτήσεων αναιρέσεως, να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να συμψηφιστεί στο σύνολό της η δικαστική δαπάνη λόγω της μερικής νίκης και μερικής ήττας κάθε διαδίκου μέρους (άρθρ. 178 και 183 ΚΠολΔ). Τέλος να διαταχθεί η απόδοση του παραβόλου, για το οποίο εκδόθηκαν τα με αριθμό 706005-706007, σειρά Α' παράβολα του Ελληνικού Δημοσίου, στους αναιρεσείοντες της από 18-5-2012 αιτήσεως αναιρέσεως (ΚΠολΔ 496 παρ. εδ.4).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει τις από 9-1-2012 και 18-5-2012 κρινόμενες αντίθετες αναιρέσεις.

Αναιρεί την 3167/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Διατάσσει να επιστραφεί το παράβολο, για το οποίο συντάχθηκαν τα με αριθμό 706005, 706006, 706007 σειρά Α' παράβολα του Δημοσίου, στους αναιρεσείοντες της από 18-5-2012 αιτήσεως αναιρέσεως. Και Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων τη δικαστική δαπάνη της προκειμένης αναιρετικής δίκης.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 16 Οκτωβρίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 5 Νοεμβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ