Supreme Court remands appeal case on adverse possession where lower court failed to prove ownership acquisition.

Απόφαση 1984 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1984/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη και Χαράλαμπο Αθανασίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Σεπτεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος-καλούντος: Δήμου Νέας Χαλκηδόνας Αττικής, νομίμως εκπροσωπουμένου από τον Δήμαρχό του Χ, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μενέλαο Παπαδημητρίου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου-καθού η κλήση: Ψ, κατοίκου ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρία Καραγιαννίδη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-6-1987 αγωγή τoυ ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1824/1988 προδικαστική, 8205/1998 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 9770/1999 προδικαστική, 54/2001 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση των εφετειακών αποφάσεων ζητεί ο αναιρεσείων με την από 3-7-2001 αίτησή του, επί των οποίων εκδόθηκε η 411/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία κήρυξε τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρει προς συζήτηση ο καλών με την από 10-6-2007 κλήση του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Αθανασίου ανέγνωσε την από 24-1-2006 έκθεση του αποχωρήσαντος από την υπηρεσία Αρεοπαγίτη Αλέξανδρου Κασιώλα, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 1045, 1051 ΑΚ και 216 παρ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι στοιχεία της βάσεως της διεκδικητικής αγωγής ακινήτου, η οποία στηρίζεται στην έκτακτη χρησικτησία, είναι το γεγονός ότι ο ενάγων νέμεται το επίδικο ακίνητο με πράξεις οι οποίες είναι δηλωτικές της βούλησής του να το έχει ως κύριος και ότι νεμόμενος αυτό έχει συμπληρώσει στο πρόσωπό του- και αν χρειάζεται προσμετρουμένης και της νομής των δικαιοπαρόχων του- τον οριζόμενο από το νόμο χρόνο, για την κτήση, με τον πρωτότυπο αυτόν τρόπο, της κυριότητας του ακινήτου.

Περαιτέρω από τη διάταξη του άρθρου 983 του ΑΚ που ορίζει ότι η νομή μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του νομέα προκύπτει ότι προϋπόθεση για την μεταβίβαση με κληρονομική διαδοχή της νομής του κληρονομουμένου στον κληρονόμο, ώστε να την αποκτήσει και με την προσμέτρηση της νομής του δικαιοπαρόχου του ν' αποκτήσει την κυριότητα του ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, είναι να είχε ο κληρονομούμενος, κατά τον χρόνο του θανάτου του, την νομή του πράγματος.

Αν ο κληρονομούμενος είχε απωλέσει εν ζωή τη νομή του πράγματος μεταβιβάζεται στον κληρονόμο μόνον η περί ανακτήσεως της νομής αγωγής. Εξάλλου, η νομική αοριστία της αγωγής, δηλαδή εκείνη που συνδέεται με τη νομική εκτίμηση του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που πρέπει να εφαρμοστεί, ελέγχεται ως παράβαση από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αν το δικαστήριο για την κρίση του ως προς το νόμω βάσιμο της αγωγής είτε αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσο ο νόμος απαιτεί, είτε αρκέστηκε σε λιγότερα.

Η τυχόν δε παραπέρα ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής, η αναγόμενη στην παράθεση στο δικόγραφό της των περιστατικών, τα οποία συγκεκριμενοποιούν την ασκούμενη αξίωση και το προβαλλόμενο αίτημα, ώστε αυτό να είναι λογικό επακόλουθο των περιστατικών αυτών σαφές, ελέγχεται αντίστοιχα ως παράβαση με βάση τους από το άρθρο 559 αριθ. 8 και 14 λόγους αναιρέσεως.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της ένδικης αγωγής του αναιρεσιβλήτου, το οποίο εκτιμά, κατ'άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, ως διαδικαστικό έγγραφο ο Αρειος Πάγος, ο αναιρεσίβλητος ενάγων ισχυρίστηκε τα εξής: Ότι ο αποβιώσας στις 13 Αυγούστου 1937 πατέρας του Α, με το μεταγραμμένο ...... συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Κων/νου Ρούσσου, αγόρασε τη με λεπτομέρεια περιγραφομένη στην αγωγή αγροτική έκταση, που βρίσκεται στη θέση "......" ή "......" της πρώτης περιφέρειας του Δήμου ......

και ήδη ......, εκτάσεως 2540 τ.μ., την οποία έκταση από της αγοράς της και μέχρι το θάνατό του κατείχε και νεμόταν, ασκώντας επ' αυτής αρμόζουσες στη φύση και τον προορισμό της διακατοχικές πράξεις και συγκεκριμένα καλλιεργούσε αυτήν με διάφορα δημητριακά και έβοσκε σ' αυτήν το ποίμνιόν του. Ότι μετά το θάνατό του ανωτέρω Α, που δεν άφησε διαθήκη, η εν λόγω έκταση περιήλθε στους εξαδιαθέτου κληρονόμους, δηλαδή τη σύζυγό του Β και τα γνήσια τέκνα του Γ, Δ, Ε, ΣΤ, Ζ και τον ενάγοντα-αναιρεσίβλητο, οι οποίοι συνέχισαν να κατέχουν και νέμονται αυτήν, ασκούντες επ' αυτής τις ίδιες ως ανωτέρω διακατοχικές πράξεις.

Ότι κατά το έτος 1952 υπογράφτηκε από τους παραπάνω κληρονόμους το ...... διανεμητήριο συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Ν. Ζούζουλα, που μεταγράφτηκε νόμιμα, με το οποίο εξήλθαν της κοινωνίας επί της ανωτέρω αγροτικής έκτασης η Β, η Γ και η ΣΤ και απέμειναν ως συγκύριοι, συννομείς και συγκάτοχοι αυτής, οι Δ, Ε, Ζ και ο ενάγων, οι οποίοι και συνέχισαν να ασκούν της ίδιες πράξεις νομής επί της εκτάσεως αυτής.

Ότι, κατά το έτος 1962 απαλλοτριώθηκε μεγάλο μέρος της παραπάνω αγροτικής εκτάσεως για την εφαρμογή του ρυμοτομικού σχεδίου, που αφορούσε τον συγκοινωνιακό κόμβο των τριών γεφυρών, οι δε παραπάνω συγκύριοι, οι οποίοι και αναγνωρίσθηκαν δικαιούχοι της αποζημιώσεως της απαλλοτριωθείσης εκτάσεως, συνέχισαν τις ανωτέρω διακατοχικές πράξεις επί της εκτάσεως που απέμεινε μετά την απαλλοτρίωση μέχρι το έτος 1964, όταν υπογράφτηκε απ' αυτούς το ......

διανεμητήριο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Ειρήνης Μεϊμαράκη, που μεταγράφτηκε νόμιμα, με το οποίο εξήλθαν της κοινωνίας οι από τους συγκυρίους Ζ και ο ενάγων-αναιρεσίβλητος και έτσι απέμειναν συγκύριοι της εν λόγω εκτάσεως, κατά το 1/2 εξ αδιαιρέτου ο καθένας, οι Δ και Ε, οι οποίοι και συνέχισαν να διακατέχουν αυτήν με νόμιμο τίτλο και διάνοια κυρίου.

Ότι στις 19.9.1973 απεβίωσε ο από τους παραπάνω συγκυρίους Δ, ο οποίος με την από 15-4-1973 ιδιόγραφη διαθήκη, που δημοσιεύθηκε με το 1711 πρακτικό και κηρύχθηκε κυρία με την 640/1973 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών εγκατέστησε κληρονόμο τον ως άνω αδελφό του Ε, ο οποίος έτσι απέκτησε ολόκληρη την εν λόγω έκταση και ότι στις 11-9-1981 απεβίωσε ο ανωτέρω Ε, ο οποίος με την από 20-4-1978 ιδιόγραφη διαθήκη του, που δημοσιεύτηκε με το 157 πρακτικό και κηρύχθηκε κυρία με την 48/1982 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείο Αθηνών, εγκατέστησε αυτόν (αναιρεσίβλητο) μοναδικό κληρονόμο σε όλη την περιουσία του, στην οποία περιλαμβάνεται και η παραπάνω εδαφική έκταση, η οποία έχει επιφάνεια 870 τ.μ.

Με βάση τα περιστατικά αυτά και με τον πρόσθετο ισχυρισμό ότι ο εναγόμενος και ήδη αναιρεσείων Δήμος Χαλκηδόνος από του έτους 1980 κατέλαβε και έκτοτε κατέχει την παραπάνω εδαφική έκταση ζήτησε να αναγνωριστεί η κυριότητα του επ' αυτής και να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να του την αποδώσει. Με τέτοιο περιεχόμενο και αίτημα η παραπάνω αγωγή, που έχει ως βάση την έκτακτη χρησικτησία, δεν είναι νόμιμη διότι δεν περιέχει τα από το νόμο απαιτούμενα στοιχεία για την απόκτηση από τον ενάγοντα της κυριότητας επί του επίδικου ακινήτου, αφού αυτός μετά την έξοδό του από την κοινωνία το έτος 1964 δεν απέκτησε ως κληρονόμος του Ε τη νομή του επιδίκου, ώστε με την προσμέτρηση και της νομής των δικαιοπαρόχων του να συμπληρωθεί στο πρόσωπό του ο χρόνος της έκτακτης χρησικτησίας.

Ενόψει του ότι το επίδικο κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, είχε καταληφθεί από τον εναγόμενο Δήμο το έτος 1980, ήτοι πριν από το θάνατο του παραπάνω Ε που έλαβε χώρα στις 11-9-1981. Επομένως, το Εφετείο, που δέχθηκε αυτήν, ως νόμιμη και βάσιμη, αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία απ' όσα ο νόμος απαιτεί και έτσι κατέστησε αναιρετέα την απόφασή του, κατά τους βάσιμους περί τούτου πρώτο και τρίτο λόγους αναιρέσεως από τους αριθ. 1 και 8 περ.

α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

ΙΙ. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος (άρθρ. 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 54/2001 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε εξακόσια (600) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Δεκεμβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 30 Δεκεμβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ