1982/2019 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1982 / 2019 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1982/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αρτεμισία Παναγιώτου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (σύμφωνα με την υπ'αριθμ.194/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Αναστασάκο, Ευφροσύνη Καλογεράτου - Ευαγγέλου, Πηνελόπη Παρτσαλίδου - Κομνηνού Εισηγήτρια και Σταματική Μιχαλέτου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 8 Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ισίδωρου Ντογιάκου (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και του Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Θ. Κ. του Δ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Λιάπη, για αναίρεση της υπ'αριθ.ΖΤ3943/2018 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών. Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και o αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ'αριθμ.πρωτ.3713/26-3-2019 αίτησή του αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 551/19.

Αφού άκουσε Τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση από 26-3-2019 (με αρ.πρωτ.3713/26-3-2019) δήλωση του κατηγορουμένου Θ. Κ. του Δ., η οποία επιδόθηκε στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου την άνω ημερομηνία, περί αναιρέσεως της υπ' αριθμ.ΖΤ 3943/2018 απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, με την οποία αυτός καταδικάσθηκε σε συνολική ποινή φυλάκισης 3 μηνών, ανασταλείσα, για το αδίκημα της μη καταβολής δεδουλευμένων αποδοχών κατ' εξακολούθηση και κατά συρροή, ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα και είναι παραδεκτή, περιέχουσα ως λόγους την έλλειψη της ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, σύμφωνα με το Σύνταγμα και το άρθρο 139 Κ.Π.Δ. και την εσφαλμένη εφαρμογή και ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διάταξης (άρθρα 473 παρ.1, 2, 3, 474 και 510 παρ.1 στοιχ. Δ' και Ε' Κ.Π.Δ.).

Σύμφωνα με το άρθρο 28 Ν. 3996/2011 κάθε εργοδότης, που παραβαίνει τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας τις σχετικές με τους όρους και τις συνθήκες εργασίας και συγκεκριμένα τα χρονικά όρια εργασίας, υπό την επιφύλαξη των παραγράφων 5 και 6 του άρθρου 31 του Ν. 3904/2010, την καταβολή δεδουλευμένων, την αμοιβή, την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων ή την καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης απόλυσης, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών ή με χρηματική ποινή τουλάχιστον εννιακοσίων (900) ευρώ ή και με τις δύο αυτές ποινές.

Ειδικές διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας που προβλέπουν βαρύτερη ποινική μεταχείριση εξακολουθούν να ισχύουν. Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου μόνου παράγραφος 1 του ΑΝ 690/1945, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 8 παρ. 1 του Ν. 2336/1995, τιμωρείται με τις αναφερόμενες σ' αυτό ποινές κάθε εργοδότης ή διευθυντής ή επιτετραμμένος ή με οποιονδήποτε τίτλο εκπρόσωπος οποιασδήποτε επιχείρησης, εκμετάλλευσης ή εργασίας, ο οποίος δεν καταβάλλει εμπρόθεσμα στους απασχολούμενους σε αυτόν τις οφειλόμενες συνεπεία της σύμβασης ή της σχέσης εργασίας πάσης φύσεως αποδοχές, που καθορίζονται είτε από τη σύμβαση εργασίας, είτε από συλλογικές συμβάσεις εργασίας, είτε από αποφάσεις διαιτησίας, είτε από το νόμο ή το έθιμο.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι το προβλεπόμενο από αυτή ως άνω πλημμέλημα τιμωρείται ως γνήσιο έγκλημα παραλείψεως, το οποίο συντελείται ευθύς ως ο υπόχρεος παραλείψει να καταβάλει στο δικαιούχο μισθωτό τις οφειλόμενες σ' αυτόν αποδοχές ή άλλης φύσεως χορηγίες, μέσα στην προθεσμία που ορίζεται είτε από τη σύμβαση είτε από το νόμο ή το έθιμο, είτε από τις διοικητικές πράξεις.

Η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη κατά τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 ΚΠΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει λόγο αναίρεσης κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' Κ.Π.Δ., όταν εκτίθενται σ' αυτήν με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά, τα προκύψαντα από την αποδεικτική διαδικασία πραγματικά περιστατικά, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις που τα θεμελίωσαν και οι νομικοί συλλογισμοί υπαγωγής των αποδειχθέντων περιστατικών στην εφαρμοσθείσα ουσιαστική ποινική διάταξη.

Για την ύπαρξη τέτοιας αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του σκεπτικού με το διατακτικό της απόφασης, τα οποία αποτελούν ενιαίο σύνολο. Ειδικότερα, η καταδικαστική απόφαση για παράβαση της ως άνω διατάξεως του ΑΝ 690/1945 στερείται της απαιτούμενης αιτιολογίας, όταν δεν εκτίθενται σ' αυτήν με πληρότητα και σαφήνεια, ενόψει του περιεχομένου της άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεως, τα κρίσιμα για την θεμελίωση του αναφερομένου εγκλήματος περιστατικά, που είναι ο χρόνος κατά τον οποίο διήρκεσε η σύμβαση εργασίας, οι μηνιαίες τακτικές αποδοχές, καθώς και οι έκτακτες, το σύνολο αυτών, το ποσό που καταβλήθηκε στον εργαζόμενο έναντι αυτών και ο χρόνος που έπρεπε να καταβληθούν οι οφειλόμενες από τον κατηγορούμενο αποδοχές στον εργαζόμενο και αν το ύψος των αποδοχών και ο χρόνος καταβολής τους είχε ορισθεί από ατομική σύμβαση εργασίας ή διαιτητική απόφαση ή από το νόμο ή από το έθιμο.

Περαιτέρω, επί νομικού προσώπου, φερόμενου ως απασχολούντος εργαζόμενους, πρέπει να προσδιορίζεται η μορφή του (νομικού προσώπου) και αν πρόκειται για σωματείο, τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία να προκύπτει η θέση και η ιδιότητα που είχε ο κατηγορούμενος στο σωματείο αυτό, κατά τον κρίσιμο χρόνο, σύμφωνα με όσα έχουν οριστεί στο καταστατικό του με το οποίο ρυθμίζεται η προς τα έξω και έσω οργάνωση και λειτουργία του σωματείου, τα όργανα αυτού, καθώς και η διοίκηση αυτού, στην οποία ανήκει και η κατά νόμο εκπροσώπηση του νομικού προσώπου (βλ.

άρθρα 78, 80, 92, 93 Α.Κ.), ώστε να ανακύπτει η υποχρέωσή του για την καταβολή των αποδοχών. Δεν αρκεί, δηλαδή, ο χαρακτηρισμός του κατηγορουμένου ως εργοδότη ή ως νόμιμου εκπροσώπου του νομικού προσώπου. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Ε' Κ.Π.Δ., λόγο αναιρέσεως της αποφάσεως αποτελεί και η εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή ουσιαστικής ποινικής διάταξης, όταν δηλαδή, το δικαστήριο αποδίδει σ' αυτήν διαφορετική έννοια από αυτή που πραγματικά έχει, εσφαλμένη δε εφαρμογή συντρέχει όταν το δικαστήριο δεν υπήγαγε σωστά τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία, στη διάταξη που εφάρμοσε.

Περίπτωση εσφαλμένης εφαρμογής ουσιαστικής ποινικής διάταξης υπάρχει και όταν η διάταξη αυτή παραβιάζεται εκ πλαγίου, όταν στο πόρισμα της απόφασης το οποίο περιλαμβάνει το συνδυασμό του διατακτικού με το σκεπτικό της και ανάγεται στα στοιχεία και την ταυτότητα του δικαζόμενου εγκλήματος, έχουν εμφιλοχωρήσει ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά, με αποτέλεσμα να καθίσταται ανέφικτος ο έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής του νόμου και η απόφαση στερείται νόμιμης βάσης (ολ.Α.Π.3/2008).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα παραδεκτώς επισκοπούμενα πρακτικά της προσβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων κρίθηκε ένοχος και καταδικάσθηκε σε ποινή φυλάκισης δύο (2) μηνών για καθεμία συρρέουσα πράξη και συνολική τοιαύτη τριών (3) μηνών, η εκτέλεση της οποίας ανεστάλη επί τριετία, για τις πράξεις της μη καταβολής δεδουλευμένων αποδοχών κατ' εξακολούθηση και κατά συρροή στους αναφερόμενους δύο εργαζόμενους.

Για να καταλήξει στην κρίση του αυτή το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη του και συνεκτίμησε, όπως κατά λέξη αναφέρει, " από την κύρια αποδεικτική διαδικασία και τα έγγραφα των οποίων έγινε η ανάγνωση στο ακροατήριο, καθώς και τις καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας και υπερασπίσεως που εξετάσθηκαν νομότυπα στο ακροατήριο, σε συνδυασμό με την απολογία του κατηγορουμένου και την εν γένει συζήτηση της υποθέσεως, προέκυψε και το δικαστήριο πείσθηκε ότι ο κατηγορούμενος στην ...

κατά το χρονικό διάστημα από 1/3/2013 ως την 7/7/2014, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ιδίου εγκλήματος, με πρόθεση παρέβη τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας τις σχετικές με την καταβολή δεδουλευμένων και την αμοιβή των εργαζομένων σε περισσότερους του ενός εργαζόμενους και ειδικότερα αυτές του Α.Ν.690/1945.

Συγκεκριμένα, στον ως άνω τόπο και χρόνο και ειδικότερα, ο κατηγορούμενος Θ. Κ. υπό την ιδιότητα του ως Προέδρου - νόμιμου εκπροσώπου του σωματείου με την επωνυμία "...", κατά το χρονικό διάστημα από την 1/8/2013 ως τις 7/7/2014, παραβίασε με πρόθεση τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας ήτοι του Α.Ν.690/1945, που αφορούν την καταβολή δεδουλευμένων και αμοιβών στους εργαζόμενους και ειδικότερα αν και απασχόλησε στο ως άνω σωματείο τους κάτωθι εργαζόμενους δεν κατέβαλε σε αυτούς τα κάτωθι αναλυτικώς αναφερόμενα χρήματα ποσά:

1) Στον Λ. Χ. του Χ., τον οποίο απασχόλησε οδηγό - τεχνίτη αυτοκινήτου δεν κατέβαλε τις δεδουλευμένες αποδοχές για το χρονικό διάστημα από το Μάρτιο του έτους 2013 έως και τον Ιούλιο του έτους 2014, συνολικού ποσού είκοσι τριών χιλιάδων εκατό πενήντα πέντε ΕΥΡΩ και ενενήντα δύο λεπτών (23.155,92).

2) Στον Χ. Χ. του Λ., τον οποίο απασχόλησε ως οδηγό τεχνίτη - αυτοκινήτου δεν κατέβαλε τις δεδουλευμένες αποδοχές για το χρονικό διάστημα από τον Μάρτιο του έτους 2013 ως και τον Ιούλιο του έτους 2014, συνολικού ποσού δεκαεννέα χιλιάδων εκατό πενήντα πέντε ΕΥΡΩ και εξήντα έξι λεπτών (19.155,66).

Συνεπώς, πρέπει να κηρυχθεί ένοχος και για τις δύο πράξεις, με το ελαφρυντικό του 84 παρ.2 β του Π.Κ, διότι προέβη στις ανωτέρω πράξεις λόγω σημαντικής οικονομικής δυσχέρειας." Μετά από αυτές τις παραδοχές της απόφασης, το δικαστήριο κήρυξε ένοχο τον κατηγορούμενο και ήδη αναιρεσείοντα με τη συνδρομή της ελαφρυντικής περίστασης του άρθρου 84 παρ.2 β' Π. Κ. του ότι: "Στην ... κατά το χρονικό διάστημα από 1/8/2013 ως την 7/7/2014, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ιδίου εγκλήματος, με πρόθεση παρέβη τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας τις σχετικές με την καταβολή δεδουλευμένων και την αμοιβή των εργαζομένων σε περισσότερους του ενός εργαζόμενους και ειδικότερα αυτές του Α.Ν.690/1945. Συγκεκριμένα, στον ως άνω τόπο και χρόνο ο κατηγορούμενος Θ. Κ. υπό την ιδιότητα του ως Προέδρου - νόμιμου εκπροσώπου του σωματείου με την επωνυμία "...", κατά το χρονικό διάστημα από την 1/8/2013 ως τις 7/7/2014, παραβίασε με πρόθεση τις διατάξεις της εργατικής νομοθεσίας ήτοι του Α Ν.690/1945, που αφορούν την καταβολή δεδουλευμένων και αμοιβών στους εργαζόμενους και ειδικότερα αν και απασχόλησε στο ως άνω σωματείο τους κάτωθι εργαζόμενους δεν κατέβαλε σε αυτούς τα κάτωθι αναλυτικώς αναφερόμενα χρήματα ποσά:

1) Στον Λ. Χ. του Χ., τον οποίο απασχόλησε οδηγό - τεχνίτη αυτοκινήτου δεν κατέβαλε τις δεδουλευμένες αποδοχές για το χρονικό διάστημα από το Μάρτιο του έτους 2013 έως και τον Ιούλιο του έτους 2014, συνολικού ποσού είκοσι τριών χιλιάδων εκατό πενήντα πέντε ΕΥΡΩ και ενενήντα δύο λεπτών (23.155,92).

2) Στον Χ. Χ. του Λ., τον οποίο απασχόλησε ως οδηγό τεχνίτη - αυτοκινήτου δεν κατέβαλε τις δεδουλευμένες αποδοχές για το χρονικό διάστημα από τον Μάρτιο του έτους 2013 ως και τον Ιούλιο του έτους 2014, συνολικού ποσού δεκαεννέα χιλιάδων εκατό πενήντα πέντε ΕΥΡΩ και εξήντα έξι λεπτών (19.155,66)." Με αυτά που δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας, σε συνδυασμό σκεπτικού και διατακτικού που αλληλοσυμπληρώνονται, πλην όμως στην προκείμενη περίπτωση επαναλαμβάνονται, δεν διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του την από τις άνω διατάξεις του Συντάγματος και του Κ.Π.Δ.

απαιτούμενη ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, αφού δεν εκθέτει σε αυτή με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά, τα πραγματικά περιστατικά τα οποία αποδείχθηκαν από την αποδεικτική διαδικασία και συγκροτούν την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος της παραβάσεως του άρθρου 28 ν.3926/2011 και του α.ν.690/1945 για το οποίο καταδικάσθηκε ο αναιρεσείων και επιπρόσθετα στέρησε την απόφαση της νόμιμης βάσης αφού ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της ανωτέρω ποινικής διάταξης δεν είναι εφικτός.

Ειδικότερα, μολονότι φέρεται ότι ο αναιρεσείων ενήργησε ως πρόεδρος και νόμιμος εκπρόσωπος σωματείου, δεν προσδιορίζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση από πότε με βάση το καταστατικό του ως άνω σωματείου είχε την ιδιότητα αυτή, καθώς και τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία να προκύπτει η εξουσία εκπροσώπησης του ιδίου σωματείου από τον αναιρεσείοντα, η εξουσία προσλήψεως των ως άνω εργαζομένων στο αναφερόμενο σωματείο ως και η υποχρέωση καταβολής των αποδοχών εκ μέρους του, δεδομένου ότι αυτός φέρεται να κατέχει την απλώς αναφερόμενη ως άνω ιδιότητα από την 1/8/2013, σε χρόνο δηλαδή μεταγενέστερο από αυτόν κατά τον οποίο δημιουργούνται οι αποδοχές των ενταύθα εργαζομένων (Μάρτιος 2013).

Επιπλέον, δεν αναφέρεται ο δικαιούμενος μηνιαίος μισθός των ως άνω εργαζομένων και η πηγή καθορισμού του, ήτοι από ατομική σύμβαση εργασίας ή συλλογική σύμβαση εργασίας κ.λ.π., παρά μόνον συλλήβδην το συνολικό οφειλόμενο ποσό. Δεν αναφέρονται επίσης, ο χρόνος κατά τον οποίο τα μερικότερα ποσά έπρεπε να καταβληθούν και η πηγή καθορισμού του χρόνου αυτού.

Επομένως, είναι βάσιμοι οι προβαλλόμενοι από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Δ' και Ε' Κ.Π.Δ. λόγοι της υπό κρίση δήλωσης αναίρεσης και πρέπει, να γίνουν δεκτοί. Μετά ταύτα παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναίρεσης, πρέπει, να αναιρεθεί η απόφαση στο σύνολο της και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 519 του Κ.Π.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ.ΖΤ3943/2018 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο παραπάνω δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2019.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 12 Δεκεμβρίου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ