Supreme Court allows appeal against second instance court for failure to consider specific sworn witness testimonies.

Απόφαση 1980 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1980/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη, Μαρουλιώ Δαβίου-Απέργη, Μαρία Κουφούδη, Αθανάσιο Θεοφάνη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 12η Ιανουαρίου 2022, με την παρουσία και της Γραμματέα Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Μ. θυγατέρας Ν. και Α. Ρ., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Φίλιππο Βασιλόγιαννη, που ανακάλεσε την από 2-12-2021 δήλωση για παράσταση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., παραστάθηκε στο ακροατήριο και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Κ. Ρ. του Ν. και της Α., 2) Δ. Ρ. του Ν. και της Α., 3) Μ. θυγατέρας Ν. και Α. Ρ., 4) Π. Ρ. του Ν. και της Α., κατοίκων ... οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη-Διονύσιο Φιλιώτη, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-1-2017 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ζακύνθου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 28/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 56/2020 του Τριμελούς Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 2-7-2020 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 2-7-2020 αίτηση αναιρέσεως, προσβάλλεται η, αντιμωλία των διαδίκων και κατά την τακτική διαδικασία, εκδοθείσα, υπ' αριθμ. 56/2020 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, το οποίο απέρριψε την από 12.07.2018 έφεση της αναιρεσείουσας κατά της υπ' αριθμ. 28/2018 οριστικής αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ζακύνθου, το οποίο είχε απορρίψει την από 16.01.2017 αγωγή αναγνωρίσεως ακυρότητας δημόσιας διαθήκης που είχε εγείρει αυτή (αναιρεσείουσα). Η αίτηση αυτή αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553§1 στοιχ. β', 556§1, 558 εδάφ. α', 564§3, 566§1 Κ.Πολ.Δ.). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρο 577§1 Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρο 577§2 Κ.Πολ.Δ.).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11γ' του Κ.Πολ.Δ., συντρέχει λόγος αναιρέσεως, αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν. Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με εκείνες των άρθρων 335, 338 έως 340 και 346 του ίδιου Κώδικα, προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να σχηματίσει δικανική πεποίθηση για τη βασιμότητα των πραγματικών ισχυρισμών των διαδίκων που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, οφείλει να λάβει υπόψη τα αποδεικτικά μέσα, στα οποία συγκαταλέγονται οι νομίμως ληφθείσες ένορκες βεβαιώσεις (Α.Π. 238/2020), που προσκομίστηκαν νόμιμα είτε για άμεση απόδειξη είτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εφόσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους από τον διάδικο (Ολ.Α.Π. 23/2008).

Δεν θεμελιώνεται, όμως, ο λόγος αυτός, αν προκύπτει από την απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία προσκομίστηκαν με επίκληση. Αρκεί γι' αυτό η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου, χωρίς ανάγκη ειδικής αξιολογήσεως του καθενός, εφόσον, από τη γενική αυτή αναφορά σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες αιτιολογίες της αποφάσεως, προκύπτει αναμφίβολα η λήψη υπόψη του αποδεικτικού μέσου.

Πάντως, η γενική αυτή αναφορά της λήψεως υπόψη όλων των αποδείξεων που με επίκληση προσκομίστηκαν, δεν αποκλείει την ίδρυση του πιο πάνω λόγου αναιρέσεως για κάποιο αποδεικτικό μέσο, όταν από το περιεχόμενο της αποφάσεως δεν προκύπτει κατά τρόπο αναμφίβολο (Ολ.Α.Π. 8/2016, Ολ.Α.Π. 2/2008) ή, κατ' άλλη έκφραση, αδιστάκτως βέβαιο (Ολ.Α.Π. 14/2005) ότι τούτο έχει ληφθεί υπόψη.

Επίσης, δεν αποκλείεται να στοιχειοθετείται ο λόγος αυτός, αν, παρότι στην απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας γίνεται ειδική μνεία ορισμένου αποδεικτικού μέσου, ωστόσο, από το περιεχόμενο της αποφάσεως και ιδίως τις αιτιολογίες της γεννώνται αμφιβολίες αν πράγματι αυτό λήφθηκε υπόψη (Α.Π. 955/2022, Α.Π. 87/2021, Α.Π. 2080/2017, Α.Π. 1911/2006).

Τέλος, με τις διατάξεις των άρθρων 422§1 και 424 του Κ.Πολ.Δ. τα οποία (άρθρα) εισήχθησαν με την παράγραφο 3 του άρθρου δεύτερου του άρθρου 1 του ν. 4335/2015 και, κατά την παράγραφο 4 του άρθρου ένατου του άρθρου 1 του ως άνω νόμου, η ισχύς τους αρχίζει από την 01.01.2016, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά σε επιμέρους διατάξεις, ορίζονται τα ακόλουθα: "(άρθρο 422§1) Ο διάδικος που επιδιώκει τη λήψη ένορκης βεβαίωσης, σύμφωνα με όσα ορίζονται στο προηγούμενο άρθρο, επιδίδει δύο (2) τουλάχιστον εργάσιμες ημέρες πριν από τη βεβαίωση στον αντίδικο κλήση, η οποία αναφέρει την αγωγή, το ένδικο βοήθημα ή μέσο, που αφορά η βεβαίωση, τόπο, ημέρα και ώρα που θα δοθεί, το ονοματεπώνυμο, το επάγγελμα και τη διεύθυνση της κατοικίας του μάρτυρα" και "(άρθρο 424) Ένορκη βεβαίωση, που δίδεται κατά παράβαση των προηγούμενων διατάξεων, δεν λαμβάνεται καθόλου υπόψη στο πλαίσιο της δίκης για την οποία δόθηκε, ούτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων.".

Η εν λόγω ρύθμιση καταλαμβάνει κατά την διάταξη της παραγράφου 4 του ένατου άρθρου του ν. 4335/2015, κατ' εφαρμογήν της καθιερουμένης από τις διατάξεις των άρθρων 12, 21 εδάφ. β' και 24§1 εδάφ. α' του Εισ.Ν.Κ.Πολ.Δ. γενικής δικονομικής αρχής ότι οι διαδικαστικές πράξεις ρυθμίζονται και διέπονται από το δίκαιο το ισχύον κατά τον χρόνο διενέργειας αυτών, τις επιδιδόμενες από της 1ης Ιανουαρίου 2016 και εξής κλήσεις (έστω και εάν οι σχετικές αγωγές ή τα ένδικα βοηθήματα ή τα ένδικα μέσα έχουν ασκηθεί προ της εν λόγω ημερομηνίας.

Επομένως, μετά την ισχύ των άρθρων 422§1 και 424 του Κ.Πολ.Δ., όπως τα άρθρα αυτά προστέθηκαν με τον ν. 4335/2015 (από την 01.01.2016), το δικαστήριο της ουσίας λαμβάνει υπόψη του κατά τη συζήτηση της υποθέσεως και ένορκες βεβαιώσεις ενώπιον ειρηνοδίκη ή συμβολαιογράφου, μόνο αν ο διάδικος, που επιδιώκει τη λήψη ένορκης βεβαιώσεως, επιδώσει δύο τουλάχιστον εργάσιμες ημέρες πριν από τη βεβαίωση στον αντίδικο κλήση, η οποία αναφέρει την αγωγή, το ένδικο βοήθημα ή μέσο που αφορά η βεβαίωση, τόπο, ημέρα και ώρα που θα δοθεί, το ονοματεπώνυμο, το επάγγελμα και τη διεύθυνση της κατοικίας του μάρτυρα.

Την τήρηση των αναγκαίων αυτών προϋποθέσεων έχει υποχρέωση το δικαστήριο της ουσίας να ερευνήσει όχι μόνο κατ' ένσταση αλλά και αυτεπαγγέλτως, διότι η έλλειψή τους έχει ως συνέπεια ότι η ένορκη βεβαίωση δεν είναι απλώς άκυρη, αλλά ανύπαρκτη ως αποδεικτικό μέσο (Α.Π.977/2020, Α.Π. 1208/2019, Α.Π. 1175/2019, Α.Π. 673/2018). Στην προκείμενη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, κατά το οικείο μέρος του, η αναιρεσείουσα προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την αιτίαση από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., ισχυριζόμενη ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη του για τον σχηματισμό της δικανικής του πεποιθήσεως τη νομίμως ληφθείσα και παραδεκτώς το πρώτον ενώπιόν του προσκομισθείσα και επικληθείσα ένορκη βεβαίωση της μάρτυρα Α.

Κ., θεράποντος ιατρού της κληρονομουμένης, που περιλήφθηκε στην υπ' αριθμ. 51968/06.06.2019 έκθεση ένορκης βεβαιώσεως της συμβολαιογράφου Πατρών Αγγελικής Δημητρίου Σακελλάρη. Από την παραδεκτή (άρθρο 561§2 του Κ.Πολ.Δ.), για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, επισκόπηση του κειμένου της προσβαλλόμενης αποφάσεως προκύπτει ότι σ' αυτή (προσβαλλόμενη απόφαση) εκτίθενται, αναφορικά με τα αποδεικτικά μέσα τα οποία έλαβε υπόψη της, για τον σχηματισμό της δικανικής της πεποιθήσεως, τα ακόλουθα: " ...

Στην προκειμένη περίπτωση από την επανεκτίμηση των αποδεικτικών μέσων που προσκομίσθηκαν ενώπιον του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και ειδικότερα από τις με αριθμούς 51.241/22-9-2017 και 51.254/5-10-2017 ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων Κ. Κ., Α. Δ. και Γ. Μ. αντίστοιχα, ενώπιον της συμβολαιογράφου Πατρών Αγγελικής Σακελλάρη, οι οποίες λήφθησαν με επιμέλεια της ενάγουσας, μετά την νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση των εναγομένων, από τις με αριθμούς 32.821/7-12-2017, 32.822/7-12-2017 και 32.834/8-12-2017 ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων Ι.

Β., Π. Γ. και Δ. Μ., ενώπιον της συμβολαιογράφου Ζακύνθου Ζωής Βισβάρδη, οι οποίες λήφθησαν με επιμέλεια των εναγομένων, μετά την νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση της ενάγουσας, καθώς και από όλα τα έγγραφα που οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν νομίμως, είτε προς άμεση απόδειξη είτε προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι επ' αφορμή άλλης δίκης δοθείσες ένορκες βεβαιώσεις, που εκτιμώνται ελεύθερα ως δικαστικά τεκμήρια (πρόκειται για την με αριθμό 11.017/11-8-2016 ένορκη βεβαίωση της μάρτυρος Σ. - Ι.

Κ. ενώπιον του συμβολαιογράφου Ζακύνθου Ερμάνου Ζαμπάτη, προσκομισθείσα μετ' επικλήσεως από την ενάγουσα και για την με αριθμό 15.606/18-10-2012 ένορκη βεβαίωση της αποβιώσασας Α. χήρας Ν. Ρ., ενώπιον της συμβολαιογράφου Ζακύνθου Ανδριανής Κλάδη Κόκκινου, προσκομισθείσα μετ' επικλήσεως από τους εναγομένους), σε συνδυασμό και με τα νέα αποδεικτικά μέσα, τα οποία παραδεκτά προσκομίζονται το πρώτον ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, κατ' άρθρο 529 παρ. 1 ΚΠολΔ ..., και λαμβάνονται υπόψη, αφού δεν συντρέχουν εν προκειμένω οι κατά την παρ. 2 του άνω άρθρου 529 ΚΠολΔ λόγοι απόκρουσής τους, απορριπτομένου του περί του αντιθέτου ισχυρισμού των εφεσιβλήτων - εναγομένων, σε συνδυασμό και με τα διδάγματα της κοινής πείρας, που λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο ..., αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: ... .".

Από τα ανωτέρω αναφερόμενα δεν προκύπτει ασφαλώς ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, για να καταλήξει στη δικαιοδοτική του κρίση, έλαβε υπόψη του την ως άνω υπ' αριθ. 51968/6-6-2019 ένορκη βεβαίωση της θεράποντος ιατρού της κληρονομουμένης ενώπιον της Συμβολαιογράφου Πατρών Αγγελικής Δημητρίου Σακελλάρη, από την επισκόπηση της οποίας προκύπτει ότι περιέχει σημαντική μαρτυρία για το εριστό στη μεταξύ των διαδίκων δίκη ζήτημα, ήτοι για την κατάσταση της ψυχικής υγείας της αποβιωσάσης κοινής μητέρας τους.

Περαιτέρω, από την επισκόπηση των παραδοχών της προσβαλλόμενης αποφάσεως δεν προκύπτει ότι το αυτό Δικαστήριο έλαβε υπόψη του την ανωτέρω μαρτυρία είτε σχολιάζοντάς την, είτε αντικρούοντάς την, σε κάθε δε περίπτωση δεν εξέφερε κρίση σχετικά με το παραδεκτό της λήψεώς της. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, ενώ η αναιρετική εμβέλεια του λόγου που έγινε δεκτός στο σύνολο της προσβαλλόμενης με την αναίρεση αποφάσεως (Α.Π. 181/2018, Α.Π. 146/2018, Α.Π. 204/2017, Α.Π. 1840/2007), καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών λόγων αναιρέσεως.

Περαιτέρω, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεση του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580§3 Κ.Πολ.Δ.) και να διαταχθεί η απόδοση στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που κατέθεσε για την άσκηση της αναιρέσεως.

Τέλος, πρέπει να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, κατά παραδοχή σχετικού αιτήματος της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, στα δικαστικά έξοδα αυτής (αναιρεσείουσας) (άρθρα 176, 183, 189§1, 191§2 του Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 56/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου στην αναιρεσείουσα. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, καθορίζει δε το ποσό τους σε τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000,00€).

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Σεπτεμβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 28 Νοεμβρίου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ