1969/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1969 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1969/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 31 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Πανούρη και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ψ, υπό την ιδιότητά της ως διαχειρίστριας της πολυκατοικίας της οδού ....., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Βαρελά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/2/2004 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1446/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3787/2006 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 10/10/2006 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 20/10/2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1118, 1119 και 1121 ΑΚ προκύπτει ότι πάνω σε ακίνητο μπορεί να αποκτηθεί εμπράγματο δικαίωμα υπέρ του εκάστοτε κυρίου άλλου ακινήτου, το οποίο (δικαίωμα) να του παρέχει κάποια ωφέλεια (πραγματική δουλεία), εξαιτίας της οποίας ο κύριος του δουλεύοντος φέρει το βάρος να ανέχεται κάποια χρησιμοποίηση του ακινήτου του από τον κύριο του δεσπόζοντος.

Η κτήση του εμπράγματου αυτού δικαιώματος μπορεί να γίνει και με έκτακτη χρησικτησία. Για την κτήση πραγματικής δουλείας με τον προαναφερόμενο πρωτότυπο τρόπο (έκτακτη χρησικτησία) εφαρμόζονται ανάλογα οι διατάξεις για την κτήση κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία σε ακίνητα. Κατά τις προαναφερόμενες διατάξεις, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 974 και 975 του ίδιου κώδικα, η φυσική εξουσία σε ακίνητο για μια εικοσαετία συνεπάγεται την κτήση με έκτακτη χρησικτησία κυριότητας μεν αν είναι καθολική, περιλαμβάνει δηλαδή όλες τις χρησιμότητες του πράγματος και ασκείται με διάνοια κυρίου (νομή), κτήση δε πραγματικής δουλείας, αν είναι μερική, περιλαμβάνει δηλαδή μια ή ορισμένες μόνο χρησιμότητες του πράγματος που αποτελούν περιεχόμενο τέτοιας δουλείας και ασκείται υπέρ του δεσπόζοντος ακινήτου από τον κύριό του με διάνοια δικαιούχου (οιονεί νομή).

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 979 και 980 ΑΚ προκύπτει ότι η άσκηση νομής συνίσταται στην άσκηση πράξεων φυσικής εξουσίασης του πράγματος με διάνοια δικαιούχου, η οποία μπορεί να γίνεται όχι μόνο αυτοπροσώπως, αλλά και μέσω άλλου. Για την κατάφαση της συνδρομής περιπτώσεως άσκησης της νομής μέσω άλλου, αρκεί το πραγματικό γεγονός πως αυτή ασκείται με τον ανωτέρω τρόπο, συντρέχει δε τέτοια στην περίπτωση που ο διαχειριστής πολυκατοικίας ασκεί την οιονεί νομή για λογαριασμό όλων των συνιδιοκτητών.

Περαιτέρω, οι αναιρετικοί λόγοι των αριθμών 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ιδρύονται ο μεν πρώτος, αν το δικαστήριο της ουσίας προέβη είτε σε εσφαλμένη ερμηνεία των προϋποθέσεων εφαρμογής του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου είτε σε εσφαλμένη υπαγωγή ή μη υπαγωγή των πραγματικών του διαπιστώσεων στο εννοιολογικό περιεχόμενο αυτού του κανόνα, ο δε δεύτερος, όταν στο αιτιολογικό της απόφασης του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις του εφαρμοσθέντος κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συναχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε, σχετικά με την κτήση με χρησικτησία δουλείας από τους συνιδιοκτήτες της επίδικης πολυκατοικίας επί της αυτοτελούς οριζόντιας ιδιοκτησίας της αναιρεσείουσας, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Η ενάγουσα είναι διαχειρίστρια της πολυκατοικίας που βρίσκεται στην Αθήνα, στη διασταύρωση των οδών ....., επί της οποίας φέρει τους αριθμούς ...-...

και ....., επί της οποίας φέρει τον αριθμό ..., και συγκεκριμένα εξελέγη διαχειρίστρια αυτής με την από 17-6-1998 απόφαση της γενικής συνέλευσης των συνιδιοκτητών της ως άνω πολυκατοικίας. Η εν λόγω πολυκατοικία αποτελείται από υπόγειο όροφο, ισόγειο και έξι επάνω από το ισόγειο ορόφους και έχει υπαχθεί στις διατάξεις του ν 3741/1929 "περί της ιδιοκτησίας κατ' ορόφους" και των άρθρων 1002 και 1117 του ΑΚ, με την υπ' αριθμ .....

πράξη συστάσεως οριζόντιας ιδιοκτησίας του συμβολαιογράφου Αθηνών Αθανασίου Θανοπούλου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αθηνών, στον τόμο ..... και με αύξ αριθμ ....., όπως αυτή τροποποιήθηκε με την υπ' αριθμ ..... πράξη του ιδίου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του ιδίου Υποθηκοφυλακείου, στον τόμο .....

και με αύξ αριθμ ..... . Επίσης με την υπ' αριθμ ..... πράξη του ιδίου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του ιδίου Υποθηκοφυλακείου, στον τόμο ..... και με αριθμ ....., συνετάγη ο κανονισμός της πολυκατοικίας με τον οποίο ρυθμίζονται οι σχέσεις μεταξύ των ιδιοκτητών των οριζοντίων ιδιοκτησιών.

Μεταξύ των οριζοντίων ιδιοκτησιών του υπογείου ορόφου, που είχαν συσταθεί με την ως άνω πράξη συστάσεως οριζόντιας ιδιοκτησίας, όπως αυτή τροποποιήθηκε, περιλαμβάνεται και ένας χώρος χρησιμοποιούμενος για τη στάθμευση αυτοκινήτων, επιφάνειας 74,70 τ.μ., με ποσοστό συνιδιοκτησίας επί του οικοπέδου 2% και με ανεξάρτητη είσοδο από την οδό .....

ο οποίος, λόγω της κλίσεως του εδάφους από την οδό αυτή, στην πραγματικότητα είναι ισόγειος. Η πολυκατοικία είχε αναγερθεί από την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Κ. Κωττάκης ΑΕ" και η εν λόγω οριζόντια ιδιοκτησία, η οποία είχε περιέλθει κατά τη σύσταση της οριζόντιας ιδιοκτησίας στους οικοπεδούχους Α, Β και Γ, με το υπ' αριθμ .....

συμβόλαιο του ιδίου ως άνω συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, πουλήθηκε στην κατασκευάστρια εταιρεία. Υπέρ των ως άνω οικοπεδούχων είχε συσταθεί με την αριθμ ..... ως άνω πράξη του συμβολαιογράφου Αθηνών Αθανασίου Θανοπούλου, δικαίωμα δουλείας, που συνίστατο στην ακώλυτη χρήση του γκαράζ για τη στέγαση ενός αυτοκινήτου.

Από αυτούς οι δύο πρώτοι πέθαναν και ο τρίτος με το υπ αριθμ ..... συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Βασιλείου Χρόνη, που μεταγράφηκε νόμιμα, παραιτήθηκε από την επικαρπία και με τον τρόπο αυτό αποσβήστηκε το εν λόγω δικαίωμα. Στην ως άνω οριζόντια ιδιοκτησία και συγκεκριμένα στο βάθος αυτής, από της ανεγέρσεως της πολυκατοικίας, εγκαταστάθηκε η δεξαμενή πετρελαίου της κεντρικής θέρμανσης της πολυκατοικίας, βάσει του από Ιουλίου 1963 σχεδίου υπογείου, του μηχανικού ..... .

Ο ανεφοδιασμός της με πετρέλαιο γίνεται έκτοτε από την ανεξάρτητη είσοδο του γκαράζ, που βρίσκεται επί της οδού ..... . Επίσης από τότε που κατασκευάστηκε η πολυκατοικία, υπό το δάπεδο της ίδιας οριζόντιας ιδιοκτησίας διέρχονται οι αποχετευτικοί αγωγοί της πολυκατοικίας και στο δάπεδό της (οριζόντιας ιδιοκτησίας) κατασκευάστηκαν φρεάτια απόφραξης και απολύμανσης των αγωγών αυτών.

Διέρχεται ακόμη από την ίδια οριζόντια ιδιοκτησία και η καπνοδόχος της κεντρικής θέρμανσης, ο καθαρισμός της οποίας γίνεται από άνοιγμα που βρίσκεται μέσα σ' αυτή. Η κατασκευάστρια εταιρεία "Κ. Κωττάκης ΑΕ", στο βάθος του αριστερού τοίχου της ως άνω οριζόντιας ιδιοκτησίας, που βρίσκεται στην οδό ....., κατασκεύασε μικρή πόρτα εισόδου σ' αυτή, από το υπόγειο του κεντρικού κλιμακοστασίου της πολυκατοικίας, ώστε να είναι δυνατή η είσοδος αυτής, προκειμένου να συντηρούνται οι κοινόχρηστες εγκαταστάσεις της πολυκατοικίας που προαναφέρθηκαν, οι οποίες βρίσκονται εντός της εν λόγω οριζόντιας ιδιοκτησίας.

Την οριζόντια αυτή ιδιοκτησία η ως άνω κατασκευάστρια εταιρεία, με το υπ' αριθμ ..... συμβόλαιο, του συμβολαιογράφου Αθηνών Αθανασίου Θανοπούλου, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αθηνών, τη μεταβίβασε λόγω πωλήσεως στην Δ, η οποία με το υπ' αριθμ ..... συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Βασιλείου Χρόνη, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του ιδίου Υποθηκοφυλακείου, τη μεταβίβασε λόγω πωλήσεως στην εναγομένη.

Περαιτέρω, από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι από το έτος 1965, που λειτούργησε η ως άνω πολυκατοικία, ο εκάστοτε διαχειριστής της είχε κλειδί της ανεξάρτητης εισόδου της οριζόντιας ιδιοκτησίας από την οδό ....., από την οποία εισέρχονταν προκειμένου να ανεφοδιάσει με πετρέλαιο τη δεξαμενή πετρελαίου, καθώς και κλειδί της μικρής εισόδου που βρίσκονταν στο βάθος αυτής, από την οποία εισέρχονταν προκειμένου να επισκέπτεται τις κοινόχρηστες εγκαταστάσεις, να προβαίνει στον απαραίτητο έλεγχο κατά την παραλαβή των καυσίμων και να προβαίνει με τη συνδρομή τεχνικών στον καθαρισμό της δεξαμενής πετρελαίου, στη συντήρηση, απόφραξη και απολύμανση των αποχετευτικών αγωγών και στον καθαρισμό της καπνοδόχου της κεντρικής θέρμανσης.

Ειδικότερα διαχειριστές της πολυκατοικίας, που κατείχαν τα κλειδιά και υπό την ιδιότητά τους αυτή εισέρχονταν στην εν λόγω οριζόντια ιδιοκτησία για να προβαίνουν στις πράξεις που προαναφέρθηκαν, ήταν ο Β μέχρι το έτος 1984, ο Ε μέχρι το έτος 1989 και έκτοτε μέχρι το έτος 2002 η ενάγουσα. Τις ως άνω πράξεις ασκούσε η συνιδιοκτησία των οριζοντίων ιδιοκτησιών της πολυκατοικίας της οδού .....

αρ. ...-..., δια του εκάστοτε διαχειριστή της, με διάνοια κτήσεως δικαιώματος πραγματικής δουλείας εισόδου στην οριζόντια ιδιοκτησία, που απέκτησε η εναγομένη για τη διενέργεια των πράξεων που προαναφέρθηκαν, διαρκώς από το έτος 1965 και εφεξής μέχρι το έτος 2002, που αυτή το αγόρασε, δηλαδή συνεχώς επί τριάντα επτά έτη ασκούσε οιονεί νομή πραγματικής δουλείας και δεν παραδίδονταν από τον εκάστοτε κύριο αυτής στον εκάστοτε διαχειριστή της πολυκατοικίας τα κλειδιά της, για την είσοδό του σ' αυτή και τη διενέργεια των προαναφερθεισών διαχειριστικών πράξεων, από οικειότητα και κατά παράκληση, όπως ισχυρίζεται η εναγομένη.

Έτσι με την πάροδο εικοσαετίας και πλέον από το έτος 1965 μέχρι το έτος 2002 που η εναγομένη αγόρασε την εν λόγω οριζόντια ιδιοκτησία, η συνιδιοκτησία των οριζοντίων ιδιοκτησιών της εν λόγω πολυκατοικίας απέκτησε, με έκτακτη χρησικτησία, πραγματική δουλεία, με το προαναφερθέν περιεχόμενο, επί της οριζόντιας ιδιοκτησίας της εναγομένης".

Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης, με την οποία είχε γίνει δεκτή αγωγή της αναιρεσίβλητης και είχε αναγνωριστεί ότι η συνιδιοκτησία της πολυκατοικίας έχει δικαίωμα πραγματικής δουλείας στην αυτοτελή ιδιοκτησία της με το ανωτέρω περιεχόμενο.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο δεν παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή, τις διατάξεις των άρθρων 1121, 1045, 974, 979 980 ΑΚ, καθόσον τα πραγματικά περιστατικά που έχουν γίνει δεκτά, ανταποκρίνονται πλήρως στις προϋποθέσεις εφαρμογής των ανωτέρω διατάξεων, αρκούν δηλαδή για την κατάφαση της συνεχούς πλέον της εικοσαετίας άσκησης νομής οιονεί δικαιούχου εκ μέρους των συνιδιοκτητών της πολυκατοικίας και της κτήσης κατά πρωτότυπο τρόπο της πραγματικής δουλείας στην αυτοτελή οριζόντια ιδιοκτησία της αναιρεσείουσας.

Διέλαβε, περαιτέρω, στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, έτσι ώστε να καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των προαναφερόμενων διατάξεων, ήτοι αναφέρει τις πράξεις που ασκούσε ο εκάστοτε διαχειριστής της συνιδιοκτησίας ως εκπρόσωπος και για λογαριασμό όλων των συνιδιοκτητών κατά την άσκηση των καθηκόντων που διαγράφονται στον κανονισμό για τη φροντίδα των κοινών υποθέσεων και οι οποίες πράξεις εκφράζουν την άσκηση νομής με διάνοια δικαιούχου πραγματικής δουλείας και ενδεικτικά αναφέρει τα ονόματα ορισμένων διαχειριστών.

Ο πρώτος λόγος της αναίρεσης, επομένως, από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, ενώ οι περαιτέρω αιτιάσεις, ως αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων, είναι απαράδεκτες.

ΙΙ. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 4 και 13 του Νόμου 3741/1929 συνάγεται ότι ο κανονισμός πολυκατοικίας, που καταρτίζεται μεταξύ όλων των συνιδιοκτητών αυτής, έχει το χαρακτήρα δικαιοπραξίας, οι ρυθμίσεις της οποίας είναι απότοκες μόνης της βουλήσεως των συμβληθέντων και δεν εισάγουν αφηρημένους κανόνες ετερόνομης λειτουργίας. Κατά συνέπεια δεν αποτελεί αυτός ουσιαστικό κανόνα δικαίου κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ.1 και 19 ΚΠολΔ και η τυχόν παραβίαση διατάξεων αυτού από το δικαστήριο της ουσίας δεν ιδρύει τους σχετικούς λόγους αναίρεσης. Με το δεύτερο λόγο της αναίρεσης η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ απορρίπτοντας με ασαφή αιτιολογία τον ισχυρισμό της για έλλειψη νομιμοποίησης της αναιρεσίβλητης, διαχειρίστριας της πολυκατοικίας, επειδή η άσκηση της συγκεκριμένης αγωγής δεν περιλαμβάνεται στα θέματα της συνιδιοκτησίας που αναφέρονται στο άρθρο 13 του Κανονισμού της πολυκατοικίας. Ο λόγος αυτός της αναίρεσης είναι κατά τα ανωτέρω απορριπτέος ως απαράδεκτος.

ΙΙΙ. Κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ 20 ΚΠολΔ έγγραφα, η παραμόρφωση του περιεχομένου των οποίων ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναίρεσης, θεωρούνται τα αναφερόμενα στα άρθρα 339, 432 και επόμ. του ίδιου Κώδικα ως αποδεικτικά μέσα. Έτσι, δεν είναι έγγραφο με την έννοια αυτή τα πρακτικά του δικαστηρίου, που περιέχουν τις καταθέσεις των μαρτύρων αποδείξεως και ανταποδείξεως. Με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση με την ανωτέρω πλημμέλεια, διότι το Εφετείο παραμόρφωσε το περιεχόμενο των πρακτικών δημόσιας συνεδρίασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου κατά την εκτίμηση της κατάθεσης της μάρτυρος, που αναφέρει. Ο λόγος αυτός της αναίρεσης είναι κατά τα ανωτέρω αναφερόμενα απορριπτέος ως απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 10 Οκτωβρίου 2006 αίτηση της Χ για αναίρεση της 3787/2006 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα να καταβάλει τη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, υπό την ιδιότητα που παρίσταται, την οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Δεκεμβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ