1968/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1968 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1968/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Πηνελόπη Ζωντανού,Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Μαϊου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Ι. Τ. του Σ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Στυλιανή Βαλάνη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Κ. συζ. Σ. Τ. και 2. Σ. Τ. του Θ., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο .

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-8-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3482/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 15457/2013 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 1-11-2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Πηνελόπη Ζωντανού, ανέγνωσε την από 2-5-2014 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο μοναδικός λόγος αναίρεσης. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι) Από τις διατάξεις των άρθρων 108, 110 παρ.2, 498 παρ.1, 568 παρ.1, 2, 4 και 576 παρ.1 έως 3 Κ.Πολ.Δ, προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί και δεν μετάσχει με τον προσήκοντα τρόπο σ' αυτήν κάποιος διάδικος, το Δικαστήριο ερευνά αυτεπαγγέλτως ποιος από τους διαδίκους επέσπευσε τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης. Και, αν μεν τη συζήτησή της επέσπευσε εγκύρως ο απολειπόμενος διάδικος κλητεύοντας νόμιμα και εμπρόθεσμα τους λοιπούς ή κλητεύθηκε ο ίδιος νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα την συζήτηση άλλο διάδικο, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι. Στην προκειμένη περίπτωση, κατά τη συζήτηση της από 1-11-2013 αίτησης αναίρεσης οι αναιρεσίβλητοι δε εμφανίστηκαν ούτε εκπροσωπήθηκαν με οποιοδήποτε νόμιμο τρόπο από πληρεξούσιο δικηγόρο, αν και κλητεύθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα για να παραστούν, όπως αυτό προκύπτει από τις 5869 β/30-1-2014 και 5870 β/30-1-2014 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Κατερίνης Μ. Γ.. Πρέπει, επομένως, να προχωρήσει η συζήτηση σαν να είναι και αυτοί παρόντες.

ΙΙ) Με την από 1-11-2013 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 15457/2013 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία , αφού έγινε δεκτή η ασκηθείσα κατ' αυτής έφεση και εξαφανίστηκε η πρωτόδικη 3842/2008 απόφαση του Ειρηνοδικείου Θεσσαλονίκης, απορρίφθηκε η αγωγή ως μη νόμιμη. Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 560, 564, 566§1 Κ.Πολ.Δ ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 Κ.Πολ.Δ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο του λόγου της (άρθρ. 577§3 Κ.Πολ.Δ).

ΙΙΙ) Με το άρθρο 560 αριθ. 1 εδ. α Κ.Πολ.Δ. ορίζεται : "Κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων καθώς και των αποφάσεων των Πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών...".

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.

ΑΠ 7/2006, 4/2005). Περαιτέρω, με την 2286/28.1.1994 ΠΔΤΕ, που εκδόθηκε κατ` εξουσιοδότηση του άρθρου 1 του ν. 1266/1982, επιτρέπεται η χρηματοδότηση φυσικών προσώπων από πιστωτικά ιδρύματα, με τη μορφή πιστωτικής κάρτας. Διαμέσου αυτής ο κάτοχός της προβαίνει σε αγορά αγαθών ή υπηρεσιών, με την εξόφληση των υποχρεώσεών του από το λογαριασμό της πιστωτικής κάρτας.

Από δε τις διατάξεις των άρθρων 713 επ. ΑΚ σε συνδυασμό προς εκείνες των άρθρων 25 - 28 του από 17.7/13.8.1923 ν.δ. "περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιρειών" προκύπτει, ότι στη δημιουργούμενη από την πιστωτική κάρτα, που εκδίδεται από οικονομικοπιστωτικούς οργανισμούς, τριγωνική σχέση μεταξύ εκδότη, κατόχου και επιχειρηματία, η μεταξύ εκδότη και κατόχου της κάρτας σχέση είναι εκείνη της έμμισθης εντολής.

Στην περίπτωση που η εξόφληση του αναλαμβανόμενου ποσού γίνεται με δόσεις ή προθεσμία, πρόκειται για σύμβαση ανοίγματος πίστωσης, που έχει το χαρακτήρα δανείου (ΑΠ 1116/1996). Η κύρια υποχρέωσή του εκδότη συνίσταται στο να καταβάλλει, στο μέτρο που η κάρτα χρησιμοποιήθηκε κανονικά, τα ποσά για τις αγορές που πραγματοποίησε ο κάτοχός της εντός του συμφωνηθέντος χρηματικού ορίου.

Η εξόφληση γίνεται από τον εκδότη της κάρτας στη συμβεβλημένη επιχείρηση μετά από προσκόμιση από την τελευταία των απαιτούμενων δικαιολογητικών, τα οποία ο κάτοχος της κάρτας έχει υπογράψει κατά τη χρήση της. Η κύρια υποχρέωση του κατόχου της κάρτας συνίσταται στο να εξοφλήσει τα ποσά τα οποία έχει πληρώσει ο εκδότης.

Μια εκ των υποχρεώσεων, που συνήθως αναλαμβάνει ο κάτοχος της κάρτας είναι να ειδοποιήσει αμελλητί και εγγράφως τον εκδότη για την κλοπή ή απώλεια της κάρτας του, διότι άλλως θα εξακολουθεί να ευθύνεται για τις με βάση την κάρτα του γενόμενες αγορές, έως ότου ο εκδότης ειδοποιηθεί για την κλοπή ή απώλεια αυτής.

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 Α.Κ. συνάγεται ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου σε αποζημίωση, η παράνομη συμπεριφορά αυτού έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Δικαιούχος της αποζημίωσης είναι εκείνος που προσεβλήθη με την αδικοπραξία άμεσα στα δικαιώματα, έννομα αγαθά ή προστατευόμενα συμφέροντά του. Άμεσα ζημιωθείς θεωρείται και εκείνος που υποχρεούται από το νόμο ή από σύμβαση σε ανόρθωση της ζημίας που προκλήθηκε από την αδικοπραξία. Ανεξάρτητα όμως της αποζημίωσης για την περιουσιακή ζημία, κατά το άρθρο 932 εδ.

α ΑΚ, σε περίπτωση αδικοπραξίας το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Τέλος, από τη διάταξη του άρθρου 1710 παρ.1 ΑΚ, που ορίζει ότι "Κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο (κληρονομία) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)", προκύπτει ότι αντικείμενο της κληρονομικής διαδοχής είναι το περιουσιακό σύνολο του αποβιώσαντος, δηλαδή το σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων αυτού, που είναι δεκτικά χρηματικής αποτίμησης και δεν συνδέονται αποκλειστικά με το πρόσωπό του.

IV) Στην προκειμένη περίπτωση, ο ήδη αναιρεσείων στην ένδικη αγωγή του ιστορούσε: Ότι οι εναγόμενοι, αδελφή και γαμπρός του αντίστοιχα, εκμεταλλευόμενοι την απουσία των γονέων τους από την οικία τους, αφαίρεσαν μία πιστωτική κάρτα της τράπεζας EUROBANK, η οποία ανήκε στη μητέρα τους. Ότι με την κάρτα αυτή προέβησαν στις αναφερόμενες στην αγωγή αγορές αγαθών και αναλήψεις χρημάτων, ενόσω η μητέρα τους ήταν εν ζωή και νοσηλευόταν σε κλινική λόγω ασθένειάς της, αλλά και μετά το θάνατο αυτής που συνέβη την 1-9-2001.

Ότι, μολονότι οι παραπάνω αγορές και αναλήψεις χρημάτων καταχωρήθηκαν στο λογαριασμό της μητέρας τους και αύξησαν το σύνολο της οφειλής έναντι της Τράπεζας, οι εναγόμενοι και ήδη αναιρεσίβλητοι αρνούνται να καταβάλουν οποιοδήποτε ποσό προς εξόφληση της οφειλής αυτής. Ότι με τις πράξεις τους αυτές αποκόμισαν παράνομο περιουσιακό όφελος, με αντίστοιχη ζημία της μητέρας τους αλλά και δική του, διότι με την ως άνω παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά των εναγομένων αυξήθηκε το παθητικό της κληρονομίας και αυτός λόγω της ιδιότητάς του ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος οφείλει να καταβάλει το ήμισυ αυτού, το οποίο αποτελεί χρέος της κληρονομίας.

Ότι εξ αιτίας της αδικοπρακτικής αυτής συμπεριφοράς των εναγομένων υπέστη ηθική βλάβη (ψυχολογικό κλονισμό, φόβο, ανησυχία), διότι καθημερινώς αναμένει τις δικαστικές ενέργειες της Τράπεζας σε βάρος του, προκειμένου να καταβάλει το ήμισυ του χρέους αυτού της κληρονομίας ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Με βάση δε το ιστορικό αυτό, ζήτησε, να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι, με απόφαση προσωρινά εκτελεστή και με προσωπική τους κράτηση, να του καταβάλουν, καθένας εις ολόκληρον, το ποσό των 9.000 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής του βλάβης, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.

Σχετικώς το Πρωτοδικείο δέχθηκε τα εξής: "Με αυτό το περιεχόμενο και αίτημα η αγωγή ...... τυγχάνει μη νόμιμη και απορριπτέα, καθόσον τα εκτιθέμενα από τον ενάγοντα πραγματικά περιστατικά, και αληθή υποτιθέμενα, δεν είναι ικανά να στοιχειοθετήσουν ευθύνη των εναγομένων λόγω αδικοπρακτικής συμπεριφοράς τους, να αποκαταστήσουν την ηθική βλάβη του ενάγοντος, με την καταβολή σ' αυτόν χρηματικής ικανοποίησης.

Ειδικότερα, ενώ ο ενάγων θεμελιώνει την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά των εναγόμενων στην παράνομη αφαίρεση της πιστωτικής κάρτας της μητέρας του και τη χρέωση του λογαριασμού αυτής με περαιτέρω συνέπεια και τη δική του ευθύνη για την καταβολή της οφειλής, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος, το επιζήμιο αποτέλεσμα, ήτοι η όχλησή του από την Τράπεζα, η οποία ενεργεί νόμιμα στα πλαίσια του δικαιώματός της προς είσπραξη κάθε οφειλής τρίτων και η πρόκληση, ένεκα αυτής, ηθικής βλάβης, κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, δεν αποτελεί άμεση συνέπεια της παράνομης και υπαίτιας ενέργειας των εναγομένων και ως εκ τούτου δεν υφίσταται αιτιώδης συνάφεια προκειμένου να στοιχειοθετήσει αδικοπραξία.

Η ζημία του ενάγοντος, ήτοι η ηθική βλάβη για τη χρηματική ικανοποίηση της οποίας αιτείται το ποσό των 9.000 ευρώ, δε συνδέεται άμεσα με την ενέργεια των τελευταίων, η οποία δεν αποτελεί πρόσφορη αιτία του ζημιογόνου αποτελέσματος, αντίθετα, προκαλείται από τη μεσολάβηση τρίτου προσώπου, ήτοι από την όχληση της Τράπεζας, η οποία, κατά τα προεκτεθέντα, δρα στα πλαίσια νομίμου δικαιώματός της προς είσπραξης της οφειλής που δημιουργήθηκε.

Η αύξηση του παθητικού της κληρονομιάς και η καταβολή του από τον ενάγοντα, ως ζημιογόνο αποτέλεσμα, είναι αυτή που βρίσκεται σε αιτιώδη συνάφεια με την ενέργεια των εναγομένων και θα μπορούσε με την συνδρομή και λοιπών στοιχείων να στηρίξει αδικοπραξία και όχι η ηθική βλάβη που προκαλείται από παρέμβαση τρίτου προσώπου.

Επομένως και δεδομένου ότι, κατά τα εκτιθέμενα σε αυτή, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στη νομική σκέψη της παρούσας για τη θεμελίωση αδικοπρακτικής ευθύνης των εναγομένων, πρέπει η αγωγή ν' απορριφθεί η αγωγή ως νόμω αβάσιμη". IV) Έτσι που έκρινε το Δικαστήριο παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 914 και 932 ΑΚ και κατέστησε αναιρετέα την απόφασή του, διότι θεώρησε αναγκαία περισσότερα στοιχεία απ' ότι απαιτεί ο νόμος.

Και αυτό διότι, αν υποτεθεί αληθής ο αγωγικός ισχυρισμός ότι, οι αναιρεσίβλητοι προέβησαν σε αγορές και αναλήψεις χρημάτων, με τη χρέωση της πιστωτικής κάρτας της Ά. Τ. μετά το θάνατό της, προκλήθηκε άμεση (κατά την ως άνω έννοια) ζημία στον αναιρεσείοντα, ο οποίος ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος της μητέρας του υποχρεούται, σύμφωνα με τον νόμο, να πληρώσει τα χρέη της κληρονομίας ανάλογα με την κληρονομική του μερίδα.

Το δε ζημιογόνο αυτό αποτέλεσμα βρίσκεται σε αιτιώδη συνάφεια με την αδικοπρακτική συμπεριφορά των εναγομένων. Ως εκ τούτου, εφόσον η επικαλούμενη από τον αναιρεσείοντα ηθική βλάβη είναι απότοκος της τελεσθείσης από τους αναιρεσίβλητους αδικοπραξίας, αυτός δικαιούται να ζητήσει χρηματική ικανοποίηση.

Συνεπώς, ο μοναδικός λόγος αναίρεσης, με τον οποίο ο αναιρεσείων, υπό την επίκληση του άρθρου 560 αρ. 1 εδ. α Κ.Πολ.Δ., παραπονείται για την απόρριψη της αγωγής του ως μη νόμιμης, είναι βάσιμος. Κατόπιν αυτών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο (Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης), εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να επιστραφεί στον αναιρεσείοντα το καταβληθέν παράβολο (άρθρο 495 παρ. 4 Κ.Πολ.Δ, όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με άρθρο 1παρ. 2 Ν. 4055/2012 με έναρξη ισχύος 2-4-2012) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, που ηττώνται, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ) .

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 15457/2013 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο (Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης), που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στον αναιρεσείοντα

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Ιουλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Οκτωβρίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ