1963/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1963 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1963/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Γεώργιο Κοντό, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 28 Απριλίου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν. Μ. του Θ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ευστάθιο Μίντζια.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "Βιομηχανία Επεξεργασίας Λευκοσιδήρου Ηπείρου ΑΕ" και τον διακριτικό τίτλο "ΒΕΑ Ηπείρου ΑΕ" που εδρεύει στα …, η οποία εκπροσωπείται νόμιμα και 2. Χ. Ζ. του Η., κατοίκου ..., 3. Κ. Θ. του Ν., κατοίκου ..., 4. Γ. Ζ. του Χ., κατοίκου ..., 5. Π. Μ. του Ι., κατοίκου ... και 6. Σ. Ζ. του Χ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Σπυρίδωνα Μπεκάρη, που ανεκάλεσε την από 27-12-2013 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-1-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ιωαννίνων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 65/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 40/2010 του Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 8-12-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεράσιμος Φουρλάνος, ανέγνωσε την από 2-1-2014. έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Εισάγεται αίτηση προς αναίρεση απόφασης δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, η οποία έκρινε για προβαλλόμενη, από μέρος του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος απαίτηση για αναγνώριση της κυριότητάς του επί μετοχών, που ουχί νομίμως κατέχουν, της πρώτης αναιρεσίβλητης εταιρείας οι τρίτος, τέταρτος, πέμπτος και έκτος των αναιρεσιβλήτων, μετά από παράτυπη σ' αυτούς μεταβίβασή τους, από τον δεύτερο αναιρεσίβλητο.

II. Κατά το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.ΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται, αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο λόγος αυτός υπάρχει, όταν εχώρησε ψευδής ερμηνεία ή κακή εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 79 παρ. 4 του Ν.2238/1994 (Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος), όπως αυτή προστέθηκε με την παρ. 3 του άρθρου 15 του Ν. 2459/1997 : " Η μεταβίβαση εν ζωή ή λόγω θανάτου ονομαστικών ή ανώνυμων μετοχών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών πραγματοποιείται αποκλειστικώς με συμβολαιογραφικό έγγραφο ή με ιδιωτικό έγγραφο θεωρημένο από τον προϊστάμενο της οικείας δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας.

Απόκτηση τέτοιων μετοχών κατά παράβαση της διάταξης του προηγούμενου εδαφίου θεωρείται άκυρη και δεν παράγει κανένα δικαίωμα υπέρ αυτού που τις αποκτά, όπως το δικαίωμα είσπραξης μερίσματος, συμμετοχής στις γενικές συνελεύσεις, μεταβίβασης των μετοχών αυτών κλπ. Τα παραπάνω εφαρμόζονται ανάλογα και όταν αυτός που μεταβιβάζει τις εν λόγω μετοχές, δεν είναι φυσικό πρόσωπο.

Με αποφάσεις του Υπουργού Οικονομικών, που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζονται οι λεπτομέρειες, που είναι αναγκαίες για την εφαρμογή αυτής της παραγράφου, καθώς και οι περιπτώσεις, που η πιο πάνω μεταβίβαση μπορεί να γίνει και με άλλο τρόπο". Επιπρόσθετα δε, η διάταξη του άρθρου 17 παρ. 4 ορίζει, πως " κάθε άλλη διάταξη, γενική ή επίδικη, που αντίκειται στις διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου παύει να ισχύει".

Συναφώς δε, εκδόθηκε η Απόφαση του Υπουργού Οικονομικών με αριθμό 1056431/104/79/Β0012/πολ 1169/23.5.1997 (ΦΕΚ β'479/11.6.1997), η οποία καθορίζει ένα ελάχιστο περιεχόμενο για την ιδιωτική ή, με συμβολαιογραφικό έγγραφο, σύμβαση μεταβίβασης μετοχών και δίδει διευκρινίσεις για τη διαδικασία θεώρησης του σχετικού ιδιωτικού συμφωνητικού, από την αρμόδια ΔΟΥ.

Από τον συνδυασμό των ρυθμίσεων αυτών με τα άρθρα 1034 επ,888 επ, 1710 και 1846 επ. ΑΚ και ενόψει της προφανούς (φορολογικής) νομοθετικής σκοπιμότητάς τους, συνάγεται, αφενός μεν, ότι ο επιβαλλόμενος (έγγραφος) τύπος για την μεταβίβαση μετοχών δια συμβάσεως ή κληρονομικής διαδοχής, δεν είναι συστατικός, αλλά αποδεικτικός, αφετέρου δε, ότι η προβλεπόμενη ακυρότητα της μεταβίβασης σε περίπτωση μη τηρήσεως αυτού, ισχύει μόνον έναντι των φορολογικών αρχών και όχι στις μεταξύ των μερών σχέσεις (βλ.

και ΑΠ 1426/2013).

Στην υπό κρίση περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Σύμφωνα με, τη διάταξη της παρ. 4 του άρθρου 79 του Ν.2238/1994, η οποία προστέθηκε με την παρ. 3 του άρθρου 15 παρ. 1 του ν. 2459/1997, 'η μεταβίβαση εν ζωή ή λόγω θανάτου ονομαστικών ή ανωνύμων μετοχών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών πραγματοποιείται αποκλειστικώς με συμβολαιογραφικό έγγραφο ή ιδιωτικό έγγραφο θεωρημένο από τον προϊστάμενο της οικείας δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας, η απόκτηση δε τέτοιων μετοχών κατά παράβαση της διάταξης του προηγουμένου εδαφίου θεωρείται άκυρη και δεν παράγει κανένα έννομο δικαίωμα υπέρ αυτού που τις αποκτά...

Τα παραπάνω εφαρμόζονται ανάλογα και όταν αυτός που μεταβιβάζει τις εν λόγω μετοχές δεν είναι φυσικό πρόσωπο. Με αποφάσεις του Υπουργού Οικονομικών που δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως καθορίζονται οι λεπτομέρειες που είναι αναγκαίες για την εφαρμογή αυτής της παραγράφου καθώς και οι περιπτώσεις που η πιο πάνω μεταβίβαση μπορεί να γίνει και με άλλον τρόπο'.

Στην παρ. 4 του άρθρου 15 του ν. 2459/1997 ορίζεται ότι 'κάθε άλλη διάταξη γενική ή ειδική που αντίκειται στις διατάξεις της προηγουμένης παραγράφου καταργείται'. Τέλος, σύμφωνα με την παρ. 6 του ανωτέρω άρθρου, με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας, Οικονομικών, Ανάπτυξης και Εμπορικής Ναυτιλίας καθορίζεται ο τρόπος προσδιορισμού της ωφέλειας που προέρχεται από τη μεταβίβαση μετοχών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο για την εφαρμογή της διατάξεως της υποπερ.

ββ' της περ. α' της παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 2238/1994, λαμβάνοντας ενδεικτικά υπόψη τον τιμάριθμο και το χρόνο κτήσης των μετοχών. Με την 1056431/10479/Β0012/Πολ. 1169/23.5.1997 υπουργική απόφαση καθορίστηκαν οι λεπτομέρειες της μεταβιβάσεως των ονομαστικών και ανώνυμων μετοχών των μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο ανωνύμων εταιρειών'.

Με την ως άνω διάταξη καθιερώθηκε ο έγγραφος τύπος για τη μεταβίβαση των ονομαστικών και ανωνύμων εταιρειών που δεν ήταν εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, κατά παρέκκλιση των διατάξεων του άρθρου 8β' παρ.1 του ΚΝ 2190/1920, προκειμένου για ονομαστικές μετοχές και του άτυπου της μεταβιβάσεως των ανωνύμων μετοχών στα πλαίσια του άρθρου 1034 του ΑΚ.

Ο τύπος αυτός της μεταβίβασης προσκρούει στον αξιογραφικό χαρακτήρα της μετοχής ως συμμετοχικού αξιογράφου και στους κανόνες για τη μεταβίβαση των μετοχών και επομένως ανέκυψε ζήτημα ερμηνείας αυτής της ρυθμίσεως. Με βάση τελοολογικά κριτήρια και για να μην επέλθει ανατροπή των όσων νομοθετικώς είχαν καθιερωθεί ως προς τα ζητήματα κύρους μεταβιβάσεως των μετοχών από άποψη εμπορικού δικαίου με την επιβολή τύπου στη μεταβίβαση ονομαστικών και ανωνύμων μετοχών, προκειμένου να επιτυγχάνεται φορολόγηση ως αυτοτελούς εισοδήματος της υπεραξίας των μετοχών αυτών, πρέπει να ερμηνευθεί ότι οι με τις ως άνω διατάξεις διατυπώσεις για τη μεταβίβαση των μετοχών εταιρειών μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο καθιερώνουν δηλωτικό και όχι συστατικό τύπο μεταβίβασης, αφού θεσπίστηκαν για λόγους φορολογικών συμφερόντων του Δημοσίου και όχι για να καθιερώσουν συστατικό τύπο κατά την έννοια του άρθρου 159 ΑΚ.

Η άποψη αυτή ενισχύεται, εξάλλου και από το ότι η προαναφερθείσα διάταξη εντάχθηκε στις φορολογικές διατάξεις και όχι στη διάταξη του άρθρου 8β του ν.2190/1920, με την οποία ορίζεται ο τρόπος μεταβίβασης των μετοχών της ανώνυμης εταιρείας, η οποία εξακολουθεί να ισχύει και ήδη συμπληρώθηκε με το άρθρο 12 του ν. 3604/2007...Στη προκειμένη περίπτωση ο εκκαλών παραπονείται με το μοναδικό λόγο της έφεσής του ότι, κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου, η εκκαλούμενη απόφαση απέρριψε την αγωγή του ως προς τους εφεσίβλητους (τρίτο, τέταρτη, πέμπτο και έκτη των εναγομένων), ισχυριζόμενος ότι αυτοί κατέχουν μεν τις στο αγωγικό δικόγραφο μετοχές, δεν έχουν όμως καταστεί κύριοι αυτών.

Και τούτο διότι ο δικαιοπάροχός τους (δεύτερος εναγόμενος) πώλησε και παρέδωσε μεν σ' αυτούς τις μετοχές αυτές, χωρίς όμως ο ίδιος να έχει καταστεί κύριος, δεδομένου ότι το από 16-9-2002 ιδιωτικό συμφωνητικό περί πωλήσεως και μεταβιβάσεως των μετοχών, που καταρτίστηκε μεταξύ τούτου και του εκκαλούντος δεν θεωρήθηκε από τον προϊστάμενο της αρμόδιας Δ.Ο.Υ., με συνέπεια την ακυρότητα της δικαιοπραξίας, ενώ περαιτέρω, το από 16-5-2006 ιδιωτικό συμφωνητικό πώλησης των μετοχών αυτών, που καταρτίστηκε μεταξύ του δευτέρου εναγομένου και των εφεσίβλητων, θεωρήθηκε από προϊστάμενο αναρμόδιας Δ.Ο.Υ.

Πλην όμως, κατά τα στην ανωτέρω μείζονα σκέψη εκτιθέμενα, η μη τήρηση στη συγκεκριμένη περίπτωση του προβλεπόμενου από τη διάταξη του άρθρου 79 παρ. 4 του ν. 2238/1994 τύπου για τη μεταβίβαση των μετοχών της πρώτης εναγομένης, εταιρείας, ανεξάρτητα αν συνεπάγεται ακυρότητα έναντι της φορολογικής αρχής, δεν προκαλεί ως αυτόθροη συνέπεια και την ακυρότητα της γενομένης μεταβίβασης των μετοχών, καθόσον αυτή επήλθε, κατ' άρθρο 1034 του ΑΚ, με τη συμφωνία των συμβληθέντων μερών για τη μετάθεση της κυριότητας και την παράδοση των μετοχών, ως κινητών πραγμάτων από τον εκκαλούντα, αρχικό κύριο αυτών, στο δεύτερο εναγόμενο, ο οποίος, στη συνέχεια, συμφώνησε τη μεταβίβαση, λόγω πωλήσεως, των μετοχών στους εφεσίβλητους, στους οποίους και τις παρέδωσε..." Με την κρινόμενη αίτησή του, ο αναιρεσείων εκθέτει ότι, η πληττόμενη απόφαση:

α) παραβίασε την διάταξη το άρθρο 79 παρ. 4 του Ν.2238/1994, όπως αυτή προετέθηκε με το άρθρο 15 παρ. 3 του Ν.2459/1997, εφ' όσον, καίτοι δεν τηρήθηκε ο έγγραφος τύπος, έγινε δεκτό, πως η μεταβίβαση ανωνύμων μετοχών, μη εισηγμένων στο Χρηματιστήριο, ήταν νόμιμη, β) εφήρμοσε, μη ισχύουσα, κατά τον επίδικο χρόνο, διάταξη και δη εκείνη του άρθρου 12 του Ν.3604/2007 γ) επικαλέστηκε, ωσαύτως, τη διάταξη του άρθρου 8β παρ. 1 του κ.ν 2190/1920, η οποία, επίσης τροποποιήθηκε με μεταγενέστερο νόμο, όπως παραπάνω και δ) κακώς έγινε δεκτό, πως ο πιο πάνω τύπος είναι δηλωτικός και όχι συστατικός, κατά την έννοια του άρθρου 179 Α.Κ.

Σύμφωνα, όμως, με τα νομικά δεδομένα που προπαρατέθηκαν: α) ο έγγραφος τύπος είναι όντως δηλωτικός και όχι συστατικός β) το εφετείο, δεν στήριξε την κρίση του στις διατάξεις του μεταγενεστέρου νόμου 3604/2007, αφού ρητά αναφέρει την άποψη του και διαλαμβάνει, επιπρόσθετα, ότι: " η άποψη αυτή ενισχύεται και από το ότι....".

Άρα, από τις νεώτερες διατάξεις, για τις οποίες ουδεμία μνεία γίνεται πως ισχύουν στην ένδικη διαφορά, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, απλά αρύεται ερμηνευτικό, για την άποψη του, επιχείρημα. Συνακόλουθα δε, ορθά ερμήνευσε και εφήρμοσε τις πιο πάνω διατάξεις, όπως και το άρθρο 159 ΑΚ. Μετά ταύτα, οι προβάλλοντες την από το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.πολ.Δ πλημμέλεια με αριθμ. 1,2,3 και 4 λόγοι αναίρεσης είναι αβάσιμοι.

Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα, παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (αρθρ. 12 παρ. 2 Ν 4055/2012) και να επιβληθεί σε βάρος του αναιρεσείοντος, λόγω, της ήττας του, η δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, πού κατέθεσαν προτάσεις (αρθρ. 176, 180,183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 8.12.2012 αίτηση του Ν. Μ. του Θ. προς αναίρεση της 40/2010 απόφασης του Εφετείου Ιωαννίνων.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα παραβόλου, στο Δημόσιο Ταμείο.

Επιβάλλει σε βάρος του αναιρεσείοντος, τη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων από δυο χιλιάδες επτακόσια (2700) Ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Μαΐου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ .

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Οκτωβρίου 2014.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ