1963/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1963 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1963/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μιχαήλ Νικολίδάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρία Αβούρη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ και κατέθεσε προτάσεις, 2) Εδρεύουσας στην Νέα Σμύρνη Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ", νομίμως εκπροσωπουμένης, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ευλογέτα Τσιτσιπή-ΜΙσαηλίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14/9/2003 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4420/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1720/2007 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 24/9/2008 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 1/10/2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του πρώτου και του δεύτερου από τους λόγους της αναίρεσης και την παραδοχή του τρίτου και του τέταρτου. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τις διατάξεις των άρθρων 914, 297 και 298 ΑΚ προϋπόθεση της ευθύνης προς αποζημίωση είναι η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ του ιδρυτικού λόγου ευθύνης (ζημιογόνου γεγονότος) και της ζημία. Αιτιώδης συνάφεια υπάρχει όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ήταν ικανή και μπορούσε, αντικειμενικά, να επιφέρει, κατά τη συνηθισμένη και κανονική των πραγμάτων πορεία, το επιζήμιο αποτέλεσμα.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά, που δέχθηκε κυριαρχικώς ως αποδειχθέντα, επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή, από το δικαστήριο της ουσίας, των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη έννοια της αιτιώδους συνάφειας, η παραβίαση των οποίων ιδρύει τον αναιρετικό λόγο του εδ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 23/1988).

Κατά τη διάταξη δε του εδ, 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ θεμελιώνεται λόγος αναιρέσεως αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση απέρριψε έφεση της αναιρεσείουσας κατά της 4420/2005 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών με την οποία είχε απορριφθεί αγωγή της για επιδίκαση αποζημίωσης.

Κατά την εκτίμηση του Εφετείου η αναιρεσείουσα με την ένδικη αγωγή "ζητούσε να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι (ήδη αναιρεσίβλητοι), ο καθένας εις ολόκληρον, να της καταβάλουν το ποσό των 49.659 ευρώ, νομιμοτόκως από την επομένη της επιδόσεως της αγωγής μέχρι την εξόφληση ως αποζημίωση για τα νοσήλιά της κατά το διάστημα από 8-1-2003 έως 15-1-2003 στο "Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ" και χρησιμοποίηση αποκλειστικής νοσοκόμας, καθώς και για χρησιμοποίηση των αδελφών της ως αποκλειστικών νοσοκόμων-οικιακής βοηθού, αλλά και πρόσθετη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ...

γιατί λόγω αυτοκινητικού ατυχήματος που υπέστη στις 16-12-1998 από αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου εναγομένου κατά την οδήγηση του υπ' αριθμ. ..... ΙΧΕ αυτοκινήτου, το οποίο κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν ασφαλισμένο για τις προς τρίτους υλικές ζημίες και σωματικές βλάβες στη δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία με την επωνυμία "Αγροτική Ασφαλιστική ΑΕ" υπό τις συνθήκες που ειδικότερα περιγράφονται σ' αυτή (αγωγή), και των συνεπειών που είχε εκ του τραυματισμού της από αυτό (μείωση της κινητικότητας του αριστερού ισχύου, χωλότητα, δυσχέρεια κατά τις μετακινήσεις της, αστάθεια κλπ), με αποτέλεσμα στις 8-1-2003 λόγω της ηλικίας της (80 ετών), του μεγάλου βάρους της αλλά και της κατάπτωσης του ηθικού της, έπεσε επί του δαπέδου της οικίας της, με αποτέλεσμα να τραυματισθεί και συγκεκριμένα έπαθε κάταγμα των κάτω τριτημορίου του αριστερού μηριαίου και νοσηλεύτηκε στο παραπάνω αναφερόμενο νοσοκομείο και υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση".

Στη συνέχεια, αφού εκθέτει όσα έχουν κριθεί τελεσίδικα με την 8936/2002 απόφαση του Εφετείου Αθηνών σχετικά με τις συνθήκες του ατυχήματος, που έγινε στις 16-12-1998, για την πρόκληση του οποίου κρίθηκε υπαίτιος κατά ποσοστό 70% ο πρώτος αναιρεσίβλητος και συνυπαίτια η αναιρεσείουσα- παθούσα κατά ποσοστό 30%, δέχεται ανέλεγκτα τα ακόλουθα σχετικά με το δεύτερο τραυματισμό της αναιρεσείουσας και τη ζημία της που προήλθε από αυτόν. "Ο μεταγενέστερος τραυματισμός της ενάγουσας, στις 8-1-2003, με πτώση εντός της οικίας της, όπως επικαλείται η ίδια στην αγωγή της, από τον οποίο υπέστη κάταγμα του κάτω τριτημορίου του αριστερού μηριαίου επίσης, σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στην αρχική μείζονα σκέψη της παρούσας δεν τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με τον προ τετραετίας τραυματισμό της, από το ανωτέρω αναφερόμενο αυτοκινητικό ατύχημα, ούτε προέκυψε ότι είναι απόρροια των συνεπειών που είχε εξ αυτού (του αυτοκινητικού ατυχήματος) γιατί η ζημία που ισχυρίζεται ότι αυτή έπαθε εξαιτίας της ανωτέρω αναφερόμενης πτώσης της εντός της οικίας της είναι ζημία που προκλήθηκε από άλλο γεγονός άσχετο, έκτακτο (απροσδόκητο), το οποίο επέφερε το επιβλαβές αποτέλεσμα και δεν λαμβάνεται υπόψη (η ζημία αυτή) αφού λείπει η αιτιώδης συνάφεια αυτού (του τραυματισμού της) με τον προ τετραετίας τραυματισμό της από το αναφερόμενο παραπάνω αυτοκινητικό ατύχημα.

Αντίθετα αποδείχθηκε, ότι η ενάγουσα, ηλικίας 80 ετών με βάρος άνω των 100 κιλών, ήταν να πέσει οιαδήποτε στιγμή όπως άλλωστε συμβαίνει συχνά στα άτομα μεγάλης ηλικίας όπως είναι η ενάγουσα, δεκτού γενομένου και του ισχυρισμού των εναγομένων για όλα τ' αναφερόμενα ανωτέρω για την ενάγουσα ως βάσιμου στην ουσία τους και το οποίο επαναφέρουν με τις προτάσεις τους και στο παρόν δικαστήριο".

Σύμφωνα με τα ανωτέρω ανελέγκτως γενόμενα ως αποδειχθέντα περιστατικά, κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ο τραυματισμός της αναιρεσείουσας στις 8-1-2003 από πτώση μέσα στο σπίτι της οφείλεται στους παράγοντες που αναφέρονται παραπάνω (μεγάλη ηλικία, υπερβολικό βάρος αυτής) και όχι στον τραυματισμό της κατά το επίδικο ατύχημα στις 16-12-1998, ο οποίος δεν βρίσκεται σε αιτιώδη συνάφεια με αυτόν, ούτε είναι απόρροια των συνεπειών του.

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, το οποίο απέρριψε τους λόγους έφεσης της αναιρεσείουσας, με τους οποίους παραπονιόταν για την απόρριψη της αγωγής ως προς τα κονδύλια, με τα οποία ζητούσε αποζημίωση για τα έξοδα νοσηλείας και την απασχόληση αποκλειστικής νοσοκόμας κατά το χρονικό διάστημα από 8-1-2003 έως 14-3-2003, καθώς και χρηματική ικανοποίηση, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις προαναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου και ως εκ τούτου δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ.

Επίσης δεν στέρησε από νόμιμη βάση την απόφασή του, αφού διέλαβε σ' αυτήν πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες. Ο πρώτος και ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης, επομένως, με τους οποίους αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι προαναφερόμενες πλημμέλειες είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

ΙΙ. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 297, 298, 914 και 929 ΑΚ προκύπτει ότι σε περίπτωση βλάβης του σώματος ή της υγείας, συνεπεία αδικοπρακτικής συμπεριφοράς τρίτου, ο παθών δικαιούται ως αποζημίωση, εκτός άλλων, τα νοσήλια, στα οποία περιλαμβάνεται και η πρόσληψη αποκλειστικής νοσοκόμου όταν οι περιστάσεις το επιβάλλουν.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 930 παρ. 3 ΑΚ που ορίζει ότι η αξίωση αποζημιώσεως δεν αποκλείεται από το λόγο ότι κάποιος άλλος έχει την υποχρέωση να αποζημιώσει ή να διατρέφει αυτόν που αδικήθηκε και η οποία αποτελεί εκδήλωση της νομοθετικής βούλησης να μην αποβεί προς όφελος του ζημιώσαντος το γεγονός ότι κάποιος άλλος υποχρεούται εκ του νόμου ή εξ άλλου λόγου να διατρέφει τον παθόντα, συνάγεται ότι ο τραυματισθείς από αδικοπραξία τρίτου, ο οποίος δέχεται τις αναγκαίως αυξημένες περιποιήσεις των γονέων του ή άλλου στενού συγγενούς του για την αποκατάσταση της υγείας του, δικαιούται να απαιτήσει από τον υπόχρεο, ως αποζημίωση, το ποσό που θα ήταν υποχρεωμένος να καταβάλει σε τρίτον, που για το σκοπό αυτό θα προσελάμβανε, έστω και αν στη συγκεκριμένη περίπτωση ουδέν ποσό κατέβαλε στους άνω οικείους του.

Εξάλλου, ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθμός 8 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται, αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα", κατά την έννοια της διάταξης αυτής, θεωρούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί, που, υπό την προϋπόθεση της νόμιμης πρότασής τους, θεμελιώνουν, καταλύουν ή παρακωλύουν ουσιαστικό ή δικονομικό δικαίωμα, που ασκείται με την αγωγή, ανταγωγή, ένσταση ή αντένσταση (ΟλΑΠ 3/1997) καθώς και οι λόγοι της έφεσης, με τους οποίους προβάλλονται παράπονα κατά της πρωτόδικης απόφασης.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση η αναιρεσείουσα στην, παραδεκτώς, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκοπούμενη ένδικη αγωγή της, αφού ιστορεί τις συνθήκες του επίδικου ατυχήματος που έλαβε χώραν στις 16-12-1998 και αναφέρει ότι έχει κριθεί τελεσιδίκως ότι ο πρώτος αναιρεσίβλητος-εναγόμενος είναι υπαίτιος για την πρόκλησή του κατά ποσοστό 70% με την 8936/2002 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε επί της από 14-12-1999 προηγούμενης αγωγής της, αναφέρει, εκτός από άλλα, ότι είναι ανίκανη προς κάθε εργασία, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι οικιακές και έχει ανάγκη συνεχούς περιποιήσεως και φροντίδας από άλλα πρόσωπα, την οποία φροντίδα έχουν αναλάβει οι δύο αδελφές της.

Ακολούθως εκθέτει ότι πέραν των ζημιών που ζήτησε με την προαναφερόμενη από 14-12-1999 αγωγή της, υπέστη από 15-10-1999 εξαιτίας του τραυματισμού της κατά το επίδικο ατύχημα και άλλη ζημία, η οποία προκύπτει από την ανάγκη της χρησιμοποίησης άλλων προσώπων για την καθημερινή φροντίδα της. Ειδικότερα, η αναιρεσείουσα-ενάγουσα εκθέτει στην ένδικη αγωγή της τα ακόλουθα σχετικά με τη ζημία της από τον ανωτέρω λόγο: "Για τη χρησιμοποίηση των αδελφών μου ως αποκλειστικών νοσοκόμων-οικιακών βοηθών κατά το χρονικό διάστημα από 14-12-1999 μέχρι σήμερα (14-9-2003) αποτιμωμένων των ανωτέρω υπηρεσιών τους τουλάχιστον 600 ευρώ ή 204.450 δραχμ.

μηνιαίως δικαιούμαι, σύμφωνα με το άρθρο 930 παρ. 3 του ΑΚ, να αξιώσω από τους υπόχρεους σε αποζημίωσή μου εναγομένους, το ποσό των 45 μηνών Χ 600 ευρώ = 27.000 ευρώ. Εδώ θα πρέπει να σημειώσω ότι επειδή ακριβώς η εκδοθείσα επί της προηγούμενης από 14-12-1999 αγωγής μου κατά των αντιδίκων υπ' αριθμ 8936/2002 απόφαση του Εφετείου Αθηνών δέχτηκε ότι οι ανωτέρω υπηρεσίες των ανωτέρω αδελφών μου αποτιμώνται για το προηγούμενο χρονικό διάστημα (16-12-1998 μέχρι 14-12-1999) 180.000 δρχ ή 528,25 ευρώ μηνιαίως, επειδή ακριβώς κατά τα συνήθως συμβαίνοντα στη χώρα μας αυξάνονται από έτους σε έτος οι τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών, ο τιμάριθμος και το κόστος ζωής γενικότερα κατά ποσοστό περίπου 4% και επειδή ακριβώς λόγω του προχωρημένου της ηλικίας μου και της επιδεινώσεως της καταστάσεως της υγείας μου έχω ανάγκη αυξημένης περιποιήσεως και φροντίδας παρά των ανωτέρω αδελφών μου κατά το επίδικο χρονικό διάστημα, καθόλα παραδεκτώς ζητώ την αξία των ανωτέρω υπηρεσιών αδελφών μου κατά το επίδικο χρονικό διάστημα (14-12-1999 μέχρι 14-9-2003) μηνιαίως το ποσό των 600 ευρώ ή 204.450 δρχ".

Το κεφάλαιο αυτό της αγωγής, το οποίο αναφέρεται σε ζημία που συνδέεται αιτιωδώς με τον τραυματισμό της ενάγουσας, που συνέβη στο επίδικο ατύχημα στις 16-12-1998 (επικαλούμενη ζημία λόγω του τραυματισμού από την ανωτέρω αιτία κατά το χρονικό διάστημα 14-12-1999 μέχρι Σεπτέμβριο 2003), δεν εξετάστηκε από το Εφετείο, το οποίο απέρριψε συλλήβδην την έφεση υπολαμβάνοντας ότι όλα τα κονδύλια αναφέρονται σε ζημία που προκλήθηκε μετά το νέο τραυματισμό από την πτώση της ενάγουσας μέσα στο σπίτι στις 8-1-2003.

Έτσι, όμως, το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα δεν έλαβε υπόψη του το σχετικό λόγο της έφεσης της αναιρεσείουσας, με τον οποίο παραπονιόταν για τη μη λήψη υπόψη του ανωτέρω κεφαλαίου της αγωγής της.

Ο τρίτος λόγος της αναίρεσης, επομένως, είναι βάσιμος.

ΙΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των προεκτεθέντων πρέπει η προσβαλλόμενη απόφαση να αναιρεθεί εν μέρει και συγκεκριμένα κατά το μέρος που απορρίπτει το λόγο έφεσης που αφορά την απόρριψη του κονδυλίου ζημίας της αναιρεσείουσας για τη χρησιμοποίηση των αδελφών της ως αποκλειστικών νοσοκόμων-οικιακών βοηθών κατά το χρονικό διάστημα από 14-12-1999 μέχρι 14-9-2003 και να παραπεμφθεί η υπόθεση μόνο κατά το άνω μέρος προς εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο Αθηνών, διότι είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 1720/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, όπως στο σκεπτικό αναφέρεται.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο Αθηνών, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 25 Νοεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Δεκεμβρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ