195/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 195 / 2008 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 195/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αναστάσιο - Φιλητά Περίδη, Αντιπρόεδρο, Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή, Ειρήνη Αθανασίου, Αλέξανδρο Νικάκη και Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Δεκεμβρίου 2007, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος:..............., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Παρασκευή Φεζίκου - Μαρκάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΕΛΒΙΜΕΚ ΑΓΕΒΕ", που εδρεύει στην Ιεράπετρα και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) .........., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-1-2002 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λασιθίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 310/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 61/2004 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 2-8-2004 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μάριος - Φώτιος Χατζηπανταζής, διάβασε την από 17-10-2005 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως και να απορριφθούν οι λοιποί λόγοι αυτής.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες υπ' αριθ. ....., ......, ........ και ....... εκθέσεις επιδόσεως του αρμοδίου στο Πρωτοδικείου Λασιθίου δικαστικού επιμελητή ......... προκύπτει ότι, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στους αναιρεσιβλήτους κυρωμένο αντίγραφο της από 2-6-2006 κλήσεως αυτού και της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτησή της κατά τη δικάσιμο της 5-12-2006.

Κατ' αυτή η συζήτηση της εν λόγω υποθέσεως αναβλήθηκε για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, η δε εγγραφή αυτής από τον αρμόδιο γραμματέα στο πινάκιο των υποθέσεων, που πρόκειται να συζητηθούν κατά την ως άνω δικάσιμο, ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων (άρθρ. 226 παρ. 4γ Κ.Πολ.Δ.). Επομένως, εφόσον οι αναιρεσίβλητοι δεν παραστάθηκαν κατά την προαναφερόμενη δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε κατέθεσαν δήλωση παραστάσεως κατά το άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., πρέπει, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., να προχωρήσει η συζήτηση της αιτήσεως αναιρέσεως παρά την απουσία αυτών.- Επειδή, κατά το άρθρο 671 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ., αν υπάρχει ανάγκη να γίνει πραγματογνωμοσύνη, το δικαστήριο ορίζει, κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο, με προφορική ανακοίνωσή του, που καταχωρίζεται στα πρακτικά, τους πραγματογνώμονες, το θέμα, το χρόνο, καθώς και τον τρόπο της διεξαγωγής της, ο δε χρόνος της διεξαγωγής δεν είναι ποτέ δυνατό να είναι μεγαλύτερος από οκτώ ημέρες, ενώ οι πραγματογνώμονες μπορούν να εκθέσουν το πόρισμα τους και προφορικά στη γραμματεία του δικαστηρίου, οπότε συντάσσεται πρακτικό και επιπλέον, δεν απαιτείται πρόσκληση των διαδίκων να παραστούν κατά τη σύνταξη του πρακτικού, ούτε ανάγνωση του στους διαδίκους, αν παρίστανται.

Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι οι προθεσμίες, που ορίσθηκαν από το δικαστήριο για την όρκιση των πραγματογνωμόνων και την υποβολή απ' αυτούς της έγγραφης γνωμοδοτήσεως τους, δεν είναι ανατρεπτικές, με συνέπεια η παραμέληση αμφοτέρων των προθεσμιών αυτών να μη επιφέρουν ακυρότητα της πραγματογνωμοσύνης, αν η όρκιση των πραγματογνωμόνων και η σύνταξη και η κατάθεση της έγγραφης γνωμοδοτήσεως αυτών έγινε μετά την πάροδο των ως άνω προθεσμιών.

Ακυρότητα της πραγματογνωμοσύνης μπορεί να υπάρξει μόνο με τη συνδρομή του στοιχείου της βλάβης. Επομένως, ο πρώτος αληθώς από το άρθρο 559 αριθμ. 14 Κ.Πολ.Δ. λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο, κατ' εκτίμηση του οικείου δικογράφου, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αιτίαση ότι παρά το νόμο δεν κήρυξε τηνακυρότητα της πραγματογνωμοσύνης, που είχε διενεργηθεί στον πρώτο βαθμό, γιατί η όρκιση του πραγματογνώμονα και η κατάθεση της έγγραφης γνωμοδοτήσεως αυτού έγιναν μετά την πάροδο των προθεσμιών, που είχαν ταχθεί με την απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί, αφού, πέραν των ανωτέρω αναφερομένων, ο αναιρεσείων, όπως προκύπτει από το δικόγραφο της εφέσεως του, το οποίο ο Άρειος Πάγος παραδεκτώς επισκοπεί (αρθρ. 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), δεν επικαλέσθηκε οποιαδήποτε βλάβη, που υπέστη συνεπεία της παραμελήσεως των προθεσμιών αυτών.

Επειδή, με τον τρίτο λόγο της αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από το άρθρο 559 αριθμ. 11 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια, στην οποία φέρεται ότι υπέπεσε το Εφετείο με το να μη λάβει υπόψη του τα επικληθέντα και νομίμως προσκομισθέντα από τον αναιρεσείοντα για την απόδειξη των αγωγικών αιτημάτων του έγγραφα και δη α) την από .....

ιατρική γνωμάτευση του τεχνικού συμβούλου ......., ιατρού ορθοπεδικού, β) το από ....... πιστοποιητικό νοσηλείας του Ασκληπιείου Βούλας και γ) την από ...... ιατρική γνωμάτευση του Γενικού Νοσοκομείου ΚΑΤ Αττικής. Ο λόγος αυτός της αναιρέσεως είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί, αφού από τη ρητή διαβεβαίωση του Εφετείου ότι για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα έλαβε υπόψη του "τα μετ' επικλήσεως από τους διαδίκους προσκομιζόμενα έγγραφα" και "την υπ' αριθμ. .......

έκθεση πραγματογνωμοσύνης του ιατρού ........, τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες από τον ενάγοντα (αναιρεσείοντα) ιατρικές γνωματεύσεις, καθώς και την αναφερόμενη γνωμάτευση της πρωτοβάθμιας Επιτροπής του Ι.Κ.Α. και τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες", σε συνδυασμό με τις αιτιολογίες της αποφάσεως -στις οποίες γίνεται σαφής μνεία της θέσεως του αναιρεσείοντος εκτός εργασίας μετά τον τραυματισμό του και της αναπηρίας αυτού, συνεπεία του εν λόγω τραυματισμού του, κατά το χρονικό διάστημα έως και τις 26-6-2005, δυνάμει της υπ' αριθ. ........

γνωμάτευσης της πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του Ι.Κ.Α., κατά ποσοστό 67% -συνάγεται αναμφίβολα ότι το Εφετείο για να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα έλαβε υπόψη του και τα προαναφερόμενα έγγραφα τα οποία συνεκτίμησε με τις αποδείξεις.- Επειδή, κατά το άρθρο 444 αριθμ. 3 Κ.Πολ.Δ., ιδιωτικά έγγραφα θεωρούνται και οι φωτογραφικές ή κινηματογραφικές αναπαραστάσεις, φωνοληψίες και κάθε άλλη μηχανική απεικόνιση.

Κατά την εν λόγω διάταξη θεωρούνται ως ιδιωτικά έγγραφα και οι μηχανικές απεικονίσεις, των οποίων η απαρίθμηση σ' αυτή είναι ενδεικτική. Στην έννοια των μηχανικών απεικονίσεων περιλαμβάνεται κάθε υλική αποτύπωση οπτικών ή ακουστικών εντυπώσεων, που πραγματοποιείται με οποιοδήποτε μηχανικό μέσο. Έτσι, έγγραφα, κατά την ως άνω διάταξη, θεωρούνται και οι βιντεοταινίες ή βιντεοκασέτες.

Στην προκείμενη περίπτωση με τον τέταρτο λόγο της αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από το άρθρο 559 αριθμ. 11 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια, στην οποία φέρεται ότι υπέπεσε το Δικαστήριο της ουσίας, διότι δεν έλαβε υπόψη του την επικληθείσα και νομίμως προσκομισθείσα από τον αναιρεσείοντα βιντεοταινία, από την οποία προκύπτει ότι ο ίδιος εργάσθηκε στους αναιρεσιβλήτους, ως χειριζόμενος το γερανό κατά την τοποθέτηση των δοκαριών, 25-3-2001, ήταν αργία, λόγω της εθνικής εορτής και ημέρα Σάββατο.

Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, έλαβε υπόψη του για το σχηματισμό της κρίσεως του "τα μετ' επικλήσεως από τους διαδίκους προσκομιζόμενα έγγραφα" και "τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες από τον ενάγοντα (αναιρεσείοντα) ιατρικές γνωματεύσεις, καθώς και.... Τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες". 'Ετσι, δεν προκύπτει αδιστάκτως από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ότι το Εφετείο, κατά την κρίση του περί απορρίψεως του αγωγικού κονδυλίου περί αμοιβής του αναιρεσείοντος για την απασχόλησή του κατά τις Κυριακές, τις αργίες και τα Σάββατα, ως ουσιαστικά αβασίμου, έλαβε υπόψη του την ανωτέρω βιντεοταινία, την οποία ο ίδιος είχε επικαλεσθεί και προσκομίσει νομίμως προς απόδειξη του ως άνω αγωγικού ισχυρισμού του ότι εργάσθηκε στο εργοστάσιο των αναιρεσιβλήτων τα Σάββατα και τις Κυριακές, αφού δεν αναφέρει ρητώς σ' αυτή την εν λόγω βιντεοταινία, ενώ μνημονεύει ειδικώς τις ιατρικές γνωματεύσεις και τις φωτογραφίες και εκτός απ' αυτές αναφέρει ρητώς από τα επικληθέντα και νομίμως προσκομισθέντα έγγραφα την έκθεση πραγματογνωμοσύνης και τη γνωμάτευση της πρωτοβάθμιας Επιτροπής του Ι.Κ.Α..

Επομένως, ο λόγος αυτός της αναιρέσεως είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.- Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 914, 932 Α.Κ. και 1, 16 του Ν. 551/1915 προκύπτει ότι χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη οφείλεται και επί εργατικού ατυχήματος, όταν συντρέχουν οι όροι της αδικοπραξίας. Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ.

προκύπτει ότι παρέχεται στο δικαστήριο της ουσίας η δυνητική ευχέρεια, ύστερα από εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, που οι διάδικοι θέτουν υπόψη του, ήτοι των συνθηκών του ατυχήματος, του βαθμού του πταίσματος του υποχρέου, της έκτασης της προσκληθείσας σημαντικής βλάβης και των συνεπειών αυτής, της ηλικίας και του φύλου του παθόντος, της περιουσιακής, επαγγελματικής και κοινωνικής καταστάσεως των μερών και με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής να επιδικάσει ή όχι χρηματική ικανοποίηση, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ηθική βλάβη, καθώς και να καθορίσει το ποσό αυτής, που θεωρεί εύλογο και προσδιορίζει ανέλεγκτα.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανέλεγκτα τα εξής : Ο δεύτερος αναιρεσίβλητος με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, που καταρτίσθηκε προφορικά στις 15-6-2000, προσέλαβε τον αναιρεσείοντα ως ανειδίκευτο εργάτη στο εργοστάσιο, που διατηρεί στην ........

Κρήτης. Ο αναιρεσείων συνέχισε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο εν λόγω εργοστάσιο μέχρι τις 28-3-2001, οπότε υπέστη ατύχημα κατά τη διάρκεια της εργασίας του στο χώρο αυτού. Συγκεκριμένα, ο αναιρεσείων την ημέρα εκείνη χειριζόταν κατά την εργασία του το γερανό, όπως έκανε συχνά. Στα πλαίσια της εργασίας του σήκωσε ένα δοκάρι, το οποίο εναπόθεσε στο χώρο, που ήταν ιδιαίτερα μικρός, μη δυνάμενο να μετακινηθεί κοντά σε άλλα αντικείμενα, τα οποία κακώς ήταν εκεί, με αποτέλεσμα να γλιστρήσει και να πέσει επάνω στο πόδι του, προκαλώντας του σοβαρή βλάβη.

Αμέσως μεταφέρθηκε στην ορθοπεδική κλινική του Νοσοκομείου Ιεράπετρας, όπου διαπιστώθηκε ότι υπέστη ανοικτά τραύματα άκρου δεξιού ποδός. Νοσηλεύθηκε επανειλημμένα στο Νοσοκομείο, όπου τελικά στις 28-5-2001 υποβλήθηκε σε εγχείριση, κατά την οποία έγινε οστεοσύνθεση των καταγμάτων και ακρωτηριασμός του νεκρωθέντος μεγάλου δακτύλου του δεξιού ποδός.

Στις 7-6-2001 εισήχθη στο Νοσοκομείο ΠΕΠΑΓΝΗ, όπου υποβλήθηκε σε ημικρωτηριασμό της δεύτερης φάλαγας και νεκροποίηση δέρματος. Ο αναιρεσείων έχει ήδη κριθεί με την υπ' αριθ. ......... γνωμάτευση της πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του Ι.Κ.Α. ανάπηρος σε ποσοστό 67% , συνεπεία του τραυματισμού του για το χρονικό διάστημα μέχρι και τις 26-6-2005.

Ακολούθως δέχθηκε το Εφετείο ότι το ανωτέρω ατύχημα οφείλεται στην αμέλεια του δευτέρου αναιρεσιβλήτου, διευθυντή της πρώτης αναιρεσίβλητης, καθόσον παρέλειψε από αμέλειά του τον επιβαλλόμενο έλεγχο του χώρου εργασίας, προκειμένου να διαπιστώσει αν αυτός ήταν ελεύθερος αντικειμένων, τα οποία παρεμπόδιζαν ή έκαναν επικίνδυνη την εργασία, που είχε αναλάβει ο αναιρεσείων.

Ο τελευταίος, που ήταν ηλικίας 25 ετών, έγγαμος και πατέρας ενός βρέφους, παρέμεινε έκτοτε εκτός εργασίας και υπέστη ηθική βλάβη, για την οποία δικαιούται χρηματική ικανοποίηση. Στη συνέχεια κατέληξε το Εφετείο ότι το ύψος αυτής ανέρχεται στο ποσό των 24.950 ευρώ, που κρίνεται εύλογο, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών του ατυχήματος, της βαρύτητας της σωματικής βλάβης, του βαθμού του πταίσματος των αναιρεσιβλήτων και της οικονομικής καταστάσεως των διαδίκων.

Κατόπιν αυτών το Εφετείο δέχθηκε κατά ένα μέρος την ένδικη από 18-1-2002 αγωγή του αναιρεσείοντος, κατά το εν λόγω κονδύλιό της, ως ουσιαστικά βάσιμη. Με την κρίση του αυτή δεν παραβίασε τούτο ευθέως και εκ πλαγίου με ανεπαρκείς αιτιολογίες την προαναφερόμενη ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ., την οποία ο αναιρεσείων, κατά τη δέουσα εκτίμηση του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως, επικαλείται ότι παραβιάσθηκε, καθόσον κατά τον καθορισμό του ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη ο ίδιος από το οφειλόμενο σε αποκλειστική υπαιτιότητα των αναιρεσιβλήτων ως άνω ατύχημα, το οποίο θεώρησε ανέλεγκτα εύλογο, έλαβε υπόψη του τα κατά το νόμο απαιτούμενα προσδιοριστικά στοιχεία και συγκεκριμένα, τις συνθήκες του ατυχήματος, το βαθμό του πταίσματος των αναιρεσιβλήτων, την έκταση της προκληθείσας σωματικής βλάβης στον αναιρεσείοντα και τις συνέπειες αυτής, την ηλικία και το φύλο του τελευταίου και την οικονομική, επαγγελματική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων.

Επομένως, ο δεύτερος λόγος της αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ. είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.-

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω εκτιθεμένων, πρέπει να αναιρεθεί κατά ένα μέρος η προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι κατά τη διάταξή της με την οποία απορρίφθηκε το αγωγικό κονδύλιο περί αμοιβής του αναιρεσείοντος για την εργασία του κατά τις Κυριακές, τις αργίες και τα Σάββατα στο εργοστάσιο των αναιρεσιβλήτων, στη συνέχεια δε να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι σε μέρος των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, των υπολοίπων συμψηφιζομένων μεταξύ των διαδίκων, λόγω της μερικής νίκης και της μερικής ήττας αυτών (άρθρ. 176, 178 παρ. 1 και 183 εδ. β' Κ.Πολ.Δ.).-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθμ. 61/2004 απόφαση του Εφετείου Κρήτης κατά το αναιρούμενο στο σκεπτικό μέρος της.-

-ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση, κατά το μέρος αυτό, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές.

-ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τους αναιρεσιβλήτους σε μέρος των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντοςς, τα οποία ορίζει στο ποσό των επτακοσίων (700) ευρώ-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 5 Φεβρουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ