Greek Supreme Court allows appeal against insurance company, remands case due to substantive law violation regarding liability limits.

Απόφαση 1947 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1947/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού, Σοφία Ντάντου και Χρήστο Βρυνιώτη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Σεπτεμβρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ηλία Αγγελακόπουλο.

Του αναιρεσιβλήτου: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ - ΕΝΙΑΙΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΙΣΘΩΤΩΝ (ΙΚΑ - ΕΤΑΜ) και ήδη ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΕΝΙΑΙΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (ΕΦΚΑ), ως οιονεί καθολικός διάδοχος, δυνάμει του ν. 4387/2016, που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Αναγνώστου - Παναχράντου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και η οποία, με την αυτή δήλωσή της, γνωστοποίησε-δήλωσε την ως άνω μεταβολή του αναιρεσιβλήτου. Δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-6-2009 αγωγή του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία "ΙΚΑ - ΕΤΑΜ", που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26590/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1476/2015 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 11-7-2016 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Χαράλαμπο Καλαματιανό, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει, ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, αντίστοιχα δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου τα πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται με βάση το πραγματικό κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας, που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της.

Στην περίπτωση, που το δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης, αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση (Ολ.ΑΠ 9/2013).

Περαιτέρω, από το άρθρο 10 παρ. 3 εδ. α’ του ν. 489/1976, οι διατάξεις του οποίου κωδικοποιήθηκαν με το π.δ. 237/1986, προκύπτει, ότι σε περίπτωση που από το ίδιο αυτοκινητικό ατύχημα οι παθόντες είναι περισσότεροι και το σύνολο των αξιώσεων που έχουν κατά του ασφαλιστή είναι μεγαλύτερο από το ασφαλιστικό ποσό χωρεί σύμμετρος περιορισμός των περισσότερων αξιώσεων μέχρι συμπλήρωση του ποσού που καλύπτει καθένα από τα είδη κινδύνων (σωματικές βλάβες, ζημία σε πράγματα κ.λπ.).

Για να είναι ορισμένος ο από τη διάταξη αυτή ισχυρισμός (ένσταση) της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας για μείωση, με σύμμετρο περιορισμό, της απαίτησης για την οποία έχει εναχθεί από αυτοκινητικό ατύχημα, πρέπει να αναφέρεται, ότι εκτός από την επίδικη απαίτηση, υπάρχουν και άλλες απαιτήσεις από το ατύχημα αυτό κατονομαζομένων προσώπων, από την άθροιση των οποίων (με συνυπολογισμό της επίδικης) καλύπτεται το ασφαλιστέο ποσό.

Ακόμη πρέπει να προσδιορίζεται κάθε μία από τις απαιτήσεις αυτές τόσο κατά το μέγεθος, όσο και κατά τη φύση της. Η διάταξη του άρθρου 262 ΚΠολΔ εφαρμόζεται και για την ένσταση αυτή. Για να ληφθεί υπόψη πρέπει να προβληθεί κατά τρόπο ορισμένο με τις έγγραφες προτάσεις ή να δηλωθεί προφορικά στο ακροατήριο και να καταχωριστεί στα πρακτικά στην περίπτωση που δεν είναι υποχρεωτική η κατάθεση εγγράφων προτάσεων.

Καταρχήν είναι απαράδεκτη η μεταγενέστερη προβολή της είτε στη δεύτερη συζήτηση στον πρώτο βαθμό, είτε στο Εφετείο. Εξαίρεση ισχύει, αν συντρέχει ένας λόγος από το άρθρο 527 ΚΠολΔ (ΑΠ 1217/2011, ΑΠ 1904/2007). Από δε τα εδ. β’ και γ’ της ως άνω παρ. 3 του άρθρου 10 ορίζεται ότι "Αν ο ασφαλιστής, ο οποίος αγνοεί την ύπαρξη ή το μέγεθος άλλων απαιτήσεων ή μετά από δικαστική απόφαση, κατέβαλε σε κάποιο από τα πρόσωπα αυτά ποσό ανώτερο από το μερίδιο που αναλογεί σ’ αυτόν, ο ασφαλιστής υποχρεούται έναντι των λοιπών ζημιωθέντων μόνο μέχρι τη συμπλήρωση του ασφαλιστικού ποσού.

Τα πρόσωπα αυτά έχουν δικαίωμα αναγωγής κατά αυτού που αποζημιώθηκε καθ’ υπέρβαση".

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση, απορρίφθηκε έφεση της αναιρεσείουσας κατά της 26590/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, η οποία είχε κάνει δεκτή την υπ’ αρ. εκθ. κατάθεσης .../24-6-2009 αγωγή του αναιρεσιβλήτου και υποχρέωσε την αναιρεσείουσα, καθώς και τις, μη διαδίκους στην αναιρετική δίκη, Κ.

Ε. και "... Α.Ε." να καταβάλουν στο ενάγον - ήδη αναιρεσίβλητο ΙΚΑ - ΕΤΑΜ 32.926,98 ευρώ, που συνιστά την αξίωση της αποζημίωσης παθόντος ασφαλισμένου του, μεταβιβασθείσα εκ του νόμου στο εν λόγω ενάγον, από αυτοκινητικό ατύχημα που του προκάλεσε η εκ των εναγομένων Κ. Ε. με αυτοκίνητο, ανήκον κατά κυριότητα στην β’ των εναγομένων, "...

Α.Ε.", και ασφαλισμένο για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην αναιρεσίβλητη. Κατά τη συζήτηση της έφεσης η αναιρεσείουσα προέβαλε την ένσταση περιορισμού της ευθύνης της μέχρι του ποσού του ασφαλίσματος, αναφέροντας, όπως προκύπτει από την παραδεκτή εκτίμηση του περιεχομένου των διαδικαστικών εγγράφων, ότι υπάρχουν, εκτός από την απαίτηση του αναιρεσίβλητου ΙΚΑ - ΕΤΑΜ, και άλλες απαιτήσεις των κατονομαζόμενων ζημιωθέντων από το ένδικο ατύχημα, που έχουν επιδικασθεί τελεσιδίκως και έχουν ικανοποιηθεί, από την άθροιση των οποίων, μετά την καταβολή στους εν λόγω ζημιωθέντες μειωμένων ποσών κατά παραδοχή της αυτής ένστασης με την 768/2012 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσ/κης, έχει καλυφθεί το ασφαλιστέο ποσό, προσδιόρισε δε καθεμία των καταβολών κατά το μέγεθος και τη φύση της κάθε απαίτησης.

Το Εφετείο, αναφορικά με την ένσταση αυτή, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση τα εξής: "Στην προκείμενη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της έφεσής της, η εκκαλούσα παραπονείται για την απόρριψη, από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, της ένστασής της για περιορισμό της ευθύνης της μέχρι του ποσού του ασφαλίσματος και εκθέτει ότι με την 768/2012 τελεσίδικη απόφαση του δικαστηρίου τούτου επιδικάστηκαν, λόγω του τραυματισμού τους στο ως άνω ατύχημα: 1) στον ασφαλισμένο του εφεσίβλητου Κ.

Σ. ποσό 71.743,42 ευρώ για δαπάνες ιατρικών εξετάσεων, αγορά φαρμάκων και βοηθητικών ιατρικών ειδών, φυσιοθεραπείες κλπ και διαφυγόντα κέρδη κατά το διάστημα από 1.1.2010 έως 31.12.2015, καθώς και ποσό 527,03 ευρώ για διαφυγόντα εισοδήματα το διάστημα από 1.1.2010 έως 31.12.2015, ποσό 35.680 ευρώ για διαφυγόντα εισοδήματα το διάστημα 1.1.2010 έως 31.12.2015, έξοδα χειρουργικών επεμβάσεων, αμοιβή ψυχολόγου, απασχόλησης αποκλειστικής νοσοκόμας κλπ, ποσό 30.000 ευρώ ως αποζημίωση κατ’ άρθρο 931 ΑΚ και ποσό 55.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. 2) Στην Ά.

Κ. ποσό 40.000 ευρώ ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, ποσό 25.000 ευρώ ως αποζημίωση κατ’ άρθρο 931 ΑΚ και ποσό 15.470 ευρώ για δαπάνες χειρουργικών επεμβάσεων, αμοιβή νοσοκόμου κλπ. 3) Στον Γ. Ι. το ποσό των 107.697 ευρώ για έξοδα χειρουργικών επεμβάσεων, αγορά φαρμάκων, διαφυγόντα εισοδήματα κλπ, 80.000 ευρώ για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και 50.000 ευρώ ως αποζημίωση κατ’ άρθρο 931 ΑΚ.

Ότι κατ’ αποδοχή της σχετικής ένστασής της περί περιορισμού της ευθύνης της στο ποσό των 500.000 ευρώ και σύμμετρης ικανοποίησης των ανωτέρω παθόντων, υποχρεώθηκε να καταβάλει στον Κ. Σ. το ποσό των 213.291,22 ευρώ, στην Ά. Κ. το ποσό των 72.153,66 ευρώ και στον Γ. Ι. το ποσό των 214.192,40 ευρώ και συνολικά το ποσό των 499.997,28 ευρώ, το οποίο και τους κατέβαλε ολοσχερώς, αφήνοντας αδιάθετο ασφάλισμα ποσού 2,72 ευρώ.

Η ένστασή της, η οποία επαναφέρεται με την έφεση, πλην όμως στηρίζεται σε άλλη ιστορική βάση από την πρωτοδίκως προβληθείσα, στηρίζεται σε οψιγενή περιστατικά, δεδομένου ότι η ανωτέρω απόφαση του δικαστηρίου εκδόθηκε μετά τη συζήτηση της αγωγής του εφεσιβλήτου στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και την έκδοση της εκκαλουμένης, παραδεκτώς, κατ’ άρθρο 527 ΚΠολΔ, προβάλλεται στο παρόν δικαστήριο πρέπει όμως να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη, καθώς, όπως προκύπτει από την επισκόπηση της 768/2012 απόφασης, η εκκαλούσα, κατά την υποβολή της ένστασής της περί περιορισμού της ευθύνης της στο δικαστήριο, παρέλειψε να αναφερθεί στις αξιώσεις του εφεσίβλητου, ώστε να συνυπολογιστούν και αυτές στις απαιτήσεις που θα ικανοποιούνταν συμμέτρως, παρά το γεγονός ότι με την εκκαλουμένη είχε ήδη καταδικαστεί να καταβάλει στο εφεσίβλητο το ποσό των 32.926,98 ευρώ, η δε απόφαση ήταν προσωρινά εκτελεστή για το ποσό των 16.000 ευρώ.

Συνακόλουθα και σύμφωνα με όσα εκτίθενται στη μείζονα σκέψη, η σύμμετρη ικανοποίηση των λοιπών αξιώσεων έως του ποσού του ασφαλίσματος, δεν την απαλλάσσει για το επιπλέον αυτού ποσό που οφείλεται στο εφεσίβλητο και ο σχετικός λόγος έφεσης αποδεικνύεται ουσιαστικά αβάσιμος". Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, ήτοι απορρίπτοντας την ως άνω ένσταση, ως ουσιαστικά αβάσιμη, με την αιτιολογία ότι η εκκαλούσα, ήδη αναιρεσείουσα, είχε παραλείψει να αναφερθεί στις αξιώσεις του ΙΚΑ - ΕΤΑΜ κατά την προηγούμενη δίκη, κατά την οποία έγινε δεκτή η ίδια ένσταση και καταβλήθηκαν στους λοιπούς ζημιωθέντες ποσά ανώτερα από τα μερίδια που τους αναλογούσαν, με συνέπεια να εξαντληθεί το ασφαλιστικό ποσό, μολονότι συντρέχουν και οι δύο διαζευκτικώς οριζόμενες προϋποθέσεις του εδ.

β’ της παρ. 3 του άρθρου 10 του Ν. 489/1976 για περιορισμό της ευθύνης της ασφαλιστικής εταιρίας, που κατέβαλε στους λοιπούς ζημιωθέντες ποσά μεγαλύτερα από τα αναλογούντα σ’ αυτούς μερίδια, μέχρι τη συμπλήρωση του ασφαλιστικού ποσού, δηλαδή α) καταβολή μετά από δικαστική απόφαση και β) άγνοια της ασφαλιστικής εταιρείας για το μέγεθος της απαίτησης του αναιρεσιβλήτου, που δεν ήταν διάδικος στην προηγούμενη δίκη, αφού ως προς την απαίτηση αυτή δεν είχε εκδοθεί τελεσίδικη απόφαση, παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 10 παρ. 3 εδ.

α’ , β’ και γ’ του ν. 489/1976, της μεν πρώτης (του εδ. α’ ) με την εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της, των δε δεύτερης και τρίτης (των εδ. β’ και γ’ ) με το να μην τις εφαρμόσει, ενώ συνέτρεχαν οι προς τούτο προϋποθέσεις, και υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., όπως βάσιμα υποστηρίζει η αναιρεσείουσα με τον μοναδικό λόγο του αναιρετηρίου, ο οποίος συνακόλουθα πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει, κατά παραδοχή του μοναδικού λόγου αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση. Το αναιρεσίβλητο πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), μειωμένων όμως, κατά τα άρθρα 62 παρ. 3 περ. θ’ ν. 4387/2016 (όπως η παρ. αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρ. 31 ν. 4445/2016) και 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 (που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρ. 52 αρ. 18 Εισ.Ν.ΚΠολΔ), σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρ. 5 παρ. 12 ν. 1738/1987 και αρ. 2 της 134423/ 8.12.1992 κοινής αποφ. των Υπουργών Οικονομικών και Δικ/νης, όπως ορίζεται στο διατακτικό, ενώ πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1476/2015 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκασή της στο αυτό Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, αποτελούμενο από άλλον δικαστή, εκτός από εκείνον που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει το εν λόγω αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

Και

Διατάσσει την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στον καταθέσαντα.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20 Οκτωβρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 29 Νοεμβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ