Supreme Court allows appeal against forest crime conviction due to insufficient reasoning regarding continuity of offense.

Απόφαση 1941 / 2019 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 1941/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ε' Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Μαγγίνα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, (σύμφωνα με την υπ' αριθ. 260/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Παπαηλιάδη, Ναυσικά Φράγκου-Εισηγήτρια, Βασιλική Ηλιοπούλου και Γρηγόριο Κουτσοκώστα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημα του την 1η Νοεμβρίου 2019, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Δημητρίου Δασούλα, (κωλυομένου του Εισαγγελέως) και του Γραμματέως Γεράσιμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης C. G. F. του S., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Σαλαβράκο, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 315/2019 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Κρήτης.

Το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Κρήτης, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη, ζητάει την αναίρεση της αποφάσεως αυτής για τους λόγους που αναφέρονται στην από 20.8.2019 αίτησή της, που καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με αριθμό 1314/2019.

Αφού άκουσε Τον Εισαγγελέα ο οποίος πρότεινε να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως και τον πληρεξούσιο δικηγόρο της αναιρεσείουσας, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1) Η κρινόμενη από 20.8.2019 αίτηση της C. G. F. του Σ., κατοίκου ..., που επιδόθηκε στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, κατ' άρθρο 473 παρ. 2 Κ.Ποιν.Δ (άρθρο 589 ΚΠοινΔ) την 29.8.2019 για αναίρεση της υπ' αριθμό 315/21.5.2019 απόφασης του δικάσαντος κατ' έφεση Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Κρήτης που καταχωρίσθηκε στο Ειδικό βιβλίο στις 19.7.2019 (άρθρο 473 παρ. 3 ΚΠοινΔ), με την οποία καταδικάσθηκε σε ποινή φυλάκισης, πέντε μηνών, ανασταλείσα για τρίτα έτη για παράβαση του ν. 998/1979, έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα. Επομένως είναι παραδεκτή και πρέπει να εξετασθεί περαιτέρω κατ' ουσίαν.

ΙΙ) Κατά το άρθρο 71 παρ. 3 του Ν. 998/1979 "περί προστασίας των δασών και των δασικών εκτάσεων της χώρας", όπως η παρ. 3 αντικαταστάθηκε με το άρθρο 46 παρ. 2 Ν. 2145/1993, όποιος εκχερσώνει παράνομα δάσος ή δασική έκταση, όποιος καλλιεργεί έκταση που έχει εκχερσωθεί παράνομα ή παραβλάπετι καθ' οιονδήποτε τρόπο την κατά προορισμό χρήση του δάσους, ή δασικής έκτασης, καθώς και όποιος ενεργεί επί εκχερσωθείσης παράνομα εκτάσεως πράξεις διακατοχής, τιμωρείται με τις ποινές της παρ. 1 του παρόντος άρθρου (φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από πεντακόσιες χιλιάδες (500.000) μέχρι πέντε εκατομμύρια δραχμές).

Κατά το άρθρο 3 παρ. 1 του ίδιου Ν. 998/1979 "ως δάσος νοείται πάσα έκτασις της επιφανείας του εδάφους, η οποία καλύπτεται εν όλω ή σποραδικώς υπό αγρίων ξυλωδών φυτών, οιωνδήποτε διαστάσεων και ηλικίας, αποτελούντων ως εκ της μεταξύ των αποστάσεως και αλληλεπιδράσεως οργανικήν ενότητα και η οποία δύναται να προσφέρει προϊόντα εκ των ως άνω φυτών εξαγόμενα η να συμβάλλει εις την διατήρησιν της φυσικής και βιολογικής ισορροπίας ή να εξυπηρετήσει την διαβίωσιν του ανθρώπου εντός του φυσικού περιβάλλοντος" και κατά την παρ. 2 του ίδιου άρθρου "ως δασική έκτασις νοείται πάσα έκτασις υπό αραιάς ή πενιχράς υψηλής ή θαμνώδους ξυλώδους βλαστήσεως και δυναμένη να εξυπηρετήσει μίαν ή περισσοτέρας των εν τη προηγουμένη παραγράφω λειτουργιών".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος, που προβλέπεται και τιμωρείται από την πρώτη από αυτές και που είναι υπαλλακτικώς μικτό, αφού προσδιορίζονται περισσότεροι τρόποι πραγματοποίησης του, απαιτείται η ύπαρξη δάσους ή δασικής έκτασης, όπως οι έννοιές τους προσδιορίζονται στις παρ. 1, 2 και 3 του άρθρου 3 του ως άνω νόμου 998/1979, που αντικαταστάθηκαν με το άρθρο 1 παρ. 1 του νόμου 3208/2003 και ενέργεια του υπαιτίου επί της έκτασης από τις πιο πάνω αναφερόμενες.

Προκύπτει, επίσης, ότι ο νόμος διαχωρίζει εννοιολογικώς το δάσος από τη δασική έκταση και προϋποθέτει για την ύπαρξη κάθε μορφής τη βεβαίωση ορισμένου είδους φυτών επί της επιφάνειας του εδάφους. Το δικαστήριο, συνεπώς που επιλαμβάνεται της κατηγορίας για παράνομη εκχέρσωση δάσους ή δασικής έκτασης ή της πρόκλησης βλάβης, καθ' οιονδήποτε τρόπο, της κατά προορισμό χρήσης του δάσους ή της δασικής έκτασης, οφείλει να ερευνήσει τη συνδρομή των ως άνω όρων, αφού, εάν ελλείπει έστω και ένας, αποκλείεται η στοιχειοθέτηση του πιο πάνω εγκλήματος, γιατί στοιχείο της αντικειμενικής υπόστασής του είναι η παράνομη εκχέρσωση δάσους ή δασικής έκτασης, όπως οι έννοιες τους προσδιορίζονται στις παρ. 1 και 2 του άρθρου 3 του ίδιου νόμου, η καλλιέργεια της έκτασης, που εκχερσώθηκε παράνομα, η πρόκληση βλάβης, καθ' οιονδήποτε τρόπο, της κατά προορισμό χρήσης του δάσους ή της δασικής έκτασης και η ενέργεια σε εκχερσωθείσα έκταση πράξεων διακατοχής.

Ακόμη, από τη διάταξη του άρθρου 98 του ΠΚ, προκύπτει ότι "κατ' εξακολούθηση έγκλημα" είναι εκείνο το οποίο τελείται από το ίδιο πρόσωπο και απαρτίζεται από περισσότερες ομοειδείς πράξεις, διακρινόμενες χρονικά μεταξύ τους, προσβάλλουν το ίδιο έννομο αγαθό και κάθε μία περιέχει πλήρη τα στοιχεία του ενός και του αυτού εγκλήματος, συνδέονται δε μεταξύ τους με την ταυτότητα της, προς εκτέλεση τους, αποφάσεως.

Εξάλλου, η καταδικαστική απόφαση στερείται της απαιτούμενης από τα άρθρα 93 παρ. 1 του Συντάγματος και 139 ΚΠολΔ ειδικής εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, η έλλειψη της οποίας ιδρύει τον από τον άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' ΚΠοινΔ λόγο αναίρεσης όταν δεν εκτίθενται σ' αυτήν, με σαφήνειας πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις, ή λογικά κενά, τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του Δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις που τα θεμελιώνουν και οι νομικές σκέψεις υπαγωγής των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόσθηκε.

Για την ύπαρξη τέτοιας αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του αιτιολογικού με το διατακτικό της απόφασης, τα οποία αποτελούν ενιαίο σύνολο, δεν υπάρχει δε έλλειψη αιτιολογίας και στην περίπτωση που αυτή εξαντλείται σε επανάληψη του διατακτικού της απόφασης, το οποίο, όμως, εκτός από τα τυπικά στοιχεία του κατηγορητηρίου, περιέχει και πραγματικά περιστατικά τόσο αναλυτικά και με τόση πληρότητα, ώστε να καθίσταται περιττή η διαφοροποίηση της διατύπωσης του σκεπτικού της.

Η ύπαρξη του δόλου, δεν είναι κατ' αρχήν αναγκαίο να αιτιολογείται ιδιαιτέρως, διότι ενυπάρχει στη θέληση παραγωγής των πραγματικών περιστατικών, που συγκροτούν την αντικειμενική υπόσταση του εγκλήματος και εξυπακούεται, ότι υπάρχει σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση από την πραγμάτωση των περιστατικών αυτών, εκτός, αν ο νόμος αξιώνει πρόσθετα στοιχεία για το αξιόποινο, όπως η γνώση ορισμένου περιστατικού ή σκοπός επέλευσης ορισμένου πρόσθετου αποτελέσματος.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Τριμελές Εφετείο (Πλημμελημάτων) Κρήτης, που δίκασε κατ' έφεση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη υπ' αριθμό 315/2019 απόφαση του, με συνδυασμό του σκεπτικού και διατακτικού, που παραδεκτώς αλληλοσυμπληρώνονται, και μετά από αξιολόγηση των αναφερομένων κατ' είδος αποδεικτικών μέσων, και ειδικότερα, από τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης, τα πρακτικά και την απόφαση της πρωτοβάθμιας δίκης, που αναγνώσθηκαν και αναφέρονται στα πρακτικά, και την όλη αποδεικτική διαδικασία, δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν - κατά πιστή μεταφορά - τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με το με αρ. .../18-11-2005 συμβόλαιο αγοραπωλησίας της συμβολαιογράφου Κανδάνου Παγώνας Ζερβουδάκη οι κατηγορούμενες αγόρασαν από τον Ε.

Μ. ένα ακίνητο έκτασης 27084,46 τ.μ., που βρίσκεται στη νήσο Γαύδο στη θέση "...". Ο ως άνω πωλητής πριν την μεταβίβαση του με την από 19-1-2005 αίτηση του είχε ζητήσει από τη Διεύθυνση Δασών Χανίων την έκδοση πράξεως χαρακτηρισμού. Επί της αιτήσεως του αυτής είχε εκδοθεί η με αρ. πρωτ. ...-7-2005 πράξη χαρακτηρισμού, σύμφωνα με την οποία η έκταση αυτή καλυπτόταν από έντονη βλάστηση κέδρων, πεύκου και σχίνου σε ποσοστό 40% και θαμνώδη βλάστηση λαδανιάς και χαμολιάς και χαρακτηρίστηκε ως δάσος.

Εντός του ως άνω ακινήτου υπήρχαν ήδη από το έτος 2005 τα αναφερόμενα στο κατηγορητήριο δρόμος, περίφραξη με πλέγμα και διάφορα παραπήγματα. Από το αναγνωσθέν με αρ. Πρωτ. .../10-12-2015 πρωτόκολλο μήνυσης της Διεύθυνσης Δασών, προκύπτει ότι το έτος 2015 που μετέβη στη Γαύδο ο εξετασθείς μάρτυρας δασοφύλακας Γ. Σ.

μαζί με τη δασοπόνο Ό. Κ. διαπίστωσε ότι γίνεται πλήρης καταστροφή της βλάστησης από τη βόσκηση των ευρισκόντων εντός αυτού ζώων, καθώς και απομάκρυνση της βλάστησης με μηχανικά και χειρωνακτικά μέσα εντός δασικής έκτασης από πεύκα και κέδρα. Εξεταζόμενος στο ακροατήριο ο ίδιος μάρτυρας κατέθεσε ότι και το έτος 2012 που μετέβη στη Γαύδο διαπίστωσε καταστροφή της βλάστησης με τα ζώα, καθώς και εκχέρσωση.

Η καταστροφή της βλάστησης με τη βόσκηση και η εκχέρσωση είναι εμφανής και από την επισκόπηση των φωτογραφιών της Διεύθυνσης Δασών. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι από το έτος 2012 μέχρι το έτος 2015 (προσδιοριζόμενου ειδικότερα του χρόνου τέλεσης) ελάμβαναν χώρα εξακολουθητικά οι παραπάνω πράξεις στο εν λόγω ακίνητο της Γαύδου, η οποία σημειωτέο είναι περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και ανήκει στο Ευρωπαϊκό δίκτυο NATURA 2000.

Στις ενέργειες αυτές της δεύτερης κατηγορουμένης δεν είχε καμία συμμετοχή η πρώτη κατηγορουμένη (κόρη της) αφού αυτή, όλο το παραπάνω διάστημα ζούσε και εργαζόταν στο εξωτερικό. Κατ' ακολουθίαν των παραπάνω πρέπει να παύσει οριστικά η ποινική δίωξη λόγω παραγραφής για την παράνομη εκχέρσωση που έλαβε χώρα το 2005 με τη διάνοιξη δρόμου, περίφραξη με πλέγμα και κατασκευή διαφόρων παραπηγμάτων, να κηρυχθεί αθώα η πρώτη κατηγορουμένη και ένοχη η δεύτερη κατηγορουμένη.

Το Δικαστήριο κρίνει όμως, εν όψει των περιστάσεων ότι πρέπει να αναγνωριστεί συντρέχουσα υπέρ αυτής η ελαφρυντική περίσταση του άρθρου 84 παρ. 2α του Π.Κ., ήτοι του ότι η υπαίτιος έζησε έως το χρόνο που έγινε το έγκλημα έντιμη, ατομική, οικογενειακή, επαγγελματική και γενικά κοινωνική ζωή".

Στη συνέχεια το Δικαστήριο με την απόφαση που εξέδωσε.:

Έπαυσε οριστικά την ποινική δίωξη που ασκήθηκε εναντίον των κατηγορουμένων του ότι: Στη θέση "..." του Δήμου Γαύδου της Ν. Γαύδου Π.Ε. Χανίων, κατά το έτος 2005 από κοινού και κατόπιν συναπόφασης, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ιδίου εγκλήματος εκχέρσωσαν παράνομα, ήτοι χωρίς την άδεια της αρμόδιας αρχής, δασική έκταση και ειδικότερα, προέβησαν σε διάνοιξη δρόμου, περίφραξη με πλέγμα, κατασκευή διαφόρων παραπηγμάτων, εντός δασικής έκτασης από πεύκα και κέδρα συνολικού εμβαδού 27.081,22 τ.μ., κατά παράβαση του Νόμου.

Κήρυξε την 1η κατηγορουμένη αθώα του ότι: Στη θέση "..." του Δήμου Γαύδου της Ν. Γαύδου Π.Ε. Χανίων, κατά το έτος 2012 μέχρι το έτος 2015, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ιδίου εγκλήματος εκχέρσωσε παράνομα, ήτοι χωρίς την άδεια της αρμόδιας αρχής, δασική έκταση και ειδικότερα, προέβη σε τμηματικές εκχερσώσεις υπερβόσκηση, καθώς και στην απομάκρυνση της βλάστησης με μηχανικά και χειρονακτικά μέσα εντός δασικής έκτασης από πεύκα και κέδρα συνολικού εμβαδού 27.081,22 τ.μ., κατά παράβαση του Νόμου.

Κήρυξε την 2η κατηγορουμένη ένοχη του ότι: Στη θέση ..." του Δήμου Γαύδου της Ν. Γαύδου Π.Ε. Χανίων, κατά το έτος 2012 και μέχρι το έτος 2015, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ιδίου εγκλήματος εκχέρσωσε παράνομα, ήτοι χωρίς την άδεια της αρμόδιας αρχής, δασική έκταση και ειδικότερα, προέβη σε τμηματικές εκχερσώσεις, υπερβόσκηση, καθώς και στην απομάκρυνση της βλάστησης με μηχανικά και χειρονακτικά μέσα εντός δασικής έκτασης από πεύκα και κέδρα συνολικού εμβαδού 27.081,22 τ.μ., κατά παράβαση του Νόμου. Με τις πράξεις της δε αυτές τέλεσε τόσο την αντικειμενική όσο και την υποκειμενική υπόσταση των εγκλημάτων που περιγράφονται και τιμωρούνται από τη διάταξη του άρθρου 71 παρ. 3-2 του ν. 998/79 "Περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της Χώρας", όπως η παρ. 3 αντικαταστάθηκε από το άρθρο 46 παρ. 2 ν. 2145/1993. Αναγνώρισε ότι συντρέχει στο πρόσωπο της 2ης κατηγορουμένης η ελαφρυντική περίσταση του άρθρου 84 §2α' του Ποινικού Κώδικα". Στη συνέχεια την καταδίκασε σε ποινή φυλακίσεως πέντε (5) μηνών, την οποία ανέστειλε επί τριετία.

Με αυτά που δέχθηκε το Δικαστήριο της ουσίας, δεν διέλαβε στην προσβαλλομένη απόφαση του, ως προς την ενοχή της κατηγορουμένης, ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, αλλά ελλιπή και ασαφή τοιαύτη. Ειδικότερα η προσβαλλόμενη απόφαση, ενώ δέχεται ότι η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη κατά το έτος 2005 στη θέση "..." του Δήμου Γαύδου, με περισσότερες πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ιδίου εγκλήματος, εκχέρσωσε παράνομα δασική έκταση και ειδικότερα προέβη σε διάνοιξη δρόμου, περίφραξη με πλέγμα, κατασκευή παραπηγμάτων εντός δασικής έκτασης από πεύκα και κέδρα συνολικού εμβαδού 27.081,22 τ.μ.

για την οποία είχε εκδοθεί η υπ' αρ. ...-7-2005 πράξη χαρακτηρισμού της Διεύθυνσης Δασών Χανίων, σύμφωνα με την οποία η έκταση αυτή καλυπτόταν από έντονη βλάστηση κέδρων, πεύκου και σχίνου σε ποσοστό 40% και θαμνώδη βλάστηση λαδανιάς και χαμολιάς και χαρακτηρίστηκε δάσος και επειδή είχε παρέλθει χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των οκτώ ετών από την τέλεση της πράξης, έπαυσε οριστικά την ασκηθείσα ποινική δίωξη, στη συνέχεια δέχεται ότι η κατηγορούμενη και κατά το χρονικό διάστημα από το 2012 μέχρι το 2015 εκχέρσωσε παράνομα δασική έκταση και ειδικότερα προέβη σε τμηματικές εκχερσώσεις, υπερβόσκηση και στην απομάκρυνση της βλάστησης με μηχανικά και χειρωνακτικά μέσα εντός της ίδιας, ως άνω, δασικής έκτασης από πεύκα και κέδρα, συνολικού εμβαδού 27.081,22 τ.μ., χωρίς να προσδιορίζει την ακριβή έκταση που εκχερσώθηκε το 2005 και χωρίς να παραθέτει πραγματικά περιστατικά από τα οποία να προκύπτει, αν η εκχέρσωση του χρονικού διαστήματος 2012-2015 αφορούσε άλλο επί μέρους τμήμα της ένδικης δασικής έκτασης ή την ίδια έκταση που είχε εκχερσωθεί το 2005 και ότι στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα (από το 2005 μέχρι το 2012) η ένδικη έκταση απέκτησε τη μορφή δάσους ή δασικής έκτασης κατά την έννοια του άρθρου 3 του Ν. 998/1979, όπως απαιτείται για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υποστάσεως του εγκλήματος.

Συνεπώς είναι βάσιμος ο από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης για έλλειψη αιτιολογίας, ενώ παρέλκει η έρευνα του δευτέρου και τελευταίου λόγου αυτής και πρέπει να γίνει δεκτή η αναίρεση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, δεδομένου, ότι είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν αυτή προηγουμένως (αρ. 519 ΚΠΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμό 315/21-5-2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που τη δίκασαν.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 29 Νοεμβρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 9 Δεκεμβρίου 2019.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ