1925/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1925 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1925/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, και Στυλιανή Γιαννούκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Φεβρουαρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Κ. Κ. του Π., κατοίκου ... ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ανδρέα Παπαπετρόπουλο.

Των αναιρεσιβλήτων: εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "ΕΚΔΟΣΕΙΣ MATCH MONEY ΕΠΕ" που εδρεύει στην ... 2. Λ. Μ., κατοίκου ... και 3. Ε. Μ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Σωτήριο Φέλιο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-2-2006 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 8050/2008 του ίδιου Δικαστηρίου και 4329/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 12-3-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεράσιμο Φουρλάνο, ανέγνωσε την από 14-2-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Εισάγεται για κρίση αναίρεση κατά απόφασης δευτεροβαθμίου δικαστηρίου σε υπόθεση επιδίκασης χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης στο φερόμενο ως υβριστικό για την τιμή και την υπόληψη του ενάγοντος δημοσίευμα που καταχωρίσθηκε σε αθλητική εφημερίδα ιδιοκτησίας της ήδη αναιρεσίβλητης εταιρείας Κατά το άρθρο μόνο § 1 του ν. 1178/1981 "Περί αστικής ευθύνης του τύπου και άλλων τινών διατάξεων", ο ιδιοκτήτης κάθε εντύπου υποχρεούται σε πλήρη αποζημίωση για την παράνομη περιουσιακή ζημία, καθώς και σε χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που προξενήθηκε υπαίτια με δημοσίευμα, το οποίο θίγει την τιμή ή την υπόληψη κάθε ατόμου, έστω και αν η κατά το άρθρο 914 του ΑΚ υπαιτιότητα, η κατά το άρθρο 919 του ΑΚ πρόθεση και η κατά το άρθρο 920 του ΑΚ γνώση ή υπαίτια άγνοια συντρέχει στο συντάκτη του δημοσιεύματος ή αν ο τελευταίος είναι άγνωστος στον εκδότη ή στο διευθυντή συντάξεως του εντύπου. Στην § 2 του ιδίου άρθρου, όπως αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο μόνο § 4 του ν. 2.243/1994, η κατά το άρθρο 932 του ΑΚ χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης του. αδικηθέντος από κάποια από τις προβλεπόμενες στην προηγούμενη παράγραφο πράξεις ορίζεται, εφόσον αυτές τελέσθηκαν δια του τύπου, κατά την κρίση του δικαστή, όχι κατώτερη των αναφερόμενων κατά περίπτωση ποσών. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει σαφώς, ότι αναφέρονται μόνο στην ευθύνη του ιδιοκτήτη του εντύπου, φυσικού ή νομικού προσώπου, και όχι στον συντάκτη του επιλήψιμου δημοσιεύματος ή τον εκδότη του εντύπου (αν αυτός δεν ταυτίζεται με τον ιδιοκτήτη) ή τον διευθυντή συντάξεως. Ο συντάκτης (του επιλήψιμου δημοσιεύματος), ο εκδότης (αν δεν είναι και ιδιοκτήτης του εντύπου) ή ο διευθυντής συντάξεως ευθύνονται προς αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας ή της ηθικής βλάβης που έχει προκληθεί από επιλήψιμο δημοσίευμα, κατά τις κοινές διατάξεις των άρθρων 57, 59, 914, 919, 920, 932 του ΑΚ σε συνδυασμό μετά άρθρα 361 - 363 του ΠΚ. Εξάλλου, κατά το άρθρο 57 του ΑΚ, όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητα του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον, ενώ αξίωση αποζημίωσης σύμφωνα με τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες δεν αποκλείεται, κατά δε το άρθρο 59 του ΑΚ και στην περίπτωση του άρθρου 57 του ΑΚ, το δικαστήριο με την απόφαση του, ύστερα από αίτηση αυτού που έχει προσβληθεί και αφού λάβει υπόψη το είδος της προσβολής, μπορεί επιπλέον να καταδικάσει τον υπαίτιο να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη αυτού που έχει προσβληθεί. Η ικανοποίηση συνίσταται σε πληρωμή χρηματικού ποσού, σε δημοσίευμα, ή σε οτιδήποτε επιβάλλεται από τις περιστάσεις. Τέτοιο προστατευόμενο έννομο αγαθό είναι και η τιμή και η υπόληψη κάθε ανθρώπου. Κατά το όρθρο 914 του ΑΚ, όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, κατά το άρθρο 920 του ΑΚ, όποιος, γνωρίζοντας ή υπαίτια αγνοώντας, υποστηρίζει ή διαδίδει αναληθείς ειδήσεις που εκθέτουν σε κίνδυνο την πίστη, το επάγγελμα ή το μέλλον άλλου, έχει την υποχρέωση να τον αποζημιώσει, ενώ κατά το άρθρο 932 του ΑΚ σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείαςτου ή στερήθηκε την ελευθερία του. Ακόμη κατά το άρθρο 71 ΑΚ "Το νομικό πρόσωπο ευθύνεται για τις πράξεις ή τις παραλείψεις των οργάνων που το αντιπροσωπεύουν, εφόσον η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά την εκτέλεση των καθηκόντων που τους είχαν ανατεθεί και δημιουργεί υποχρέωση αποζημίωσης. Το υπαίτιο πρόσωπο ευθύνεται επί πλέον εις ολόκληρον". Ενώ κατά το άρθρο 926 εδ. α1 ΑΚ "αν από κοινή πράξη περισσοτέρων προήλθε ζημία ή αν για την ίδια ζημία ευθύνονται παράλληλα περισσότεροι, ενέχονται όλοι εις ολόκληρον". Επίσης, σύμφωνα με τη διάταξη 361 § 1 του ΠΚ "όποιος, εκτός από τις περιπτώσεις της δυσφήμησης (άρθρα 362 και 363), προσβάλλει την τιμή άλλου με λόγο ή με έργο ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, τιμωρείται....", με τη διάταξη του άρθρου 362 του Ίδιου Κώδικα "όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του τιμωρείται", και με τη διάταξη του άρθρου 363 του αυτού ως άνω Κώδικα, "αν στην περίπτωση του άρθρου 362, το γεγονός είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές τιμωρείται....". Ειδικότερα, από τις αμέσως ανωτέρω διατάξεις των άρθρων 362 και 363 του ΠΚ προκύπτει, ότι για την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του αδικήματος της συκοφαντικής δυσφημήσεως απαιτείται α) ισχυρισμός ή διάδοση γεγονότος ενώπιον τρίτου σε βάρος ορισμένου προσώπου, β) το γεγονός να είναι δυνατόν να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του άλλου αυτού προσώπου, και γ) να είναι ψευδές και ο υπαίτιος να γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές. Ως ισχυρισμός θεωρείται η ανακοίνωση προερχόμενη ή εξ ιδίας πεποιθήσεως ή γνώμης ή εκ μεταδόσεως από τρίτο πρόσωπο. Αντίθετα, διάδοση υφίσταται, όταν λαμβάνει χώρα μετάδοση της από άλλον γενομένης ανακοινώσεως. Ο ισχυρισμός ή η διάδοση επιβάλλεται να γίνεται ενώπιον τρίτου. Αυτό το οποίο αξιολογείται είναι το γεγονός, δηλαδή οποιοδήποτε συμβάν του εξωτερικού κόσμου, αναγόμενο στο παρόν ή παρελθόν, υποπίπτον στις αισθήσεις και δυνάμενο να αποδειχθεί, αντίκειται δε προς την ηθική και ευπρέπεια. Αντικείμενο προσβολής είναι η τιμή και η υπόληψη του φυσικού προσώπου. Ο νόμος θεωρεί ως προστατευόμενο αγαθό την τιμή ή την υπόληψη του προσώπου, το οποίο είναι μέλος μιας οργανωμένης κοινωνίας και κινείται στα πλαίσια της συναλλακτικής ευθύτητας. Η τιμή του προσώπου θεμελιώνεται επί της ηθικής αξίας, η οποία πηγή έχει την ατομικότητα και εκδηλώνεται με πράξεις ή παραλείψεις. Δεν αποκλείεται στην έννοια του γεγονότος να υπαχθούν η έκφραση γνώμης ή αξιολογικής κρίσεως ακόμη δε και χαρακτηρισμός οσάκις, αμέσως ή εμμέσως, υποκρύπτονται συμβάντα και αντικειμενικά εκδηλωτικά στοιχεία, τα οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση συνιστούν προσβολή της προσωπικότητας, δηλαδή μόνον όταν συνδέονται και σχετίζονται με το γεγονός κατά τέτοιο τρόπο, ώστε ουσιαστικώς να προσδιορίζουν την ποσοτική και ποιοτική του βαρύτητα, άλλως μπορεί να αποτελούν εξύβριση κατά τη διάταξη του άρθρου 361 του ΠΚ. (ΑΠ 34/2010).

Στην υπό κρίση περίπτωση το Εφετείο τα ακόλουθα: Ο ενάγων πρώην διεθνής καλαθοσφαιριστής, από το έτος 1999 είναι πλέον επαγγελματίας μάνατζερ ποδοσφαιριστών της Διεθνούς Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, ενώ η πρώτη εναγομένη εταιρεία είναι ιδιοκτήτρια της αθλητικής εφημερίδας των Αθηνών με τον τίτλο "MATCH MONEY", εκδιδομένης δύο φορές την εβδομάδα, της οποίας ο δεύτερος εναγόμενος είναι εκδότης και διευθυντής, ενώ ο τρίτος εναγόμενος είναι επίσης εκδότης και διευθυντής σύνταξης. Στο φύλλο της εν λόγω εφημερίδας της 17ης Φεβρουαρίου 2006 και συγκεκριμένα στη σελίδα 63 και στη στήλη "ο σφυγμός της... πιάτσας", δημοσιεύθηκε ανυπόγραφο άρθρο με τίτλο "ΜΠΑΧΑΛΟ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ". Το άρθρο αυτό είχε το ακόλουθο περιεχόμενο: "Και ενώ όλα δείχνουν ότι η εισαγωγή των ελληνικών ομάδων στο Στοίχημα θα αργήσει χαρακτηριστικά, μια νέα ιστορία βρομιάς και δυσωδίας προστέθηκε στην αλυσίδα της ταλαιπωρίας του ελληνικού ποδοσφαίρου. Το θέμα έχει να κάνει με όσα γράφτηκαν στο διαδίκτυο για τις αναμετρήσεις Καλλιθέας-Λάρισας και Καλλιθέας-Ατρόμητου. Υπάρχουν υποψίες, δηλαδή, για στημένα παιχνίδια, που από τη μια πλευρά ερμηνεύονται ως "πονηρές" ποδοσφαιρικές ιστορίες, όμως από την άλλη κάποιοι αφήνουν σαφέστατες αιχμές και για στοιχηματική εκμετάλλευση των συγκεκριμένων καταστάσεων. Αποδείξεις για αυτά τα πράγματα δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν, επομένως είναι και δύσκολο να υιοθετηθούν με ασφάλεια οι όποιες θεωρίες. Το θέμα, όμως, είναι ότι και τίποτα να μην έχει γίνει, το κύμα καχυποψίας είναι τεράστιο στην ελληνική κοινωνία, που μόνο έτοιμη δεν δείχνει για να δεχθεί τις ομάδες μας στο Στοίχημα. Τα υπόλοιπα ας τα βρουν μόνοι τους ο Σ., ο Κ. και οι διαιτητές από τη Θεσσαλονίκη. Απλώς κάποιοι δεν νομιμοποιούνται να το παίζουν "κύριοι", "επενδυτές" και "εξυγιαντές" του ποδοσφαίρου. Ήμαρτον, που λέει και ο Γ.". Την εποχή που δημοσιεύτηκε το παραπάνω άρθρο υπήρχε στον αθλητικό χώρο και ειδικότερα αυτόν του επαγγελματικού ποδοσφαίρου ένας έντονος και γενικός προβληματισμός σχετικά με την είσοδο ή όχι αγώνων του Ελληνικού Πρωταθλήματος στο δελτίο του στοιχήματος. Με αφορμή ένα δημοσίευμα στο διαδίκτυο και συγκεκριμένα στην ιστοσελίδα www.balla.gr , αναφερόμενο σε πληροφορίες του συντάκτη του για ' στημένα παιχνίδια στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο και σε εμπλοκή προέδρου ποδοσφαιρικής ομάδας μάνατζερ με αρχαϊκό όνομα και διαιτητή, ακολούθησε σειρά σχετικών δημοσιευμάτων στην εφημερίδα "Ο Φίλαθλος" και σε αθλητικές εφημερίδες της Βόρειας Ελλάδας, που διατύπωναν το κλίμα δυσπιστίας που είχε δημιουργηθεί στο χώρο του ελληνικού ποδοσφαίρου, πολλά δε απ' αυτά είχαν οξύτατους τίτλους και περιεχόμενο. Στα πλαίσια αυτών των δημοσιευμάτων δημοσιεύθηκε και το ως άνω επίμαχο άρθρο στην εφημερίδα "MATCH MONEY", ασχολούμενη κυρίως με το "στοίχημα" και σχολίασε τα συμβάντα την εποχή εκείνη και τους προβληματισμούς και τις επιφυλάξεις σχετικά με την είσοδο σ' αυτό των ελληνικών ποδοσφαιρικών ομάδων, επαναλαμβάνοντας εν πολλοίς τις περιεχόμενες στα προηγούμενα δημοσιεύματα πληροφορίες και σκέψεις. Το επίμαχο δημοσίευμα, με την ως άνω διατύπωση του, δεν μπορεί σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην προηγούμενη σκέψη, να χαρακτηριστεί ως συκοφαντικό, δεδομένου ότι κανένα ψευδές γεγονός δεν αναφέρεται σ' αυτό, αλλά ούτε και δυσφημιστικό. Και τούτο διότι ο συντάκτης του απλώς εκφέρει δυσμενείς κρίσεις για την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί και τους έντονους προβληματισμούς σχετικά με την είσοδο ομάδων του ελληνικού πρωταθλήματος στο στοίχημα. Δεν αποδίδει όμως στον ενάγοντα καμία συγκεκριμένη ενέργεια ή παράλειψη που να συνιστά γεγονός, δηλαδή συμβάν του εξωτερικού κόσμου αναγόμενο στο παρόν ή παρελθόν που να υποπίπτει στις αισθήσεις και να μπορεί να αποδειχθεί, να αντίκειται δε προς την ηθική και την ευπρέπεια, όπως απαιτείται για την στοιχειοθέτηση της πράξης της συκοφαντικής και της απλής δυσφημίσεως. Η δε φράση του συντάκτη (τα υπόλοιπα ας τα βρουν μόνοι τους ο Σ., ο Κ. και οι διαιτητές από τη Θεσσαλονίκη) δεν συνιστά γεγονός, με την προαναφερθείσα έννοια του όρου, του οποίου μπορεί να ελεγχθεί η αλήθεια ή αναλήθεια, αλλά επιτρεπτό σχολιασμό και κριτική του συντάκτη, δεδομένου μάλιστα ότι περιέχεται σε έντυπο απευθυνόμενο σε φιλάθλους. Επίσης το επίμαχο δημοσίευμα δεν περιέχει ούτε καμία υβριστική λέξη ή φράση, ούτε ο τρόπος έκφρασης και το ύφος του υποδηλώνει καταφρόνηση του ενάγοντος. Αντιθέτως πρόκειται για κείμενο διατυπωμένο σε ήπιο γενικά τόνο χωρίς οξείες, ακραίες και καταφρονητικές εκφράσεις, που υποδηλώνουν σκοπό εξυβρίσεως του ενάγοντος, με το οποίο ο συντάκτης αυτού, χωρίς να υιοθετεί κάποια συγκεκριμένη άποψη, ασκεί κριτική και σχολιάζει απλά όσα συμβαίνουν την περίοδο εκείνη στο χώρο του ελληνικού ποδοσφαίρου, επαναλαμβάνοντας, όπως προαναφέρθηκε, προηγούμενα δημοσιεύματα, σε ένα εκ των οποίων (δημοσιευθέν στο διαδίκτυο) ρητά αναφέρεται. Αυτή η κριτική είναι μέσα στα όρια του δικαιώματος πληροφόρησης των φιλάθλων αναγνωστών, χωρίς να τα υπερβαίνει και δεν καταλείπει καμία υπόνοια στον αναγνώστη σχετικά με το ήθος και την εντιμότητα του ενάγοντος. Γενικά στην προκειμένη περίπτωση δεν στοιχειοθετείται αδικοπρακτική συμπεριφορά του συντάκτη του δημοσιεύματος και των εναγομένων, το δε δημοσίευμα δεν κρίνεται ικανό να βλάψει την τιμή και την υπόληψη ή να προσβάλει την προσωπικότητα του ενάγοντος".

Υπό τα δεδομένα αυτά, το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς αιτιολογίες σχετικά με (το) ουσιώδες ζήτημα της υποθέσεως. Ειδικότερα: (α) Δεν είναι σαφές αν οι διαλαμβανόμενοι στο επίμαχο δημοσίευμα ισχυρισμοί και υπαινιγμοί ("ιστορία βρομιάς και δυσωδίας...υποψίες για στημένα παιγνίδια ... τα υπόλοιπα ας το βρουν μόνοι τους ο Σ., ο Κ. και οι διαιτητές από τη Θεσσαλονίκη...") εκλαμβάνονται in abstracto ως επιτρεπόμενη "Κριτική" ή ως υβριστικές και δυσφημιστικές εκφράσεις. (β) Είναι ασαφές αν γίνεται δεκτό ότι οι ρηθέντες ισχυρισμοί και υπαινιγμοί αναφέρονται ή όχι ως αφορώντες (και) τον ενάγοντα. (γ) Δεν είναι σαφές ποιά ήταν - κατά την εκτίμηση του ουσιαστικού δικαστηρίου- η ανάγκη ή η σκοπιμότητα της ανάμιξης του ονόματος του ενάγοντος στο συγκεκριμένο δημοσίευμα (αν δεν ήταν η προσβολή της προσωπικότητάς του). Ενόψει τούτων, είναι βάσιμοι οι αναιρετικοί λόγοι (εκ του άρθρου 559 αριθμ.19, κατά την εκτίμηση του νοηματικού τους περιεχομένου) και, επομένως πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση. Περαιτέρω, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οπίου, από άλλους δικαστές είναι εφικτή (άρθρ. 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.). Η δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις, πρέπει να επιβληθεί σε βάρος της αναιρεσίβλητης (άρθρ.1765, 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθμό 4329/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, πλην εκείνων, οι οποίοι εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Επιβάλλει σε βάρος της αναιρεσίβλητης τη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος από δύο χιλιάδες (2000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 27 Ιουλίου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 25 Οκτωβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ