191/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 191 / 2009 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 191/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Θεμέλη, Ειρήνη Αθανασίου, Βαρβάρα Κριτσωτάκη και Παναγιώτη Κομνηνάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρίας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ EFG EUROBANK ERGASIAS ΑΕ", που εδρεύει στην ...... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Φώτιο Σαρρή.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, 2) Ψ2, 3) Ψ3, 4) Ψ4 και 5) Ψ5, όλων κατοίκων ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Μιχαήλ Μελά.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-12-2001 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκε με την από 17-5-2002 προσεπίκληση σε αναγκαστική παρέμβαση με παρεμπίπτουσα αγωγή αποζημίωσης της εταιρείας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "ΠΡΙΣΜΑ ΕΠΕ", που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 656/2003 του ίδιου Δικαστηρίου, 3106/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και 3084/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 28-9-2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βαρβάρα Κριτσωτάκη διάβασε την από 18-11-2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επί εργατικού ατυχήματος η αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης κρίνεται πάντοτε κατά το κοινό δίκαιο (άρθρα 914, 922, 932 ΑΚ) σε τρόπο ώστε για τη θεμελίωση της δεν απαιτείται πταίσμα του εργοδότη, αν ο τρίτος υπαίτιος του ατυχήματος είχε προστηθεί από αυτόν. Εξάλλου, επί μισθώσεως έργου, πρόστηση του εργολάβου από τον εργοδότη καταρχήν μεν δεν υπάρχει, όμως υφίσταται πρόστηση όταν στη συγκεκριμένη περίπτωση ο εργοδότης ρητώς ή σιωπηρώς, ιδίως ως εκ της φύσεως του έργου, επιφύλαξε στον εαυτό του τη διεύθυνση και την επίβλεψη της εκτελέσεως του έργου και ειδικότερα το δικαίωμα παροχής οδηγιών στον εργολάβο.

Επομένως, προκειμένου περί αγωγής για επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως, στρεφομένης κατά του υπαιτίου του ατυχήματος, ως και κατά εκείνου, ο οποίος με σύμβαση μισθώσεως έργου ανέθεσε στον υπαίτιο την εκτέλεση του έργου, όπου συνέβη το ατύχημα, πρέπει για τη θεμελίωση της να εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά της διευθύνσεως και επιβλέψεως του έργου από τον εργοδότη, τα οποία θεμελιώνουν την επικαλούμενη ιδιότητα του τελευταίου, ως προστήσαντος τον υπαίτιο εργολάβο.

Τα περιστατικά αυτά, ως στηρίζοντα κατά νόμο την αγωγή, συνιστούν πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 8 Κ.Πολ.Δ. και επομένως η από το δικαστήριο της ουσίας λήψη υπόψη τέτοιων πραγμάτων μολονότι αυτά δεν εκτέθηκαν στην αγωγή, όπως η τελευταία μπορεί να συμπληρωθεί και να διευκρινιστεί με τις προτάσεις της πρώτης συζητήσεως στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο (άρθρο 224 Κ Πολ Δ), θεμελιώνει το σχετικό αναιρετικό λόγο, καθώς και τον από τον αρ. 14 του ίδιου άρθρου λόγο ο οποίος θεμελιώνεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν κήρυξε ακυρότητα στην περίπτωση που η αγωγή αν και αόριστη κρίθηκε ορισμένη.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του δικογράφου της ένδικης αγωγής των αναιρεσιβλήτων, εκτίθεται σ' αυτήν ότι ο αναφερόμενος συγγενής τους, εργαζόταν ως ελασματουργός στην εταιρία με την επωνυμία "ΤΕΧΝΟΛΙΑΠ ...... ΚΑΙ ΣΙΑ Ε.Ε.". η οποία είχε αναλάβει υπεργολαβικά από την εταιρία "ΤΕΜΑΚ ΑΕ" την εκτέλεση του περιγραφόμενου σ' αυτήν έργου, το οποίο είχε επίσης αναλάβει αυτή υπεργολαβικά από την εταιρία "ΠΡΙΣΜΑ ΕΠΕ", στην οποία είχε ανατεθεί με την από 23-12-1999 σύμβαση από την κυρία του έργου αναιρεσείουσα Τράπεζα, η οποία κατά τη γενόμενη με τις πρωτόδικες προτάσεις των αναιρεσιβλήτων διευκρίνιση, διαφύλαξε στον εαυτό της το δικαίωμα διεύθυνσης και επίβλεψης της εκτέλεσης του έργου.

Ότι κατά την εκτέλεση του εν λόγω έργου τραυματίστηκε θανάσιμα ο ως άνω συγγενής του υπό τις αναφερόμενες συνθήκες, ο θάνατος δε αυτού οφείλεται σε πταίσμα, το οποίο επαρκώς προσδιορίζεται, των προστηθέντων υπαλλήλων των ως άνω εργολάβου και υπεργολάβων. Ζήτησαν μετά ταύτα να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι μεταξύ των οποίων και η αναιρεσείουσα, εις ολόκληρον έκαστος, να καταβάλουν σ' αυτούς τα αναφερόμενα ποσά ως χρηματική ικανοποίηση για την ικανοποίηση της ψυχικής τους οδύνης.

Με το περιεχόμενο αυτό η αγωγή, όπως παραδεκτά συμπληρώθηκε με τις προτάσεις των αναιρεσιβλήτων ενώπιον του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, αφού η επίκληση ότι ο εργοδότης επεφύλαξε στον εαυτό του τη διεύθυνση της εκτέλεσης του έργου δεν συνιστά απαράδεκτη μεταβολή της βάσης της αγωγής, είναι αρκούντως ορισμένη και νόμιμη σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη και ως εκ τούτου το Εφετείο το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφαση του κατά παραδοχή του σχετικού λόγου εφέσεως που είχαν ασκήσει οι αναιρεσίβλητοι κατά της πρωτόδικης απόφασης με την οποία είχαν γίνει δεκτά τα αντίθετα και μετά από εξαφάνιση αυτής έκρινε ότι η αγωγή είναι ορισμένη και νόμιμη, δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που δεν προτάθηκαν, ούτε παρέλειψε να κηρύξει ακυρότητα λόγω μη απορρίψεως της ένδικης αγωγής ως αόριστης ως προς την αναιρεσείουσα και οι πρώτος και δεύτερος λόγοι της αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρ. 8 και 14 του Κ.Πολ.Δ.

είναι αβάσιμοι και πρέπει να απορριφθούν. Περαιτέρω, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχτηκε κατά την ανέλεγκτη κρίση του τα εξής: Με την από 23-12-1999 σύμβαση που καταρτίστηκε μεταξύ της αναιρεσείουσας και της εταιρίας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία "ΠΡΙΣΜΑ Ε.Π.Ε", η πρώτη ανέθεσε στην δεύτερη την εσωτερική διαμόρφωση του επί της οδού Πειραιώς 9-11 κειμένου καταστήματος της, διατηρώντας παράλληλα για τον εαυτό της το δικαίωμα διεύθυνσης και επίβλεψης του έργου με την παροχή οδηγιών προς την εν λόγω εργολάβο, αφού ρητά συμφωνήθηκε με τον έκτο όρο της παραπάνω σύμβασης και ορίστηκε ρητά ότι "το έργο θα εκτελεστεί με επιμέλεια σύμφωνα με τους κανόνες της τέχνης και όλα γενικώς τα συναπτόμενα στην παρούσα σύμβαση έγγραφα και σχέδια καθώς και τις υποδείξεις του εντεταλμένου προς τούτο από τον εργοδότη (ΤΡΑΠΕΖΑ) μηχανικού".

Ακολούθως, με το από 29-12-1999 ιδιωτικό συμφωνητικό η ως άνω εργολάβος εταιρία (ΠΡΙΣΜΑ Ε.Π.Ε." ανέθεσε τμήμα του αναληφθέντος έργου και ειδικότερα εκείνο που αναφέρεται "στην κατασκευή και τοποθέτηση μεταλλικού σκελετού παταριού και την αποξήλωση μεταλλικών κατασκευών στο ισόγειο του υπό διαμόρφωση κτιρίου", στην εταιρία "ΤΕΜΑΚ Α.Ε.", συμφωνηθέντος παραλλήλως, με το πέμπτο άρθρο της σύμβασης αυτής, ότι η ως άνω υπεργολάβος και το προσωπικό της υποχρεούνται να συμμορφώνονται στις υποδείξεις του εργοδότη και στην προκείμενη περίπτωση της εργολάβου εταιρίας ΠΡΙΣΜΑ Ε.Π.Ε η οποία ως προς την εν λόγω υπεργολαβική σύμβαση φέρει την ιδιότητα του εργοδότη, όπως ρητά αναφέρεται στη σύμβαση αυτή.

Στη συνέχεια η ως άνω εταιρία "ΤΕΜΑΚ Α.Ε." ανέθεσε υπεργολαβικά την εκτέλεση του αναληφθέντος έργου στην Ετερόρρυθμη εταιρία "ΤΕΧΝΟΛΙΑΠ ...... ΚΑΙ ΣΙΑ Ε.Ε." και ειδικότερα της ανέθεσε: 1) την κατασκευή του μεταλλικού σκελετού του παταριού..... και την αποξήλωση δύο δοκών διατομής ΙΡΕ 240 από την οροφή του ισογείου, 2) την προμήθεια και τοποθέτηση δύο δοκών διατομής 300, μήκους 6 μ.

και μιας δοκού διατομής 240, μήκους 8μ. 3) την προμήθεια και τοποθέτηση τεσσάρων πλακών εδράσεως και 4) την κοπή των αποξηλωθέντων δοκών στα κατάλληλα μήκη και τοποθέτηση τους.... Την εκτέλεση του ως άνω έργου η εν λόγω εταιρία ανέθεσε σε συνεργείο της απαρτιζόμενο από τους Α και Β με επικεφαλής το σύζυγο της πρώτης, πατέρα των δεύτερης και τρίτου, αδελφό της τέταρτης και γαμβρό από θυγατέρα της πέμπτης ενάγουσας , Γ, που είχε προσληφθεί από αυτή με την από 14-11-1999 σύμβαση εξαρτημένης εργασίας.

Στις 14-1-2000 και περί ώρα 10.00' ο εργοδηγός και επιστάτης της προστηθείσας εργολάβου εταιρίας (ΠΡΙΣΜΑ Ε.Π.Ε.) Δ ανέθεσε στον ως άνω Γ την αποξήλωση αναβατορίου, που βρισκόταν στον ημιυπόγειο χώρο του κτιρίου, την οποία αυτός άρχισε να εκτελεί αμέσως αποκόπτοντας με τη χρήση οξυγόνου αρχικά τους δύο από τους τρεις οδηγούς (συρματόσχοινα) που συγκρατούσαν το αναβατόριο σε ύψος 6 μ.

και στη συνέχεια το τρίτο που συνέδεε αυτό με το αντίβαρο του, που βρίσκονταν στο δάπεδο, προκαλώντας την πτώση του ακριβώς έμπροσθεν του. Στην προσπάθεια του όμως να το αποφύγει (αναβατόριο) οπισθοχωρώντας, απώλεσε την ισορροπία του με αποτέλεσμα κατά την επακολουθήσασα πτώση του να χτυπήσει το οπίσθιο μέρος της κεφαλής του (κρανίου) στην κόψη εναποτιθέμενου στο δάπεδο φτυαριού και να τραυματισθεί θανάσιμα, υποστάς βαρεία κρανιοεγκεφαλική κάκωση και βαρεία κάκωση αυχενικής σπονδυλικής στήλης.

Ο θάνατος του ως άνω Γ οφείλεται σε συγκλίνουσα αμελή συμπεριφορά του ίδιου και του προστηθέντος από την εργολάβο εταιρία "ΠΡΙΣΜΑ Ε.Π.Ε.", εργοδηγού και γενικού επιστάτη Δ, συνιστάμενη για μεν το δεύτερο στο ότι, αν και όφειλε ως εκ της ιδιότητας του ως εργοδηγός και γενικός επιστάτης, αφενός να μην αναθέσει την εργασία αποξήλωσης του αναβατορίου, για την οποία απαιτούνται ειδικές γνώσεις, σε εργαζόμενο, ο οποίος δεν διέθετε τις γνώσεις αυτές και αφετέρου, να λάβει ή έστω να υποδείξει τα επιβαλλόμενα από τις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1 και 2 του ν. 1396/1983, 8 παρ. 2, 9 παρ. 1 α, β, γ, και 2 του ΠΔ. 305/1996, κατάλληλα για την ασφαλή εκτέλεση της μέτρα (στήριξη ή δέσιμο του αναβατορίου, καθαρισμός χώρου εργασίας και απομάκρυνση επικίνδυνων εργαλείων) δεν συμμορφώθηκε προς την υποχρέωση αυτή, αλλά ενεργώντας εντελώς ευκαιριακά και χωρίς προηγούμενο σχεδιασμό και προγραμματισμό προφανώς προς εξοικονόμηση χρόνου και δαπάνης ανέθεσε την εργασία αυτή στον παραπάνω εργαζόμενο χωρίς ο τελευταίος να διαθέτει τις απαιτούμενες γι' αυτήν γνώσεις και χωρίς ο ίδιος (εργοδότης) να λάβει ή να υποδείξει τα κατάλληλα ως άνω μέτρα ασφαλείας με αποτέλεσμα τον υπό τις προαναφερθείσες συνθήκες θανάσιμο τραυματισμό αυτού, η συνυπαιτιότητα του οποίου συνίσταται στο ότι χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του αρμοδίου μηχανικού της εργοδότριας εταιρίας (ΤΕΧΝΟΠΟΛΙΑΠ Ε.Π.Ε.) αποδέχτηκε την εκτέλεση εργασίας για την οποία δεν διέθετε τις απαιτούμενες ειδικές γνώσεις, αλλά και η οποία δεν περιλαμβάνονταν στις εργασίες που του είχε αναθέσει προς εκτέλεση, αφού η εν λόγω εργασία δεν περιλαμβάνονταν σ' αυτές που κατά τη σχετική από 5-1-2000 σύμβαση μεταξύ αυτής και της ΤΕΜΑΚ Ε.Π.Ε.

είχε η ίδια αναλάβει να εκτελέσει. Συνυπαίτια όμως του θανάσιμου τραυματισμού του ως άνω εργαζομένου είναι και η κυρία του έργου, τραπεζική εταιρία με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ EFG EUROBANK ΑΕ", καθόσον ως εργοδότρια του εκτελούμενου έργου διαφύλαξε ρητά για τον εαυτό της το δικαίωμα διεύθυνσης και επίβλεψης αυτού με την παροχή οδηγιών προς την εργολάβο εταιρία ΠΡΙΣΜΑ ΕΠΕ "δια του εντεταλμένου μηχανικού" και θεωρείται προστήσασα της ως άνω εργολάβου "ΠΡΙΣΜΑ ΕΠΕ", ευθυνόμενη αντικειμενικά για την από την εν λόγω προστηθείσα ή τα υπ' αυτής προστηθέντα πρόσωπα διαπραχθείσα κατά την εκτέλεση του ανατεθέντος σ' αυτήν έργου, αδικοπραξία.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχτηκε την αγωγή εν μέρει ως κατ' ουσίαν βάσιμη και ως προς την αναιρεσείουσα την οποία υποχρέωσε να καταβάλει εις ολόκληρον με την προστηθείσα από αυτήν εταιρία "ΠΡΙΣΜΑ ΕΠΕ" τα αναφερόμενα σ' αυτήν ποσά στον καθένα από τους αναιρεσιβλήτους. Με την κρίση του αυτή το Εφετείο ορθά ερμήνευσε τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914 και 922 του ΑΚ περιέλαβε δε πλήρεις σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες και απορριπτέος ως αβάσιμος είναι και ο τρίτος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 του Κ.Πολ.Δ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 28-9-2007 αίτηση της Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΤΡΑΠΕΖΑ EUROBANK EFG ERGASIAS AE" για αναίρεση της 3084/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων διακοσίων (1.200) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ