1902/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1902 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1902/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Φεβρουαρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων-καλούντων: 1. Ν. Θ.- Δ., κατοίκου ... και 2. Α. Θ.-Δ., κατοίκου .... Κοινοποιουμένη δε και κατά του Δ. Ε., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Παγορόπουλο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Της αναιρεσίβλητης- καθής η κλήση: Ανώνυμης τραπεζικής εταιρείας με την επωνυμία ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ της ΕΛΛΑΔΑΣ ΑΕ, η οποία εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Γιανναράκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-3-1993 και 24-11-1993 αγωγές της ήδη αναιρεσίβλητης και με την 24-2-1995 αγωγή της Μ. Δ. που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη και κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 11484/1995 μη οριστική 1303/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 8481/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 11-3-2008 αίτησή τους. Ήδη η υπόθεση επανέρχεται με την από 25-6-2012 κλήση των καλούντων.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης ανέγνωσε την από 11-3-2010 έκθεση της ήδη Προέδρου του Αρείου Πάγου Ρένας Ασημακοπούλου, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από την υπ'αριθ..../26-7-2012 έκθεση του δικαστικού επιμελητού του Πρωτοδικείου Αθηνών .., αντίγραφο της κλήσεως περιέχον πράξη για ορισμό δικασίμου και κλήση για να παραστεί κατά την δικάσιμο επεδόθη σύμφωνα με το άρθρο 110 Κ.πολ.Δ., με φροντίδα των αναιρεσειόντων στον μη ασκήσαντα αναίρεση αναγκαίο ομόδικό τους Δ. Ε., μετά από την έκδοση της υπ'αριθ. 192/2012 αποφάσεως του παρόντος δικαστηρίου με την οποία είχε κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση. Επομένως, πρέπει η υπόθεση να ερευνηθεί περαιτέρω, χωρίς να ασκεί εν προκειμένω επιρροή το γεγονός ότι το επώνυμο των αναιρεσειόντων, προφανώς εκ παραδρομής, αναγράφεται στο δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως ως "Δ." αντί "Ε." (Δ., όπως προκύπτει από τα υπάρχοντα στην δικογραφία δικόγραφα, είναι το επώνυμο της μητέρας των αναιρεσειόντων), αφού δεν προκύπτει ότι αυτό δημιουργεί σύγχυση ως προς την ταυτότητά τους και βλάβη στην αντιδικό τους Τράπεζα. 'Αλλως τε, στο δικόγραφο της κλήσεως, με την οποία φέρεται προς συζήτηση η υπόθεση, οι αναιρεσείοντες αναφέρονται με το πραγματικό επώνυμό τους.

Κατά το άρθρο 559 αριθ.1 περ.α' Κ.Πολ.Δικ., "Αναίρεση επιτρέπεται, αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου". Εξ άλλου, κατά το άρθρο 939 Α.Κ., οι δανειστές έχουν το δικαίωμα να απαιτήσουν κατά τους όρους των επόμενων άρθρων τη διάρρηξη κάθε απαλλοτρίωσης που έγινε από τον οφειλέτη προς βλάβη τους, εφόσον η υπόλοιπη περιουσία δεν αρκεί για την ικανοποίηση τους.

Σύμφωνα με το άρθρο 941 παρ. ΑΚ η απαλλοτρίωση υπόκειται σε διάρρηξη, αν αυτός υπέρ του οποίου έγινε (τρίτος) γνώριζε ότι ο οφειλέτης απαλλοτριώνει προς βλάβη των δανειστών του, κατά δε το επόμενο άρθρο 942, σε περίπτωση απαλλοτρίωσης από χαριστική αιτία δεν απαιτείται η κατά το προηγούμενο άρθρο γνώση του τρίτου.

Από τον συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει, ότι η διάρρηξη της απαλλοτριωτικής πράξεως του οφειλέτη χωρεί μόνον αν έγινε με πρόθεση βλάβης του δανειστή, η οποία θεωρείται ότι υπάρχει όταν ο οφειλέτης γνωρίζει ότι με την απαλλοτρίωση του περιουσιακού του στοιχείου θα περιέλθει σε τέτοια οικονομική κατάσταση, ώστε η περιουσία που του απομένει να μην επαρκεί για την ικανοποίηση του δανειστή.

Η πρόθεση αυτή εξακολουθεί να υφίσταται και όταν άλλος, εις ολόκληρον οφειλέτης, διαθέτει επαρκή περιουσία για την ικανοποίηση του δανειστή, καθόσον ο καταδολιευτικός χαρακτήρας της απαλλοτριώσεως κρίνεται από στοιχεία που συντρέχουν αποκλειστικά και μόνο στο πρόσωπο του απαλλοτριούντος και δεν επηρεάζεται από την οικονομική κατάσταση των λοιπών συνοφειλετών, όπως άλλωστε συνάγεται και από τη διάταξη του άρθρου 486 Α.Κ..

Πρέπει δε η αφερεγγυότητα αυτή του οφειλέτη, η οποία αποτελεί ένα από τα στοιχεία της βάσεως της περί διαρρήξεως αγωγής, να υπάρχει κατά το χρόνο ασκήσεως αυτής, που είναι ο κρίσιμος χρόνος για τον προσδιορισμό της βλάβης του δανειστή. Από αυτά έπεται, ότι στο δικόγραφο της αγωγής πρέπει να αναφέρονται αφ'ενός μεν το ποσόν της απαιτήσεως του δανειστού, αφ'ετέρου δε η αξία του απαλλοτριωθέντος στοιχείου κατά τον χρόνο της ασκήσεώς της (Α.Π. 1800/2008, Α.Π.1112/2004).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του, ότι σε δύο συμβάσεις πιστώσεως με ανοικτό (αλληλόχρεο) λογαριασμό, οι οποίες συνήφθησαν κατά τις 4-5-1987 και 19-4-1989 μεταξύ της εναγούσης και ήδη αναιρεσίβλητης Τραπέζης αφ'ενός και της εταιρίας με την επωνυμία "Τηλεοπτικά Εργαστήρια Ανώνυμος Εμπορική και Βιομηχανική Εταιρεία" αφ'ετέρου, συνεβλήθη και ο νόμιμος εκπρόσωπος και κύριος μέτοχος της εταιρίας Δ.

Θ.-Ε., πατέρας των αναιρεσειόντων, ως αυτοφειλέτης και εγγυητής. Η πιστούχος εταιρία όμως δεν εξεπλήρωνε τις υποχρεώσεις της και γι'αυτό η αναιρεσίβλητη έκλεισε τον λογαριασμό και άσκησε αγωγή, επί της οποίας εξεδόθη η υπ'αριθμ. 6238/1993 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία ο ως άνω εγγυητής υπεχρεώθη να καταβάλει στην Τράπεζα, από την αιτία αυτήν, νομιμοτόκως το ποσόν των 168.104.993 δρχ., το οποίο εν όψει της ρυθμίσεως του άρθρου 39 Ν.3259/2004 περιορίσθηκε σε 167.466.819 δρχ.

Στη συνέχεια το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλομένη απόφασή του, κατά λέξιν και τα εξής: "...Περαιτέρω αποδείχθηκε, ότι ο πρώτος εναγόμενος-εκκαλών με το υπ' αριθ. .../23-3-1990 συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Μαργαρίτας Μαρινοπούλου μεταβίβασε, λόγω γονικής παροχής στους δεύτερο και τρίτη εναγομένους-εκκαλούντες, ανήλικα τότε τέκνα του, Ν.

και Α. Θ.-Ε. κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου στον καθένα, τη ψιλή κυριότητα του 1/2 εξ αδιαιρέτου του υπ' αριθ. 2 διαμερίσματος του δεύτερου (Β) κτηρίου, το οποίο βρίσκεται, εν μέρει στον ισόγειο όροφο και εν μέρει στον πρώτο, πάνω από το ισόγειο όροφο του ανωτέρω κτηρίου, του οικοδομικού συγκροτήματος που έχει ανεγερθεί επί οικοπέδου, κειμένου στη θέση "..." ...

Στη συνέχεια, με το υπ'αριθμ. .../12-9-1990 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Ιωάννη Καραντώνη, ο πρώτος εναγόμενος-εκκαλών παραιτήθηκε του δικαιώματος επικαρπίας που είχε παρακρατήσει με το πρώτο συμβόλαιο, υπέρ των ιδίων ανωτέρω ανήλικων τέκνων του, τα οποία ήδη έχουν καταστεί ενήλικα ... Η πραγματική (αγοραία) αξία ολόκληρου του διαμερίσματος ανήρχετο κατά τους χρόνους ασκήσεως των αγωγών (19-3-1993 και 22-12-1993) στο ποσό των 80.000.000 δραχμών ...Εξάλλου, κατά τους χρόνους των παραπάνω μεταβιβάσεων ο πρώτος εναγόμενος-εκκαλών ήταν κύριος τριών οριζόντιων ιδιοκτησιών και συγκεκριμένα των Κ2, Κ4 καταστημάτων και του Β1 διαμερίσματος της τριώροφης οικοδομής, κειμένης στο...

η πραγματική αξία των οποίων ανήρχετο, κατά τους χρόνους ασκήσεως των αγωγών ... στο συνολικό ποσό των 65.400.000 δραχμών. Ο ίδιος δε εναγόμενος είχε στο ίδιο κτηριακό συγκρότημα που βρίσκεται το επίδικο ακίνητο, την πλήρη κυριότητα δύο βοηθητικών αυτού οριζοντίων ιδιοκτησιών και συγκεκριμένα, μίας αποθήκης εμβαδού 20 τ.μ.

και μίας θέσης στάθμευσης, η πραγματική αξία των οποίων ανήρχετο κατά τους χρόνους ασκήσεως των αγωγών σε 1.000.000 και 600.000 δραχμές, αντιστοίχως. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο πρώτος εναγόμενος-εκκαλών ήταν ο κύριος μέτοχος της ως άνω πιστούχου εταιρείας και είχε την ιδιότητα του διευθύνοντος συμβούλου και νομίμου εκπροσώπου αυτής.

Λόγω της ιδιότητας του αυτής γνώριζε την κακή οικονομική πορεία της πιστούχου εταιρείας, η οποία κηρύχθηκε σε κατάσταση πτωχεύσεως, με την υπ' αριθ. 2987/23-9-1992 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που όρισε ως χρόνο παύσεως των πληρωμών την 2-7-1991. Επίσης αποδείχθηκε ότι, αυτός προέβη στην κατάρτιση των ανωτέρω απαλλοτριωτικών δικαιοπραξιών, που τέτοια αποτελεί και εκείνη που έγινε λόγω γονικής παροχής κατά το άρθρο 1509 Α.

Κ..., με σκοπό βλάβης της ενάγουσας-εφεσίβλητης Τράπεζας, ώστε να καθίσταται αδύνατη η ικανοποίηση της απαιτήσεως της τελευταίας, αφού ήδη από την κατάρτιση της συμβάσεως εγγυήσεως, που αφορούσε πίστωση που είχε χορηγηθεί με ανοικτό (αλληλόχρεο) λογαριασμό γνώριζε ότι, ήταν οφειλέτης της εφεσίβλητης Τράπεζας, του τυχόν προκύπτοντος χρεωστικού υπολοίπου.

Ο καταδολιευτικός σκοπός του πρώτου εναγομένου καταδεικνύεται, πέραν των άλλων και από το γεγονός ότι, το πρώτο των προαναφερόμενων συμβολαίων γονικής παροχής συντάχθηκε δύο μόλις μήνες από την κοινοποίηση σε αυτόν, του κλεισίματος του αλληλόχρεου λογαριασμού, αλλά και από το γεγονός ότι, προέβη στη μεταβίβαση του δικαιώματος επικαρπίας προς τα ανήλικα τέκνα του, στις 12-9-1990, ενώ ήδη είχε εκδοθεί, κατόπιν αιτήσεως της εφεσίβλητης Τράπεζας, η υπ' αριθ. 11955/23-7-1990 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία επιτράπηκε σε αυτήν η εγγραφή προσημείωσης υποθήκης επί ακινήτων του, μεταξύ των οποίων και του επίδικου δικαιώματος επικαρπίας, μέχρι του ποσού των 80.000.000 δραχμών.

Εξάλλου, οι προαναφερόμενες μεταβιβάσεις έγιναν λόγω γονικής παροχής, δηλαδή για αιτία χαριστική, και συνεπώς, δεν απαιτείται οι υπόλοιποι εναγόμενοι-εκκαλούντες, προς τους οποίους έγιναν οι παροχές, να τελούσαν σε γνώση της ανωτέρω καταδολιευτικής πρόθεσης του πρώτου εναγομένου. Επίσης αποδείχθηκε ότι, κατά τους χρόνους ασκήσεως των ένδικων αγωγών η υπόλοιπη εμφανής περιουσία του πρώτου εναγομένου-εκκαλούντος, δεν επαρκούσε για την ικανοποίηση της απαίτησης της ενάγουσας-εφεσίβλητης, δεδομένου ότι η απαίτηση της τελευταίας ανήρχετο στο ποσό των 168.104.993 δραχμών και ήδη στο ποσό των 167.466.819 δραχμών, λόγω της υπαγωγής της στη ρύθμιση του άρθρου 39 του ν. 3259/2004, ενώ η αξία της υπόλοιπης περιουσίας του ανήρχετο, κατά τους ίδιους αυτούς χρόνους, στο συνολικό ποσό των 67.000.000 δραχμών ...

η δε αξία του ιδανικού μεριδίου του στο επίδικο ακίνητο, ανήρχετο στο ποσό των 40.000.000 δραχμών, δηλαδή συνολικά ολόκληρη η εμφανής περιουσία ανήρχετο στο μικρότερο ποσό των 107.000.000 δραχμών... Με το δεύτερο λόγο της έφεσης οι εκκαλούντες ισχυρίζονται ότι, ο πρώτος από αυτούς, μετά την μετ1 απόδειξη συζήτηση των αγωγών στο πρωτοβάθμιο Δικαστήριο απέκτησε και άλλη περιουσία, η οποία πλέον επαρκεί για την ικανοποίηση της απαίτησης της εφεσίβλητης Τράπεζας, καθόσον, όπως ειδικότερα προβάλλει, στις 18-10- 2006 αποδέχθηκε την κληρονομιά της αποβιωσάσης στις 17-8-2004 μητέρας του Α.

Ε.. Ο ισχυρισμός αυτός παραδεκτώς προτείνεται κατ' άρθρο 527 αριθ. 2 Κ,Πολ.Δ., δεδομένου ότι, η προϋπόθεση της ανεπάρκειας της υπόλοιπης περιουσίας του οφειλέτη πρέπει να συντρέχει και κατά τη συζήτηση της υπόθεσης στο Εφετείο, , καθόσον, λόγω του διαπλαστικού χαρακτήρα της αγωγής διαρρήξεως, η διάρρηξη επέρχεται με την τελεσιδικία της απόφασης, οπότε η απόκτηση περιουσίας από τον οφειλέτη μετά την άσκηση της αγωγής μπορεί να εμποδίσει τη διάπλαση, εξαιτίας ακριβώς της άρσης της απαιτούμενης αυτής προϋποθέσεως...

Πράγματι... αποδείχθηκε ότι, ο πρώτος εναγόμενος-εκκαλών κατέστη κύριος, δυνάμει εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής, τριών οριζόντιων ιδιοκτησιών και συγκεκριμένα των Κ1 και Κ3 καταστημάτων και του ΑΙ διαμερίσματος, της τριώροφης οικοδομής, που βρίσκεται στο .., επί της οδού …αριθ…, στην οποία οικοδομή βρίσκεται και η υπόλοιπη περιουσία αυτού, κατά την άσκηση των αγωγών.

Επί των κληρονομιαίων αυτών οριζόντιων ιδιοκτησιών Κ1, Κ3 και Α1, η πραγματική αξία των οποίων ανήρχετο, κατά τους χρόνους ασκήσεως των αγωγών σε 17.800.000, 29.300.000 και 20.000.000 δραχμές αντιστοίχως, δηλαδή στο συνολικό ποσό των 67.100.000 δραχμών, η ενάγουσα-εφεσίβλητη είχε εγγράψει σχετικές προσημειώσεις υποθήκης, για την ένδικη απαίτησή της και συνεπώς η εκκαλούμενη απόφαση έλαβε υπόψη της και τις προαναφερόμενες αξίες των οριζόντιων αυτών ιδιοκτησιών για το σχηματισμό της κρίσης της, ως προς τη συνδρομή της προϋπόθεσης, της ανεπάρκειας της υπόλοιπης περιουσίας του πρώτου εναγομένου-εκκαλούντος.

Έτσι και μετά και την επέλευση και της προαναφερόμενης κληρονομιαίας περιουσίας- των προαναφερόμενων δηλαδή ακινήτων- η αξία της υπόλοιπης εμφανούς περιουσίας του πρώτου εναγομένου-εκκαλούντος και δη με τον υπολογισμό ειδικότερα, της αξίας αυτής (της κληρονομηθείσας), ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 134.100.000 δραχμών (67.000.000 δρχ. + 67.100.000 δρχ.), η αξία δε, ολόκληρης πλέον της εμφανούς περιουσίας του, με το συνυπολογισμό μάλιστα και της αξίας του ιδανικού μεριδίου του στο επίδικο ακίνητο ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 174.100.000 δραχμών (134.100.000 δρχ. + 40.000.000 δρχ.), η οποία δεν αρκεί, για την ικανοποίηση της απαίτησης της εφεσίβλητης Τράπεζας, ύψους 167.466.819 δραχμών ή 491.465,34 ευρώ, αφού στο τελευταίο αυτό ποσό πρέπει να συνυπολογισθούν και οι τόκοι υπερημερίας από τις 5- 8-2004, που ανέρχονται μέχρι τη συζήτηση της ένδικης έφεσης στο ποσό των 59.137.380 δραχμών ή 173.550,64 ευρώ, δηλαδή η συνολική απαίτηση της εφεσίβλητης, μαζί με τους τόκους υπερβαίνει κατά πολύ την αξία ολόκληρης της κατά τα ως άνω υπολογιζόμενης, εμφανούς περιούσιας του πρώτου εναγομένου- εκκαλούντος.

Κατ'ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει ο δεύτερος λόγος της έφεσης να απορριφθεί ως κατ'ουσίαν αβάσιμος...". Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, το οποίο απέρριψε εν τέλει κατ'ουσίαν την έφεση των ήδη αναιρεσειόντων, εφάρμοσε εσφαλμένως το άρθρο 939 Α.Κ., καθόσον υπολόγισε την υπόλοιπη περιουσία του οφειλέτου της αναιρεσίβλητης, όχι σύμφωνα με την αξία την οποία είχε κατά τον χρόνο της ασκήσεως της αγωγής, αλλά σύμφωνα με την αξία την οποία είχε κατά τον χρόνο της συζητήσεως της εφέσεως.

Εφόσον, όμως το Εφετείο, παρά την νομικώς εσφαλμένη αιτιολογία, επεκύρωσε την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, το οποί είχε δεχθεί τις αγωγές της αναιρεσίβλητης και είχε απαγγείλει την διάρρηξη των σχετικών γονικών παροχών, ορθώς έκρινε κατά το αποτέλεσμα. Επομένως, πρέπει να απορριφθούν ο μοναδικός από το άρθρο 559 αριθ.1 Κ.Πολ.Δ.

λόγος αναιρέσεως και η αίτηση αναιρέσεως στο σύνολό της.

Ακολούθως, πρέπει να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 11-3-2008 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 8481/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Μαΐου 2013.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Οκτωβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ