Supreme Court orders retrial due to missing documents proving the successor public entity's legal standing.

Απόφαση 189 / 2024 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 189/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2'Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Νικόλαο Πιπιλίγκα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Μαργέλλου - Μπουλταδάκη, Ιωάννη Δουρουκλάκη, Νικόλαο Πουλάκη και Μαλαματένια Κουράκου- Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 14 Νοεμβρίου 2023, με την παρουσία και της Γραμματέως Α. Α., για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1)Σ. Ζ. του Ν., κατοίκου ... , 2)Κ. Δ. του Ι., κατοίκου ... , 3)Ν. Κ. του Π., κατοίκου ... , 4)Π. Π. του Α., κατοίκου ... , και 5)Χ. Θ. του Β., κατοίκου ... ... Εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Β. Β., με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., η oποία δεν κατέθεσε προτάσεις. Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Κ. Μ., Παρέδρου του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., η oποία κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-12-2013 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: ... του ίδιου Δικαστηρίου και ... του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 29-6-2020 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 62 και 63 ΚΠολΔ, τα οποία ρυθμίζουν, αντίστοιχα, την ικανότητα να είναι κανείς διάδικος και την ικανότητα παράστασης επί δικαστηρίου, προκύπτει ότι αν οι ως άνω διαδικαστικές προϋποθέσεις της δίκης, την ύπαρξη των οποίων το δικαστήριο εξετάζει αυτεπαγγέλτως σε κάθε στάση της δίκης (άρθρο 73 ΚΠολΔ), έλλειπαν κατά την άσκηση της αγωγής, ενδίκου μέσου κλπ, ενώ υπάρχουν κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η διαδικασία προχωρεί ομαλώς, γιατί κρίσιμος είναι σχετικώς ο χρόνος της τελευταίας συζήτησης, στο ακροατήριο, κατά την οποία εκδίδεται η απόφαση.

Αν όμως διαπιστωθεί η ύπαρξη των ως άνω διαδικαστικών προϋποθέσεων της δίκης κατά την άσκηση της αγωγής, των ενδίκων μέσων κλπ. και έλλειψη αυτών κατά τη συζήτηση στο ακροατήριο, περίπτωση η οποία συντρέχει και οσάκις πρόκειται περί οιονεί καθολικής διαδοχής (εν όλω ή εν μέρει) νομικού προσώπου από άλλο ήδη συσταθέν προηγουμένως νομικό πρόσωπο, τότε αυτά (αγωγή, ένδικα μέσα κλπ.) δεν απορρίπτονται ως απαράδεκτα, καθόσον οι ανωτέρω προϋποθέσεις υπήρχαν κατά το χρόνο άσκησής τους, αλλά θα κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτησή τους, προκειμένου η δίκη να συνεχισθεί από εκείνους, που υποκαθίστανται στη θέση του ενάγοντος, εναγομένου, εκκαλούντος, εφεσίβλητου, αναιρεσείοντος, αναιρεσίβλητου κλπ. (ΑΠ 1736/2023, ΑΠ 1234/2021).

Από τις διατάξεις δε των άρθρων 552, 553, 556 και 558 ΚΠολΔ, προκύπτει, ότι οι προϋποθέσεις του παραδεκτού της αίτησης αναίρεσης είναι: α) η ύπαρξη απόφασης που να υπόκειται σε αναίρεση, β) η άσκηση αυτής από πρόσωπο που να δικαιούται σε άσκηση αυτής και η απεύθυνσή της κατά προσώπου που να νομιμοποιείται προς τούτο, γ) η άσκηση αυτής εντός της νόμιμης προθεσμίας και, δ) η άσκηση αυτής κατά τις νόμιμες διατυπώσεις.

Εξάλλου, με το άρθρο 254 παρ.1 εδ.α του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται κατ' άρθρο 573 του ίδιου κώδικα και στη διαδικασία της αναιρετικής δίκης, ορίζεται ότι: "το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την επανάληψη της συζήτησης, η οποία έχει κηρυχθεί περάτωμένη, όταν κατά τη μελέτη της υπόθεσης ή τη διάσκεψη παρουσιάζονται κενά ή αμφίβολα σημεία που χρειάζονται συμπλήρωση ή επεξήγηση...".

Η παρεχομένη από τη διάταξη αυτή εξουσία περιλαμβάνει και το, δικαίωμα του δικαστηρίου να διατάξει την προσαγωγή των αναγκαίων για το σχηματισμό της κρίσης του εγγράφων (ΑΠ 906/2020).

Περαιτέρω, με τη διάταξη του άρθρου 52 Ν. 4757/2020 (ΦΕΚ Α7240/01.12.2020), τροποποιήθηκε το άρθρο 26 του Ν. 4427/2016 και συστάθηκε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "... ", και για τις διεθνείς σχέσεις "... ", το οποίο εποπτεύεται από τον Υπουργό ... , με σκοπό την παροχή, οργάνωση και ανάπτυξη των υπηρεσιών αεροναυτιλίας και τη διαχείριση και λειτουργία αεροδρομίων και υδατοδρομίων, έδρα την Περιφέρεια Αττικής και με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, με δικό της προϋπολογισμό σύμφωνα με τα όσα ορίζονται στο νόμο αυτό και τις εκάστοτε εφαρμοζόμενες διατάξεις περί λογιστικού των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. [Σημειώνεται ότι υπό την προηγούμενη διατύπωση του άρθρου 26 παρ. 1 του Ν. 4427/2016 (ΦΕΚ Α 188) η ...

υπαγόμενη στον Υπουργό ... και Δικτύων λειτουργούσε ως αυτοτελής δημοσία υπηρεσία με διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια] Με την παρ. 1 του άρθρου 53 του ίδιου, ως άνω Νόμου, προστέθηκε άρθρο 26Α στο Ν. 4427/2016 και ορίσθηκε ότι: "Η αυτοτελής δημόσια υπηρεσία "... ", η οποία υπάγεται στο Υπουργείο ... , καταργείται.

Στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του Ελληνικού Δημοσίου, στον βαθμό που αφορούν στην εν λόγω αυτοτελή δημόσια υπηρεσία, υπεισέρχεται ως καθολικός διάδοχος το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "... " που συστήνεται με το άρθρο 26," ενώ, με την παρ. 2 του ίδιου, ως άνω, άρθρου ορίσθηκε ότι: "Εκκρεμείς δίκες ή δικαστικές υποθέσεις του Ελληνικού Δημοσίου, οι οποίες αφορούν στην καταργηθείσα αυτοτελή δημόσια υπηρεσία, σε οποιοδήποτε δικονομικό στάδιο και αν βρίσκονται, ενώπιον οποιουδήποτε αρμόδιου πολιτικού, ποινικού ή διοικητικού δικαστηρίου και εισαγγελικής ή ανακριτικής αρχής συνεχίζονται από το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "... ".

Με το άρθρο 78 παρ. 1 ορίζεται ως χρόνος έναρξης της ισχύος του νόμου αυτού η δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (1.12.2020). Ωστόσο με τη διάταξη του άρθρου 66 του ιδίου ως άνω νόμου 4745/2020 με τον παράτιτλο "Έναρξη λειτουργίας Υ.Π.Α. Προσθήκη του άρθρου 30Ε στο v. 4427/2016" προστέθηκε το άρθρο 30 Ε με το ακόλουθο περιεχόμενο: "Έναρξη λειτουργίας Υ.Π.Α.

Η λειτουργία της Υ.Π.Α. ως νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου σύμφωνα με όσα προβλέπονται αρχίζει με τη συγκρότηση του Διοικητικού της Συμβουλίου σε σώμα, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 30Β. Μέχρι τη συγκρότηση του Διοικητικού Συμβουλίου, ο διατελών Διοικητής και τα λοιπά υφιστάμενα όργανα διοίκησης της αυτοτελούς υπηρεσίας "... " συνεχίζουν να ασκούν κάθε αρμοδιότητα που τους έχει ανατεθεί βάσει της κείμενης νομοθεσίας".

Τέλος με το άρθρο 30 Β του Ν.4427/2016 που προστέθηκε με το άρθρο 63 του Ν.4745/2020 και με τον παράτιτλο "Συγκρότηση Διοικητικού Συμβουλίου Υ.Π.Α. Προσθήκη του άρθρου 30 Β στο ν. 4427/2016" ορίζεται στην παρ. 1 (που ενδιαφέρει εν προκειμένω) ότι: "Το Διοικητικό Συμβούλιο συγκροτείται σε σώμα με απόφαση του Υπουργού ... και αυτού προεδρεύει ο Διοικητής.

Μετά τη συγκρότησή του το Διοικητικό Συμβούλιο εκλέγει Αντιπρόεδρο". Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι η έχουσα μετά το Ν. 4475/2020 νομική προσωπικότητα ... αρχίζει τη λειτουργία της και συνακόλουθα νομιμοποιείται η ίδια παθητικά σε δίκες που την αφορούν υπό την ιδιότητά της ως οιονεί καθολικής διαδόχου του Ελληνικού Δημόσιου, μετά τη συγκρότηση σε σώμα του διοικητικού της συμβουλίου, καθότι τότε αρχίζει η λειτουργία της ως αυτοτελούς νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου και παύει η λειτουργία της ως αυτοτελούς υπηρεσίας του Ελληνικού Δημοσίου (ΑΠ 1736/2023).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την, κατ' άρθρο 561 παρ.2, επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της προκείμενης δίκης προκύπτουν τα ακόλουθα: Οι ενάγοντες - εφεσίβλητοι και ήδη αναιρεσείοντες, με την ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών από 30-12-2013 (αριθ. εκθ. κατ. 176657/6095/2013) αγωγή τους κατά του ήδη αναιρεσίβλήτου Ελληνικού Δημοσίου, ισχυρίστηκαν ότι είναι πρώην εργαζόμενοι της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "... ", στην οποία απασχολήθηκαν με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου ως ιπτάμενοι χειριστές αεροσκαφών μέχρι το Δεκέμβριο του 2009, οπότε η άνω εταιρεία τέθηκε σε καθεστώς ειδικής εκκαθάρισης με την 5714/2009 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Ότι, με την ... κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, ... και Δικτύων, που εκδόθηκε κατά τα οριζόμενα στο Ν. 3717/2008, μεταφέρθηκαν στην ... (ΥΠΑ), στην οποία παρείχαν τις υπηρεσίες τους, με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, σε συνιστώμενες προσωποπαγείς θέσεις ειδικότητας χειριστών αεροσκαφών, από τον Απρίλιο του 2011 μέχρι το Νοέμβριο του 2013, οπότε τέθηκαν σε διαθεσιμότητα, λόγω κατάργησης της θέσης τους βάσει του άρθρου 90 του Ν. 4172/2013.

Ότι, αν και είχαν υπαχθεί στο ίδιο μισθολόγιο με τους ήδη υπηρετούντες στην ΥΠΑ σε οργανικές θέσεις χειριστές αεροσκαφών, κατ' εφαρμογή του Ν. 4024/2011 και, ακολούθως, κατ' εφαρμογή του Ν. 4038/2012, όλοι οι χειριστές αεροσκαφών, μεταφερθέντες από άλλο φορέα ή μη, εξαιρέθηκαν από το πεδίο εφαρμογής του ενιαίου μισθολογίου (Ν. 4024/2011) εν αναμονή της έκδοσης σχετικής ΚΥΑ περί καθορισμού των αποδοχών τους (άρθρο 11 Ν.3783/2011), εντούτοις, δεν τους καταβάλλονταν τα προβλεπόμενα από τα άρθρα 34 και 34α του Ν. 2682/1999 επιδόματα, μολονότι ως μεταφερθέντες από φορέα δημοσίου τομία θα έπρεπε, σύμφωνα με το άρθρο 22 του Ν. 3845/2010, να λαμβάνουν το σύνολο των αποδοχών της θέσης στην οποία μεταφέρθηκαν, στις οποίες περιλαμβάνονται και τα ανωτέρω επιδόματα (... ).

Με βάση το ιστορικό αυτό, περιορίζοντας παραδεκτά το αίτημα της αγωγής σε εν μέρει αναγνωριστικό, ζήτησαν να υποχρεωθεί το εναγόμενο να καταβάλει στον καθένα το ποσό των 19.133,28 ευρώ, να αναγνωριστεί δε η υποχρέωσή του να καταβάλει στον καθένα το ποσό των 34.418,19 ευρώ, που αντιστοιχεί στο επίδομα ... για το χρονικό διάστημα από τον Απρίλιο 2011 έως το Νοέμβριο 2013, με το νόμιμο τόκο από τότε που κάθε επιμέρους απαίτηση κατέστη ληξιπρόθεσμη και απαιτητή, άλλως από την επίδοση της αγωγής.

Επικουρικά, ζήτησαν την επιδίκαση των ανωτέρω ποσών σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 4 παρ. 1 και 22 παρ. 1β του Συντάγματος, αφού, μολονότι από την έναρξη μεταφοράς τους στην ΥΠΑ ανήκαν στον ίδιο κλάδο χειριστών αεροσκαφών με τους ήδη υπηρετούντες χειριστές αεροσκαφών της ίδιας υπηρεσίας, με τους ίδιους όρους αμοιβής, το ίδιο μισθολόγιο, την ίδια υπηρεσιακή εξέλιξη και ταυτόσημα κατά ποιοτικό αποτέλεσμα καθήκοντα με τους τελευταίους, στον ίδιο τόπο εργασίας και στον ίδιο εργοδότη, εντούτοις, κατά παράβαση της συνταγματικής αρχής της ισότητας, δεν λάμβαναν τις ένδικες παροχές (επίδομα ... ), με αποτέλεσμα να εισάγεται σε βάρος τους, ως μεταφερθέντες στην ΥΠΑ από άλλη δημόσια υπηρεσία, δυσμενής διάκριση έναντι των ήδη απασχολουμένων με την ίδια ειδικότητα και, μάλιστα, χωρίς αυτή να επιβάλλεται από λόγους κοινωνικούς ή δημοσίου συμφέροντος.

Τέλος, όλως επικουρικώς, τα ανωτέρω ποσά ζήτησαν να τους επιδικαστούν με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, με την εκκαλουμένη με αριθμό ... απόφαση δέχτηκε την αγωγή ως νόμιμη και εν μέρει ως ουσιαστικά βάσιμη, ως προς την πρώτη επικουρική βάση (εκ της συνταγματικής αρχής της ισότητας) και υποχρέωσε το εναγόμενο να καταβάλει σε κάθε ενάγοντα το ποσό των 19.133 ευρώ και αναγνώρισε ότι το εναγόμενο οφείλει να καταβάλει σε κάθε ενάγοντα το ποσό των 21.864 ευρώ νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής.

Κατά της ως άνω απόφασης του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, το εναγόμενο - εκκαλούν και ήδη αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο άσκησε την από 23-12-2015 και με αριθμό κατάθεσης ... έφεσή του στρεφόμενο κατά των εναγόντων-εφεσίβλητων και ήδη αναιρεσειόντων, με την οποία ζήτησε την εξαφάνιση της με αριθμό ... απόφασης του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και την απόρριψη της αγωγής.

Επί της έφεσης αυτής εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη με αριθμό ... απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία αφού δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν την έφεση, εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση και, αφού κράτησε την υπόθεση απέρριψε την αγωγή. Στη συνέχεια οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες άσκησαν την από ...

την κρινόμενη (αριθμ. κατάθ. ... ) αίτηση αναίρεσης της ως άνω απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, την οποία έστρεψαν κατά του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο κατά την άσκηση του ως άνω ενδίκου μέσου (30-6-2020) νομιμοποιείτο παθητικά προς τούτο.

Σύμφωνα, με τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 52, 53 και 66 Ν. 4757/2020, κατά το χρόνο της αναφερομένης στην αρχή της παρούσας δικασίμου (14-11-2023), ήδη ίσχυε από 1-12- 2020 ο ως άνω νόμος, με τον οποίο θεσπίστηκε η κατάργηση της αυτοτελούς δημόσιας υπηρεσίας του ήδη αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, με την ονομασία ... (ΥΠΑ) και η καθολική διαδοχή του ήδη αναιρεσείοντος, Ελληνικού Δημοσίου, από το ΝΠΔΔ, με την επωνυμία Υ.Π.Α., που συστάθηκε με την πρώτη, ανωτέρω, διάταξη, το οποίο (ΝΠΔΔ) υπεισέρχεται αυτοδικαίως, λόγω καθολικής διαδοχής, στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις αυτού και συνεχίζει τις εκκρεμείς δίκες που το αφορούν, σε όποιο δικονομικό στάδιο ευρίσκοντας ακόμη και στον Άρειο Πάγο, μετά τη συγκρότηση σε σώμα του διοικητικού του συμβουλίου, καθότι τότε, ως προεκτέθηκε στην ως άνω οικεία μείζονα σκέψη, αρχίζει η λειτουργία του, ως αυτοτελούς νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου και νομιμοποιείται παθητικά για τη συνέχιση των εκκρεμών δικών υπό την ιδιότητά του ως οιονεί καθολικού διαδόχου του Ελληνικού Δημοσίου.

Η ένδικη διαφορά, υπό τα προεκτεθέντα περιστατικά, αφορά στην αυτοτελή δημόσια υπηρεσία του ήδη αναιρεσείοντος, Ελληνικού Δημοσίου, με την ονομασία ... (Υ.Π.Α) και εφόσον η συζήτηση της υπόθεσης (14-11-2023) είναι μεταγενέστερη της ισχύος του ως άνω νόμου (1-12-2020), με τον οποίο επήλθαν οι προαναφερόμενες μεταβολές στη νομιμοποίηση του αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου όσον αφορά τις εκκρεμείς δίκες που αφορούν υποθέσεις της Υ.Π.Α., όπως η κρινόμενη, κατά τη μελέτη και διάσκεψη της υπόθεσης παρουσιάστηκε κενό, που χρειάζεται συμπλήρωση και συγκεκριμένα δημιουργήθηκε αμφιβολία στο δικαστήριο, ως προς τη διαδικαστική προϋπόθεση της παθητικής νομιμοποίησης, που ερευνάται αυτεπάγγελτα από το Δικαστήριο (άρθρο 73 ΚΠολΔ), αν δηλαδή νομιμοποιείται παθητικά κατά τη συζήτηση της αναίρεσης το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο ή σύμφωνα με τον παραπάνω νόμο ο καθολικός διάδοχος αυτού το ΝΠΔΔ με την επωνυμία "... ". Επομένως, πρέπει να διαταχθεί η επανάληψη της συζήτησης στο ακροατήριο, προκειμένου να προσκομισθούν, από τον επιμελέστερο των διαδίκων έγγραφα για τη συγκρότηση σε σώμα του διοικητικού συμβουλίου του ΝΠΔΔ ΥΠΑ και την έναρξη της λειτουργίας του, που είναι αναγκαία για το σχηματισμό της κρίσης του Δικαστηρίου για το ως άνω ζήτημα, ώστε να συνεχιστεί νομότυπα η παρούσα δίκη, από εκείνον, που σύμφωνα με τον ως άνω νόμο έχει την ιδιότητα του αναιρεσίβλητου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ Διατάσσει την επανάληψη της συζήτησης στο ακροατήριο, της από ... (αριθμ. κατάθ. ... ) αίτησης για αναίρεση της με αριθμό ... απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, προκειμένου να προσκομισθούν τα αναφερόμενα στο σκεπτικό έγγραφα, από τον επιμελέστερου των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Ιανουαρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Φεβρουαρίου 2024.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ