189/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 189 / 2008 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 189/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αναστάσιο - Φιλητά Περίδη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Μάριο - Φώτιο Χατζηπανταζή, Ειρήνη Αθανασίου, Αλέξανδρο Νικάκη και Βαρβάρα Κριτσωτάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Δεκεμβρίου 2007, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που εδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από την Βασιλική Πανταζή, Πάρεδρο Ν.Σ.Κ. Του αναιρεσιβλήτου: ........., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ανδρέα Ζαχόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5-12-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου και άλλων προσώπων, που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2071/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 7233/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 28-6-2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ειρήνη Αθανασίου, διάβασε την από 12-11-2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως. Η πληρεξούσια δικαστική αντιπρόσωπος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Επειδή, μετά την έκδοση της εμπροθέσμως και νομίμως κατατεθείσας υπ' αριθ. 1316/2006 θετικής γνωμοδοτήσεως του αρμόδιου Τμήματος του Ν.Σ.Κ. αναφορικά με το παραδεκτό της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως και το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων αυτής, ο Άρειος Πάγος θα πρέπει να προχωρήσει στη συζήτηση της αιτήσεως αυτής αναιρέσεως (άρθρο 12 παρ. 2 Ν.2298/1995, όπως η παράγραφος αυτής τελικά αντικαταστάθηκε με το άρθρο 42 του ν.2721/1999). 2.

Επειδή, κατά την παράγραφο 4 του άρθρου 135 του "Οργανισμού του Υπουργείου Εξωτερικών", που κυρώθηκε ως Κώδικας με το άρθρο πρώτο του ν.2594/1998, "προς αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους ζωής στην αλλοδαπή και των ειδικών συνθηκών διαβίωση σε κάθε χώρο, παρέχεται σε συνάλλαγμα, ανεξαρτήτως των αποδοχών που αναφέρονται στην 1 του παρόντος άρθρου, και επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή, αναλόγως του κλάδου και του βαθμού.

Το επίδομα αυτό προσαυξάνεται αναλόγως των ποσοστών που ορίζονται για τα οικογενειακά βάση και τη στέγαση". Κατά δε την παράγραφο 5 του ίδιου άρθρου "το κατά την προηγούμενη παράγραφο επίδομα καθορίζεται εκάστοτε για τους με πρεσβευτικό βαθμό υπαλλήλους του Υπουργείου Εξωτερικών, με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, Εξωτερικών και Οικονομικών, λαμβανομένων υπόψη των πινάκων των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το κόστος ζωής στις πρωτεύουσες όλου του κόσμου.

Για τους λοιπούς υπαλλήλους καθορίζεται με την ίδια κοινή υπουργική απόφαση σε ποσοστό επί αυτού το οποίο έχει καθοριστεί για τους υπαλλήλους με πρεσβευτικό βαθμό. Η ως άνω υπουργική απόφαση μπορεί να έχει και αναδρομική ισχύ". Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 2 του ν.506/1976 "περί ρυθμίσεως θεμάτων τινών της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών", όπως ίσχυε μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο 21 του ν.1586/1986 και μέχρι και την 1.7.2003, πριν δηλαδή από την κατάργησή της με το άρθρο 29 του ν.3166/2003, "το μόνιμο και με θητεία προσωπικό, πλην των δακτυλογράφων και κλητήρων, καθώς και οι προϊστάμενοι με σύμβαση ιδιωτικού δικαίου των Γραφείων Τύπου εξωτερικού δικαιούνται το ειδικό επίδομα αλλοδαπής της χώρας στην οποία υπηρετούν που χορηγείται κάθε φορά στους υπαλλήλους του διπλωματικού κλάδου του Υπουργείου Εξωτερικών που υπηρετούν στο εξωτερικό.

Για την εφαρμογή της διάταξης του προηγούμενου εδαφίου η αντιστοιχία των βαθμών των υπαλλήλων των γραφείων τύπου εξωτερικού προς τους βαθμούς των υπαλλήλων του διπλωματικού κλάδου του Υπουργείου Εξωτερικών καθορίζεται "με κοινή απόφαση των Υπουργών Τύπου και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης και Οικονομικών" (οι εντός εισαγωγικών λέξεις αντικατέστησαν τις λέξεις "με πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου", σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 49 του ν.2412/1996).

Σε εκτέλεση του ως άνω άρθρου 6 παρ. 2 του ν.506/1976 εκδόθηκε η υπ' αριθ. 481/23.11.1994 Π.Υ.Σ., η οποία καθόρισε την ανωτέρω αντιστοιχία των βαθμών των υπαλλήλων των Γραφείων Τύπου Εξωτερικού προς τους βαθμούς των υπαλλήλων του διπλωματικού κλάδου του Υπουργείου Εξωτερικών και η οποία στην παράγραφο 2 όρισε ότι "το επίδομα υπηρεσίας όλων των πιο πάνω κατηγοριών υπαλλήλων (δηλαδή μονίμων, με θητεία και με σύμβαση ιδιωτικού δικαίου), προσαυξάνεται για κάθε παιδί κατά τα εκάστοτε καταβαλλόμενα ποσοστά στους μονίμους υπαλλήλους του Υπουργείου Εξωτερικών, που υπολογίζονται στο επίδομα του Πρέσβη".

Τέλος, με την υπ'αριθ.083/ΕΥΑ/ΑΣ/11254/2001 κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, Εξωτερικών και Οικονομικών (ΦΕΚ 390 Β'), που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 135 του ν.2594/1998, καθορίστηκε από 1.1.2001 το επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή του προσωπικού του Υπουργείου Εξωτερικών.

Με την απόφαση αυτήν ορίστηκε ότι το επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή του Προϊσταμένου Πρέσβη που υπηρετεί στην ..... ανέρχεται στο ποσό των 6.300 δολλαρίων Η.Π.Α., στη δε παράγραφο Γ' ορίστηκε ότι "στους υπαλλήλους του διπλωματικού κλάδου, εφόσον δεν παρέχεται δωρεάν κατοικία από το Δημόσιο, το ποσοστό του επιδόματος υπηρεσίας αλλοδαπής προσαυξάνεται κατά 20% επί του επιδόματος του Πρέσβη..." και στην παράγραφο Δ' ότι "στους μονίμους υπαλλήλους όλων των κλάδων του Υπουργείου Εξωτερικών το επίδομα υπηρεσίας αλλοδαπής προσαυξάνεται κατά ποσοστό 8% για κάθε τέκνο ηλικίας μέχρι 6 ετών, κατά ποσοστό 12% για κάθε τέκνο ηλικίας από 7 μέχρι 12 ετών και κατά ποσοστό 16% για κάθε τέκνο ηλικίας από 13 μέχρι 18 ετών επί του επιδόματος του Προϊσταμένου Πρέσβη...".

Από το συνδυασμό των προαναφερόμενων διατάξεων προκύπτει ότι οι υπάλληλοι που υπηρετούν στα Γραφεία Τύπου του Εξωτερικού δικαιούνται να λαμβάνουν το καταβαλλόμενο εκάστοτε στους διπλωματικούς υπαλλήλους επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή σε όση έκταση, κατά ποσό και προσαυξήσεις λαμβάνουν το επίδομα αυτό οι ανώτεροι διπλωματικοί υπάλληλοι που αντιστοιχούν με εκείνους ως προς το βαθμό και υπηρετούν μαζί τους στην ίδια ξένη χώρα.

Συνεπώς δικαιούνται και τις προσαυξήσεις που ορίζονται για τα οικογενειακά βάρη και τη στέγαση, δεδομένου ότι οι εν λόγω προσαυξήσεις αποτελούν αναγκαίο παρακολούθημα του βασικού επιδόματος για την υπηρεσία στην αλλοδαπή, το οποίο, έχοντας προσωποπαγή χαρακτήρα, αποσκοπεί κυρίως να καλύψει τις ανάγκες διαβιώσεως και του κόστους της ζωής (ΑΠ 315/1999, 1658/1988).

Τέλος, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 17 του ν.3166/2003. η ισχύς του οποίου άρχισε από 2.7.2003, "το κάθε κατηγορίας προσωπικού του Υπουργείου Τύπου και ΜΜΕ, που υπηρετεί σε Γραφεία Τύπου και Επικοινωνίας στο εξωτερικό δικαιούται του επιδόματος υπηρεσίας στην αλλοδαπή της χώρας στην οποία υπηρετεί, που είναι ανάλογο με το χορηγούμενο στους υπαλλήλους του Διπλωματικού Κλάδου...", ενώ κατά την παρ. 3 του ίδιου άρθρου "το επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή προσαυξάνεται για την κάλυψη των δαπανών στέγασης και των οικογενειακών βαρών στην αλλοδαπή, αναλόγως, σύμφωνα με τα ποσοστά που ορίζονται από τις εκάστοτε ισχύουσες αποφάσεις για τους υπαλλήλους του Υπουργείου Εξωτερικών...".

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή ου, δέχτηκε, κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς περί πραγμάτων κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), ότι αποδείχθηκαν, εκτός άλλων, και τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Δυνάμει συμβάσεως εργασίας ιδιωτικού δικαίου αόριστου χρόνου, η οποία καταρτίστηκε εγγράφως μεταξύ του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου και του αναιρεσιβλήτου κατά το έτος 1989, ο τελευταίος προσλήφθηκε από το πρώτο σε νομοθετημένη κενή οργανική θέση της τότε Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών και ήδη του Υπουργείου Τύπου και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, αντί συμφωνημένου μηνιαίου μισθού, προκειμένου να προσφέρει τις υπηρεσίες του ως δημοσιογράφου.

Στη συνέχεια, στις 25.5.1999, με βάση σχετική απόφαση του οικείου Υπουργού, τοποθετήθηκε στο Γραφείο Τύπου της Ελληνικής Πρεσβείας στη ..... της Κύπρου, στο οποίο εμφανίστηκε και ανέλαβε υπηρεσία, όπου υπηρετούσε καθ' όλο το ένδικο από 1.4.2002 έως και 1.9.2003 χρονικό διάστημα με το βαθμό του Ακολούθου Τύπου (κατά την υπ' αριθ. 481/1994 Π.Υ.Σ.

και το άρθρο 16 παρ. 4 στοιχ. γ' του ν.3166/2003) αντιστοιχεί στο βαθμό του Γραμματέα Πρεσβείας. Σ' αυτόν (αναιρεσίβλητο), ο οποίος είναι πατέρας τέκνου, το οποίο έχει από τον προηγούμενο γάμο του με την ......... και το οποίο κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα ήταν ηλικίας μεταξύ 13 και 18 ετών, δεν παρεχόταν δωρεάν κατοικία από το αναιρεσείον (Ελληνικό Δημόσιο).

Με βάση τις παραδοχές του αυτές το Εφετείο δέχτηκε ότι, ο αναιρεσίβλητος, μολονότι δεν ασκεί την επιμέλεια του προσώπου του εν λόγω ανήλικου τέκνου του (την οποία ασκεί η πιο πάνω μητέρα του) δικαιούνταν, με βάση αφενός το άρθρο 6 παρ. 2 του ν.506/1976, όπως η παράγραφος αυτή ήδη μέχρι και την 1.2.2003 ίσχυε, και αφετέρου το άρθρο 17 παρ. 2 και 3 του ν.3166/2003, που άρχισε να ισχύει από 2.7.2003, να λαμβάνει το επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή, υπολογιζόμενο σε ποσοστό 20% επί του αντίστοιχου επιδόματος που λαμβάνει ο Προϊστάμενος Πρέσβης προσαυξημένο κατά ποσοστό 16% για το προαναφερόμενο ανήλικο τέκνο του επί του επιδόματος του Προϊσταμένου Πρέσβη.

Ακολούθως, αφού δέχτηκε κατ' ουσίαν την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της εκκληθείσας υπ' αριθ. 2071/2004 οριστικής αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και εξαφάνισε την τελευταία απόφαση, στη συνέχεια, ύστερα από διακράτηση της υποθέσεως, δέχτηκε και ως ουσιαστικά βάσιμη την ένδικη από 5.12.2003 αγωγή, καθόσον αυτή είχε ασκηθεί από τον αναιρεσίβλητο (12ο ενάγοντα), στον οποίο έτσι επιδίκασε συνολικά το ισόποσο σε ευρώ 36.036 δολλαρίων Η.Π.Α.

και δη ποσό 18.900 δολλαρίων Η.Π.Α. για επίδομα υπηρεσίας του στην αλλοδαπή (6.300 δολ.Η.Π.Α. για κάθε μήνα Χ 20% Χ 15 μήνες) και ποσό 17.136 δολλαρίων Η.Π.Α. ως προσαύξηση του αμέσως πιο πάνω επιδόματος για το προαναφερόμενο ανήλικο τέκνο του (6.300 δολ. Η.Π.Α. για κάθε μήνα Χ 16% Χ 17 μήνες). Ήδη με το μοναδικό λόγο αναιρέσεως προβάλλεται ότι το Εφετείο με το να κρίνει όπως αμέσως πιο πάνω αναφέρεται:

α) Υπέπεσε στην από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, επειδή παραβίασε τις ως άνω αναφερόμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν.506/1976, κατά την οποία "το πάσης Κατηγορίας προσωπικόν της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών, το υπηρετούν εις την αλλοδαπήν, λαμβάνει κατ' επιλογήν του, εις δραχμάς ή εις ξένον νόμισμα, τας εκάστοτε αποδοχάς ημεδαπής, αίτινες αντιστοιχούν εις τον ον κέκτηται βαθμόν", την υπ'αριθ.

Φ083-58/11.3.1988 κοινή απόφαση των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Οικονομικών και Εξωτερικών, με την οποία καθορίστηκε από 1ης Ιανουαρίου 1988 το επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή του προσωπικού του Υπουργείου Εξωτερικών που υπηρετεί στις Διπλωματικές και Προξενικές Αρχές, καθώς και στις Μόνιμες Αντιπροσωπείες, την υπ' αριθ. 2001800/165/0022/5.1.1993 Κ.Υ.Α., με την οποία καθορίστηκε η προαύξηση του αμέσως πιο πάνω επιδόματος για τα ανήλικα τέκνα του δικαιούχου του επιδόματος αυτού, και, τέλος, τη διάταξη της παρ. 10 του άρθρου 131 του ν.419/1976 "περί Οργανισμού του Υπουργείου Εξωτερικών", με την οποία προβλεπόταν για τους υπηρετούντες στο εξωτερικό υπαλλήλους του διπλωματικού κλάδου του Υπουργείου Εξωτερικών επίδομα υπηρεσίας στην αλλοδαπή σε συνάλλαγμα και β) υπέπεσε στην από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, επειδή η προσβαλλόμενη απόφασή του δεν έχει νόμιμη βάση και ειδικότερα δεν έχει καθόλου αιτιολογία και σε κάθε περίπτωση έχει αιτιολογία ανεπαρκή (ελλιπή) επί του ως άνω ζητήματος, που αφορά το δικαίωμα του αναιρεσιβλήτου να λαμβάνει κατά το ένδικο χρονικό διάστημα την προαναφερόμενη προσαύξηση του επιδόματος υπηρεσίας του στην αλλοδαπή για το παραπάνω ανήλικο τέκνο του.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως κατά το τμήμα του από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ μέρους του με το οποίο προβάλλεται η αιτίαση της παραβιάσεως της ως άνω διατάξεως της παρ. 10 του άρθρου 131 του ν.419/1976 "περί Οργανισμού του Υπουργείου Εξωτερικών" πρέπει να απορριφθεί προεχόντως ως αβάσιμος, και σε κάθε περίπτωση γιατί η διάταξη αυτή, ως έχουσα και η ίδια καταργηθεί από τις 24.3.1998, ως μέρος του ν.419/1976, ο οποίος καταργήθηκε στο σύνολό του από την τελευταία χρονολογία με το άρθρο 150 παρ. 1 και 2 στοιχ.

α' του "Οργανισμού του Υπουργείου Εξωτερικών", που κυρώθηκε ως Κώδικας με το άρθρο πρώτο του ν.2594/1998, και επομένως μη ισχύουσα κατά το μεταγενέστερο ένδικο χρονικό διάστημα, δεν ήταν εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση. Εξάλλου, ενόψει των όσων εκτέθηκαν, είναι φανερό ότι η βασιμότητα του παραπάνω (μοναδικού) λόγου της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως κατά το υπόλοιπο μέρος του και δή τόσο κατά το υπόλοιπο τμήμα του από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ μέρους του όσο και κατά το από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου μέρος του εξαρτάται κυρίως από την έννοια που θα δοθεί στις προαναφερόμενες συνδυασμένες διατάξεις αναφορικά με το αν οι υπάλληλοι που υπηρετούν στα Γραφεία Τύπου του Εξωτερικού δικαιούνται να λαμβάνουν, στο πλαίσιο των προσαυξήσεων που ορίζονται για τα οικογενειακά βάση και τη στέγαση, και τις προσαυξήσεις αυτές για τα τέκνα, ανεξάρτητα από το αν έχουν ή όχι την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου τους ή αυτό ζεί στην Ελλάδα και όχι στο εξωτερικό ή, αντιθέτως, η λήψη των προσαυξήσεων αυτών προϋποθέτει ότι οι υπάλληλοι έχουν την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου τους, την οποία και ασκούν.

Κατόπιν τούτου κρίνεται αναγκαία η παραπομπή του ως άνω λόγου αναιρέσεως καθ' όλο το υπόλοιπο μέρος του και δή τόσο κατά το υπόλοιπο τμήμα του από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ μέρους του, όσο και κατά το συναφές από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου μέρος του στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, διότι δημιουργείται ζήτημα με γενικότερο ενδιαφέρον, σύμφωνα με το άρθρο 563 παρ. 2 στοιχ.

β' του ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει το μοναδικό λόγο αναιρέσεως κατά το μέρος του κατά το οποίο αυτός κρίθηκε ως απορριπτέος στο αιτιολογικό. Και

Παραπέμπει στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου τον ίδιο (μοναδικό) λόγο και δη καθ' όλο το υπόλοιπο μέρος του της από 28 Ιουνίου 2006 αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ' αριθ. 7233/2005 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9 Ιανουαρίου 2008.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 5 Φεβρουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ