Supreme Court dismisses appeal against water company liability for worker death and mental anguish damages.

Απόφαση 1895 / 2023 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1895/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ζαμπέττα Στράτα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Όλγα Σχετάκη - Μπονάτου, Ιωάννη Δουρουκλάκη, Γεώργιο Αυγέρη και Mαρία Σιμιτσή - Βετούλα - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 31 Ιανουαρίου 2023, με την παρουσία και της Γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Των Α' καλούντων - Β' καθών η κλήση - Α' εφεσιβλήτων - Β' εφεσιβλήτων: 1)Α. Π. του Α., 2)Β. Β. του Χ., 3)Χ. Β. του Χ., 4)Μ. Β. του Χ., 5)Μ. Β. του Θ. και 6)Χ. Β. του Χ., κατοίκων .... Οι 1η, 2ος, 3ος, 4η και 5η εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξούσιους δικηγόρους τους Αθανάσιο Γεωργιάδη και Σπύρο Μπαλατσούκα, οι οποίοι δήλωσαν ότι επεβίωσε ο 6ος στις 21-11-2022 και κληρονομήθηκε από την 5η (σύζυγο) και τους 2ο, 3ο και 4η (εγγόνια), οι οποίοι συνεχίζουν τη βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από τους ίδιους, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις.

Του Α' καθής η κλήση - Β' καλούντος - Α' εκκαλούντος - B' εφεσιβλήτου: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Κοζάνης" (ΔΕΥΑΚ), που εδρεύει στην Κοζάνη και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Διαμαντόπουλο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Των καθών η Β' κλήση - Α' εφεσιβλήτων - Β' εκκαλούντων: 1)ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "... Ο.Ε." και το διακριτικό τίτλο "... Ο.Ε.", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 2)Δ. Π. του Γ., και 3)Μ. Π. του Ι., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Γκουτζιώτη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-5-2013 αγωγή των Α' καλούντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κοζάνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 357/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 55/2017 του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η 1048/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου (Β1' Πολιτικό Τμήμα), η οποία την αναίρεσε και παρέπεμψε την υπόθεση προς νέα κρίση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο. Κατόπιν αυτής εκδόθηκε η 75/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, κατά της οποίας ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η 440/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου (Β2' Πολιτικό Τμήμα), η οποία την αναίρεσε και διακράτησε την υπόθεση προς περαιτέρω συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου. Η υπόθεση επαναφέρεται με την από 14-6-2022 κλήση των Α' καλούντων και την από 28-6-2022 κλήση του Β' καλούντος. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ. α'287 και 291 Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζονται κατά το άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα και στην αναιρετική δίκη, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται αν μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος.

Η διακοπή επέρχεται από τη γνωστοποίηση προς τον αντίδικο του λόγου διακοπής με επίδοση δικογράφου ή με προφορική δήλωση στο ακροατήριο ή εκτός του ακροατηρίου κατά την επιχείρηση διαδικαστικής πράξης ή με τις προτάσεις. Η δίκη που διακόπηκε, μπορεί να επαναληφθεί εκουσίως ρητώς με δήλωση των κληρονόμων του θανόντος στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση, ακόμα και ταυτόχρονα με τη δήλωση διακοπής, εφόσον παρίσταται ο αντίδικος, ή με την επίδοση ιδιαιτέρου δικογράφου ή και με εξώδικη δήλωση, αλλά και σιωπηρώς με την κοινοποίηση κλήσης προς συζήτηση της υπόθεσης (Α.Π. 217/2018, ΑΠ 43/2014).

Στην προκειμένη περίπτωση κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας απόφασης δικάσιμο δεν εμφανίσθηκε ο έκτος καλών- έκτος αναιρεσείων και οι πληρεξούσιοι Δικηγόροι των λοιπών καλούντων - αναιρεσειόντων με προφορική τους δήλωση, που καταχωρήθηκε στα ταυτάριθμα με την απόφαση πρακτικά του Δικαστηρίου τούτου, γνωστοποίησαν στην καθ'ης η κλήση- πρώτη αναιρεσίβλητη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Κοζάνης (ΔΕΥΑΚ) τη βίαιη διακοπή της δίκης ως προς τον έκτο καλούντα- αναιρεσείοντα για το λόγο ότι στις 22.11.2022, δηλαδή μετά την κατάθεση και την επίδοση της από 25.5.2022 και με αριθμό κατάθεσης ...

κλήσης (που έλαβε χώρα την 1.7.2022 σύμφωνα με τη με αριθμό ... έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας Μ. Κ.), αυτός αποβίωσε. Οι ίδιοι ως άνω Δικηγόροι δήλωσαν ότι οι δεύτερος, τρίτος, τέταρτη και πέμπτη καλούντες - αναιρεσείοντες επαναλαμβάνουν τη βιαίως διακοπείσα δίκη ως μόνοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του αποβιώσαντος διαδίκου.

Σύμφωνα με την προηγηθείσα νομική σκέψη, εφόσον η ιδιότητα των ανωτέρω καλούντων - αναιρεσειόντων ως μόνων εξ αδιαθέτου κληρονόμων του αρχικώς έκτου καλούντος - αναιρεσειόντος δεν αμφισβητείται από την ως άνω καθ'ης η κλήση - πρώτη αναιρεσίβλητη Δ.Ε.Υ.Α.Κ, αλλά αντίθετα αποδεικνύεται από τα προσκομιζόμενα από αυτούς έγγραφα (δηλαδή το ηλεκτρονικά εκδοθέν απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης θανάτου του Δήμου Κοζάνης, το ηλεκτρονικά εκδοθέν και με αριθμό πρωτ. ...

πιστοποιητικό πλησιέστερων συγγενών του Δήμου Κοζάνης, το με αριθμό ... πιστοποιητικό του Ειρηνοδικείου Κοζάνης περί μη δημοσίευσης διαθήκης του αποβιώσαντος και το με αριθμό ... πιστοποιητικό του Ειρηνοδικείου Κοζάνης περί μη αποποίησης της κληρονομιάς αυτού), η προκείμενη δίκη νομίμως επαναλαμβάνεται από τους ως άνω δεύτερο, τρίτο, τέταρτη και πέμπτη καλούντες - αναιρεσείοντες.

Περαιτέρω, από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της ένδικης υπόθεσης, προκύπτουν τα εξής: Με τη με αριθμό 440/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου (Β2 Πολιτικού Τμήματος) έχει απορριφθεί ως απαράδεκτη η από 3.9.2020 και με αριθμό κατάθεσης ΑΝΡ 14/20 αίτηση των αναιρεσειόντων Α. Π. του Α., Β. Β. του Χ., Χ. Β. του Χ., Μ.

Β. του Χ., Μ. Β. του Θ. και Χ. Β. του Χ. για αναίρεση της με αριθμό 75/2020 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, κατά το μέρος της που στρέφεται κατά των δεύτερης αναιρεσίβλητης ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "... ΟΕ (... ΟΕ)", τρίτου αναιρεσίβλητου Δ. Π. του Γ. και τέταρτης αναιρεσίβλητης Μ. Π. του Ι., έχει αναιρεθεί η ως άνω προσβαλλόμενη απόφαση όσον αφορά την πρώτη αναιρεσίβλητη Δ.

Ε.Υ.Α. Κ. και έχει κρατηθεί η υπόθεση προς περαιτέρω συζήτηση ενώπιον του παρόντος Β2 Τμήματος του Αρείου Πάγου, σε δικάσιμο που θα ορισθεί με κλήση του επιμελέστερου από τους διαδίκους. 'Ηδη, με την από 25.5.2022 και με αριθμό κατάθεσης 118/9.6.2022 κλήση των καλούντων - αναιρεσειόντων και με την από 16.6.2022 και με αριθμό κατάθεσης 130/27.6.2022 κλήση τη πρώτης αναιρεσίβλητης φέρεται προς συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου η ως άνω υπόθεση.

Η από 25.5.2022 κλήση των καλούντων - αναιρεσειόντων και η από 16.6.2022 κλήση της καλούσας - πρώτης αναιρεσίβλητης κατά το μέρος αυτής που στρέφεται κατά των αναιρεσειόντων και ήδη πρώτης, δεύτερου, τρίτου, τέταρτης, πέμπτου και έκτης καθ'ων η κλήση ασκούνται παραδεκτά. Όμως, η από 16.6.2022 κλήση της καλούσας -πρώτης αναιρεσίβλητης κατά το μέρος αυτής που στρέφεται και κατά των δεύτερης, τρίτου και τέταρτης αναιρεσίβλητων και ήδη έβδομης, όγδοου και ένατης καθ'ων είναι απαράδεκτη, διότι, όπως ήδη αναφέρθηκε, ο Άρειος Πάγος με τη με αριθμό 440/2022 απόφασή του έχει απορρίψει κατά τρόπο οριστικό την από 3.9.2020 και με αριθμό κατάθεσης ΑΝΡ 14/20 αίτηση αναίρεσης κατά των ως άνω καθ'ων- αναιρεσίβλητων (δηλαδή κατά των δεύτερης, τρίτου και τέταρτης αναιρεσίβλητων και ήδη έβδομης, όγδοου και ένατης καθ'ων).

Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει δυνατότητα επανάκρισης της ένδικης υπόθεσης και κατ' αυτών (σχ. ΑΠ 665/2014). Η καλούσα- πρώτη αναιρεσίβλητη, που νικήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στη δικαστική δαπάνη των έβδομης, όγδοου και ένατης καθ'ων η κλήση της, που παρέστησαν και κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα αυτών (άρθρα 176 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ).

Η αναιρεθείσα με τη με αριθμό 440/2022 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου με αριθμό 75/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών αντιμωλία των διαδίκων, αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής: Με την από 27.5.2013 και με αριθμό κατάθεσης ΜΤΕι 195/2013 αγωγή, την οποία οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες άσκησαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης κατά της πρώτης εναγομένης και ήδη πρώτης αναιρεσίβλητης, καθώς και κατά των δεύτερης, τρίτου και τέταρτης εναγομένων (και ήδη δεύτερης, τρίτου και τέταρτης αναιρεσίβλητων, αλλά μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, καθότι, όπως ήδη αναφέρθηκε, με τη με αριθμό 440/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου η κατ' αυτών από 3.9.2020 αίτηση αναίρεσης απορρίφθηκε) ιστορούσαν ότι με το με αριθμό πρωτ. ...

ιδιωτικό συμφωνητικό η πρώτη εναγομένη δημοτική επιχείρηση είχε αναθέσει στη δεύτερη εναγομένη ομόρρυθμη εταιρεία, της οποίας ομόρρυθμα μέλη ήσαν οι τρίτος και τέταρτη εναγόμενοι, την εκτέλεση του έργου της αμμοβολής και βαφής δύο δεξαμενών νερού της τηλεθέρμανσης Κοζάνης, ότι στις 22.7.2011, από έλλειψη των περιγραφόμενων στην αγωγή μέτρων ασφαλείας, σημειώθηκε εκκωφαντική έκρηξη στο εσωτερικό της μίας δεξαμενής, καθ'ον χρόνο ο εργαζόμενος της δεύτερης εναγομένης Χ.

Β. έβαφε τμήμα των εσωτερικών κυλινδρικών τοιχωμάτων της, με αποτέλεσμα αυτός να υποστεί ασφυξία και καθολικά εγκαύματα, από τα οποία, ως μόνης ενεργού αιτίας, επήλθε ο θάνατός του. Ότι το εργατικό αυτό ατύχημα οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα των πρώτης και δεύτερης εναγομένων και ότι ειδικότερα η πρώτη εναγομένη δημοτική επιχείρηση:

α) έχει αυτοτελή και ανεξάρτητη ευθύνη κατά τις διατάξεις περί δημοσίων έργων, καθότι ήταν κυρία του έργου, όπου έλαβε χώρα το ένδικο εργατικό ατύχημα, οι εργασίες πραγματοποιούνταν σε χώρο ευθύνης της και δεν διέθετε τεχνικό ασφαλείας, ούτε επιθεωρούσε για την τήρηση των μέτρων ασφαλείας από την πλευρά της δεύτερης εναγομένης- αναδόχου του έργου και β) έχει ευθύνη για την αδικοπραξία της δεύτερης εναγομένης από τη μεταξύ τους σχέση πρόστησης που προκύπτει από τη σύμβαση έργου που συνήψαν, καθότι ως κυρία του έργου είχε επιφυλάξει για τον εαυτό της την επίβλεψη της εκτέλεσης του και ότι, τέλος, ο αδόκητος θάνατος του ηλικίας 47 ετών Χ.

Β., που ήταν σύζυγος της πρώτης ενάγουσας (πρώτης αναιρεσείουσας) και πατέρας του ανήλικου τότε τέκνου τους Β. Β. (δηλαδή του ενήλικου τώρα δεύτερου αναιρεσείοντος), και των δεύτερου και τρίτης εναγόντων (δηλαδή των τρίτου και τέταρτης αναιρεσειόντων) και τέκνο των τέταρτης και πέμπτου εναγόντων (δηλαδή των πέμπτης και έκτου αναιρεσειόντων) προξένησε σε αυτούς βαθύτατη θλίψη και ψυχική οδύνη.

Με βάση το ιστορικό αυτό οι ενάγοντες ζήτησαν να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι να καταβάλουν εις ολόκληρον τα αναγραφόμενα για τον καθένα τους ποσά, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής τους, ως χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ψυχικής τους οδύνης. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών η με αριθμό 357/2015 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης, η οποία δέχθηκε την αγωγή ως προς αμφότερες τις βάσεις της, που αφορούσαν την υπαιτιότητα της πρώτης εναγομένης και ήδη πρώτης αναιρεσίβλητης, καθώς και τη βάση της ως προς την υπαιτιότητα της δεύτερης εναγομένης ομόρρυθμης εταιρείας, της οποίας ομόρρυθμοι εταίροι ήσαν οι τρίτος και τέταρτη εναγόμενοι και υποχρέωσε τους εναγόμενους να καταβάλουν εις ολόκληρο προς αποκατάσταση της ψυχικής τους οδύνης στην πρώτη ενάγουσα το ποσό των 80.000 ευρώ για την ίδια και το ποσό των 80.000 ευρώ για το ανήλικο τότε τέκνο της, σε καθένα από τους δεύτερο και τρίτη ενάγοντες το ποσό των 80.000 ευρώ και σε καθένα από τους τέταρτο και πέμπτη ενάγοντες το ποσό των 30.000 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.

Κατά της με αριθμό 357/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης ασκήθηκαν: α) η 29.12.2015 και με αριθμό κατάθεσης στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου Κοζάνης 99/15 έφεση της πρώτης εναγόμενης και ήδη πρώτης αναιρεσίβλητης και β) η από 8.1.2016 και με αριθμό κατάθεσης στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου Κοζάνης 2/16 έφεση των δεύτερης, τρίτου και τέταρτης εναγομένων και μη διαδίκων στην παρούσα δίκη.

Επί των εφέσεων αυτών εκδόθηκε η με αριθμό 55/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο, αφού συνεκδίκασε τις εφέσεις, έκρινε όπως και το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο και τις απέρριψε κατ' ουσίαν. Ακολούθως, κατά της ως άνω με αριθμό 55/2017 απόφασης του δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου η πρώτη εναγομένη άσκησε την από 19.6.2017 και με αριθμό κατάθεσης 17/2017 αίτηση αναίρεσης και επ' αυτής εκδόθηκε η με αριθμό 1048/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία ερεύνησε την υπό το γράμμα (β) βάση της ένδικης αγωγής και έκρινε ότι με τις παραδοχές του το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από την κατά νόμο πλήρη και εμπεριστατωμένη αιτιολογία και κατέστησε ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς τον αν πράγματι, στην συγκεκριμένη περίπτωση, η πρώτη εναγομένη είχε ή όχι την ιδιότητα του προστήσαντος.

Κατόπιν αυτού δέχθηκε ως βάσιμο τον από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ δεύτερο λόγο της από 19.6.2017 αίτησης αναίρεσης της πρώτης εναγομένης, αναίρεσε τη με αριθμό 55/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας ως προς την πρώτη εναγομένη και παρέπεμψε την υπόθεση προς νέα κρίση κατά το αναιρεθέν μέρος στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή.

Μετά την παραπομπή η πρώτη εναγομένη -εκκαλούσα και ήδη πρώτη αναιρεσίβλητη με την από 22.8.2018 κλήση της, με το δικόγραφο της οποίας άσκησε και πρόσθετους λόγους έφεσης και αίτηση επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση, έφερε προς συζήτηση την υπόθεση ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας.

Το τελευταίο, δικάζοντας αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών, με τη με αριθμό 75/2020 απόφασή του, αφού ερεύνησε μόνο τη δεύτερη υπό το γράμμα (β) βάση της ένδικης αγωγής, δέχθηκε ότι από την μεταξύ της πρώτης εναγομένης Δ.Ε.Υ.Α.Κ. και της δεύτερης εναγομένης ομόρρυθμης εταιρείας "...

ΟΕ" καταρτισθείσα σύμβαση έργου δεν αποδείχθηκε σχέση πρόστησης και κατόπιν αυτού δέχθηκε τυπικά και ουσιαστικά την έφεση της πρώτης εναγομένης - εκκαλούσας, ως προς την οποία αναβίωσε η εκκρεμοδικία της με αριθμό 55/2017 απόφασης του ίδιου Δικαστηρίου, που αναιρέθηκε με τη με αριθμό 1048/2018 απόφαση του Αρείου Πάγου, εξαφάνισε την πρωτόδικη, με αριθμό 357/2015, απόφαση, που είχε αποφανθεί περί του αντιθέτου, κράτησε και δίκασε την υπόθεση και απέρριψε την αγωγή ως προς την πρώτη εναγομένη - εκκαλούσα και ήδη πρώτη αναιρεσίβλητη.

Την αναίρεση της τελευταίας αυτής απόφασης ζήτησαν οι ενάγοντες -εφεσίβλητοι και ήδη αναιρεσείοντες με την από 3.9.2020 και με αριθμό κατάθεσης ΑΝΡ 14/20 αίτησή τους. Επ' αυτής εκδόθηκε η με αριθμό 440/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου (Β2 Πολιτικού Τμήματος), η οποία έκρινε ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, διαλαμβάνοντας την ακόλουθη κατά λέξη αιτιολογία: "[...] με την προσβαλλόμενη απόφασή του, μετά την ευδοκίμηση της αναίρεσης και την παραπομπή σ' αυτό προς νέα κρίση της υπόθεσης κατά το αναιρεθέν κεφάλαιο που αφορούσε την ευθύνη στο ένδικο ατύχημα της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας, νυν πρώτης αναιρεσίβλητης - από τη μεταξύ αυτής και της δεύτερης εναγομένης, νυν δεύτερης αναιρεσίβλητης, σχέση πρόστησης, έπρεπε να εξετάσει και το συναφές κεφάλαιο της ευθύνης της από την ειδική σχέση πρόστησης, που προβλέπουν οι διατάξεις περί δημοσίων έργων, την αυτοτελή της δηλαδή ευθύνη και όχι μόνο αυτή που απορρέει από τη μεταξύ τους σύμβαση.

Παρά ταύτα, μετά την απόρριψη της δεύτερης βάσης της αγωγής που εξετάσθηκε, μέσα στα όρια της αναιρετικής απόφασης, παρέλειψε να εξετάσει και τους ισχυρισμούς των εναγόντων περί αυτής (αυτοτελούς ευθύνης από δημόσιο έργο) κατά την πρώτη βάση της αγωγής, που είναι συναφές κεφάλαιο με το εξετασθέν από τον Άρειο Πάγο και εισήχθη σ' αυτό (Εφετείο) στα πλαίσια της έρευνας των λόγων έφεσης της πρώτης αναιρεσίβλητης, των ισχυρισμών των διαδίκων, που περιέχονταν στις προτάσεις τους ενώπιον του Εφετείου, με τις οποίες επανέφεραν προς συζήτηση τους περιεχόμενους στην αγωγή σχετικούς ισχυρισμούς τους περί αυτοτελούς ευθύνης της πρώτης εναγομένης και που έχουν ουσιώδη επιρροή για την ευδοκίμηση ή μη της αγωγής τους".

Κατόπιν αυτού η με αριθμό 440/2022 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου δέχθηκε το λόγο αναίρεσης κατά τα αντίστοιχα δύο πρώτα σκέλη του (από τους αριθμούς 1 και 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ) και αναίρεσε τη με αριθμό 75/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας όσον αφορά στην πρώτη αναιρεσίβλητη και κράτησε την υπόθεση για να δικαστεί κατ ουσίαν σε δεύτερη συζήτηση ενώπιον του παρόντος Αναιρετικού Τμήματος, εφόσον πρόκειται περί δεύτερης αναίρεσης.

Ακολούθως: α) με την από 25.5.2022 και με αριθμό κατάθεσης 118/9.6.2022 κλήση των αναιρεσειόντων και β) την από 16.6.2022 και με αριθμό κατάθεσης 130/27.6.2022 κλήση της πρώτης αναιρεσίβλητης (κατά το μέρος αυτής που στρέφεται παραδεκτά κατά των καθ'ων η κλήση- αναιρεσειόντων) νόμιμα φέρεται προς συζήτηση η από 29.12.2015 (και με αριθμό κατάθεσης 99/15) έφεση και οι από 22.8.2018 (και με αριθμό κατάθεσης 91/2018) πρόσθετοι λόγοι έφεσης της πρώτης εναγομένης - εκκαλούσας- πρώτης αναιρεσίβλητης κατά της με αριθμό 357/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι από την επισκόπηση της από 25.5.2022 κλήσης των καλούντων- αναιρεσειόντων και της από 16.6.2022 κλήσης της καλούσας -πρώτης αναιρεσίβλητης προκύπτει ότι από προφανή παραδρομή στα εν λόγω δικόγραφα, οι μεν αναιρεσείοντες ζητούν να ορισθεί δικάσιμος στο Β2 Πολιτικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, προκειμένου να συζητηθεί κατ' άρθρο 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ σε μετ' αναίρεση συζήτηση η από 8.1.2016 και με στοιχεία κατάθεσης 2/8.1.2016 έφεση της καθ'ης Δ.Ε.Υ.Α.Κ.

κατά της με αριθμό 357/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης και να απορριφθεί η έφεση αυτή, η δε καλούσα- πρώτη αναιρεσίβλητη ζητεί να γίνει δεκτή η από 8.1.2016 ασκηθείσα έφεσή της και οι από 22.8.2018 ασκηθέντες πρόσθετοι λόγοι έφεσης κατά της ίδιας ως άνω πρωτόδικης απόφασης. Είναι δε πρόδηλο το σφάλμα των ως άνω διαδίκων ως προς την αναγραφείσα στις κλήσεις τους ημερομηνία της έφεσης της Δ.Ε.Υ.Α.Κ. (την οποία εσφαλμένα ανέγραψαν σε 8.1.2016, ενώ η ορθή είναι 29.12.2015), διότι κατά τα διαλαμβανόμενα στις ως άνω κλήσεις τους επιμελούνται, σύμφωνα με τα οριζόμενα στη με αριθμό 440/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου, να ορισθεί δικάσιμος προς περαιτέρω συζήτηση της συγκεκριμένης έφεσης της πρώτης εναγομένης- εκκαλούσας -πρώτης αναιρεσίβλητης ΔΕΥΑΚ κατά της με αριθμό 357/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης ενώπιον του παρόντος Β2 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου και δεν φέρουν προς συζήτηση την έφεση που είχαν ασκήσει οι δεύτερη, τρίτος και τέταρτη εναγόμενοι (και μη διάδικοι στην παρούσα δίκη) κατά της ίδιας πρωτόδικης απόφασης, η οποία (έφεση) φέρει ημερομηνία 8.1.2016 και αριθμό κατάθεσης 2/16.

Περαιτέρω, επειδή κατά το άρθρο 579 παρ. 1 του ΚΠολΔ, μετά την αναίρεση οι διάδικοι επανέρχονται δικονομικά στην κατάσταση που υπήρχε πριν τη συζήτηση, μετά την οποία εκδόθηκε η αναιρεθείσα με αριθμό 75/2020 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας και κατά το άρθρο 581 παρ. 2 του ίδιου Κώδικα η υπόθεση στο Δικαστήριο της παραπομπής συζητείται εντός των ορίων που διαγράφονται με την αναιρετική απόφαση, πρέπει η προαναφερθείσα από 29.12.2015 έφεση της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας και ήδη καλούσας -πρώτης αναιρεσίβλητης να ερευνηθεί κατ' ουσίαν κατά τον σχετικό τρίτο λόγο αυτής, με τον οποίο η πρώτη εναγομένη παραπονείται ότι με την εκκαλουμένη με αριθμό 357/2015 απόφαση του το Μονομελές Πρωτοδικείο Κοζάνης κατ' εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου και με κακή εκτίμηση των αποδείξεων δέχθηκε τον διαλαμβανόμενο στην ένδικη αγωγή αυτοτελή ισχυρισμό ότι και με βάση τις διατάξεις του νόμου περί δημοσίων έργων (δηλαδή τις διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1, 36 και 37 του ν. 3669/2008) υφίσταται σχέση πρόστησης μεταξύ της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας και της δεύτερης εναγομένης, καθότι η πρώτη εναγόμενη δημοτική επιχείρηση, υπαγόμενη στις ρυθμίσεις του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 2194/1994, ως κυρία του δημόσιου έργου της αμμοβολής, του καθαρισμού και της βαφής των δύο δεξαμενών της τηλεθέρμανσης Κοζάνης, ανέθεσε την εκτέλεση αυτού στη δεύτερη εναγομένη.

Επίσης, πρέπει να ερευνηθούν κατ' ουσίαν ο όγδοος λόγος της από 29.12.2015 έφεσης και ο συνεχόμενος με αυτόν υπό τους αριθμούς 3.2 πρόσθετος λόγος έφεσης, που διαλαμβάνεται στο από 22.8.2018 δικόγραφο που φέρει τον τίτλο "κλήση μετ' αναίρεση συζήτησης διαφοράς - πρόσθετοι λόγοι έφεσης - αίτηση επαναφοράς των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση", διότι με αυτούς εκκαλείται η πρωτόδικη απόφαση ως προς το ύψος της επιδικασθείσας στους ενάγοντες -εφεσίβλητους και ήδη αναιρεσείοντες χρηματικής ικανοποίησης λόγω της ψυχικής τους οδύνης και ως εκ τούτου συνέχονται αναγκαίως με τον ερευνώμενο τρίτο λόγο της από 29.12.2015 έφεσης.

Στο άρθρο 922 ΑΚ ορίζεται ότι: "Ο κύριος ή ο προστήσας κάποιον άλλον σε μια υπηρεσία ευθύνεται για τη ζημία που ο υπηρέτης ή ο προστηθείς προξένησε σε τρίτον παράνομα κατά την υπηρεσία του". Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 681, 688-691 και 698 ΑΚ, προκύπτει ότι ο εργολάβος δεν θεωρείται, κατ' αρχήν, ως προστηθείς του εργοδότη.

Όταν, όμως, ο εργοδότης επιφύλαξε (ρητά ή σιωπηρά) για τον εαυτό του τη διεύθυνση και την επίβλεψη εκτέλεσης του έργου και μάλιστα (επιφύλαξε) το δικαίωμα παροχής οδηγιών προς τον εργολάβο, ο τελευταίος θεωρείται ότι βρίσκεται σε σχέση πρόστησης με τον εργοδότη, οπότε, στην περίπτωση αυτή, τα σχετικά με την ευθύνη (ενδοσυμβατική ή εξωσυμβατική) αυτών (εργοδότη-εργολάβου) ρυθμίζονται από τις διατάξεις των άρθρων 330, 334, 922 ΑΚ (ΑΠ 576/2016).

Εξάλλου, με τις διατάξεις των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 1 του ν. 3669/2008 "Κύρωση της κωδικοποίησης της νομοθεσίας κατασκευής δημοσίων έργων" (ΦΕΚ Α 116/18.6.2008), ο οποίος (νόμος) ίσχυε μέχρι την κατάργηση του, (πλην των άρθρων 80 έως 110, που παραμένουν σε ισχύ μέχρι την έκδοση προεδρικού διατάγματος, των παρ. 4 και 5 του άρθρου 20 και της παρ 1 α του άρθρου 176), με την περίπτωση 31 της παρ. 1 του άρθρου 377 του ν. 4412/2016 (ΦΕΚ Α 147.8.8.2016) όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 22 περ. 66 του ν. 4441/2016 (ΦΕΚ Α 227), ορίζονται τα εξής: "1.

Οι διατάξεις του παρόντος Κώδικα εφαρμόζονται σε όλα τα έργα που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν.2190/1994 (ΦΕΚ 28 Α'). 2. Τα δημόσια έργα είναι έργα υποδομής της χώρας που καλύπτουν βασικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στην αύξηση του εθνικού προϊόντος, στην ασφάλεια της χώρας και γενικά αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού.

Τα δημόσια έργα εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης της χώρας και υλοποιούν επιλογές του δημοκρατικού προγραμματισμού. 3. Από τεχνική άποψη δημόσια έργα είναι όλα τα έργα που εκτελούν οι φορείς της παρ.1 και συνδέονται με οποιονδήποτε τρόπο με το έδαφος, το υπέδαφος ή τον υποθαλάσσιο χώρο, όπως και τα πλωτά τμήματα των τεχνικών έργων.

Ως έργο νοείται κάθε νέα κατασκευή ή επέκταση ή ανακαίνιση ή επισκευή ή συντήρηση και η οικονομικά ή τεχνικά αυτοτελής λειτουργία, καθώς και κάθε σχετική ερευνητική εργασία, που απαιτεί τεχνική γνώση και επέμβαση. Από τις ως άνω διατάξεις, η διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 3669/2008 είναι αντίστοιχη με τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 1 εδαφ.

α του ν. 1418/1984 "Δημόσια έργα και ρυθμίσεις συναφών θεμάτων" (ΦΕΚ Α 23/29.2.1984) και οι διατάξεις των παρ. 2 και 3 του άρθρου 1 του 3669/2008 είναι αντίστοιχες με τις παραγράφους 1, 2 και 3 του ν. 1418/1984 και σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές ο ν. 3669/2008 (όπως και ο παλαιότερος ν. 1414/1984) εφαρμόζεται σε όλα τα έργα, που έχουν το χαρακτήρα του δημόσιου έργου και που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς του Δημόσιου Τομέα, στους οποίους συγκαταλέγονται και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΑΠ 100/2020).

Περαιτέρω, από τον συνδυασμό του άρθρου 254 παρ. 1 του ν. 3463/2006 "Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ΦΕΚ Α 114), του άρθρου 107 παρ. 1 περ. β του ν. 3852/2010 (ΦΕΚ Α 87) και του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 1069/1980 "Επιχειρήσεις ύδρευσης -αποχέτευσης", όπως η παρ. 1 του άρθρου αυτού του ν. 1069/1980 συμπληρώθηκε με το άρθρο 40 παρ. 5 του ν. 3801/2009 (ΦΕΚ Α 163) προκύπτει ότι οι δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, τις οποίες δημιουργούν οι Δήμοι, αποτελούν νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου με κοινωφελή και μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

Τέλος, από το συνδυασμό του συνόλου των ως άνω διατάξεων (δηλαδή του άρθρου 1 παρ. 1, 2 και 3 του ν. 3669/2008, του άρθρου 254 παρ. 1 του ν. 3463/2008, 107 παρ. 1 περ. β του ν. 3852/2010 και 1 παρ. 1/1069/1980) σε συνδυασμό με την παρ. 5 του άρθρου 21 του π.δ. 171/1987 "Όργανα που αποφασίζουν ή γνωμοδοτούν και ειδικές ρυθμίσεις σε θέματα έργων που εκτελούνται από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) και άλλες σχετικές διατάξεις" (ΦΕΚ Α 84), η οποία ορίζει ότι "Για θέματα που δεν ρυθμίζονται από τις διατάξεις του παρόντος διατάγματος εφαρμόζονται οι διατάξεις του ν. 1418/1984 (ήδη του κωδικοποιημένου ν. 3669/2008) και των προεδρικών διαταγμάτων που εκδίδονται σε εκτέλεση του" συνάγεται ότι η σύμβαση κατασκευής, επισκευής ή συντήρησης έργου με σκοπό την εξυπηρέτηση του κοινού, στην οποία συμβαλλόμενη είναι δημοτική επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης, αν και είναι σύμβαση ιδιωτικού δικαίου, προβλέπεται από το νόμο (άρθρο 21 παρ. 5 του π.δ. 171/1987) η εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων έργων (ΑΠ 440/2022, ΑΠ 100/2020).

Ειδικότερα, στο άρθρο 36 παρ. 1, 2, 3, 4 εδαφ. α και 5 του ν. 3669/2008, όπως αυτό ίσχυε πριν την αντικατάσταση της παρ. 2 με το άρθρο 186 παρ. 1 του ν. 4070/2012 και πριν την κατάργησή του με την περ. 31 της παρ. 1 του άρθρου 377 του ν. 4412/2016 (ΦΕΚ Α 147), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 22 περ. 66 του ν. 4441/2016 (ΦΕΚ Α 227) [το οποίο επισημαίνεται ότι έχει ταυτόσημο περιεχόμενο με το άρθρο 6 του ν. 1418/1984] ορίζονται τα εξής: "1.

Η παρακολούθηση, ο έλεγχος και η διοίκηση των έργων ασκούνται από την αρμόδια τεχνική υπηρεσία του φορέα κατασκευής του έργου (διευθύνουσα ή επιβλέπουσα υπηρεσία), η οποία ορίζει τους τεχνικούς υπαλλήλους που θα ασχοληθούν ειδικότερα με την επίβλεψη, προσδιορίζει τα καθήκοντά τους όταν είναι περισσότεροι από έναν, παρακολουθεί το έργο τους και γενικά προβαίνει σε κάθε νόμιμη ενέργεια και ενεργεί ό,τι απαιτείται για την καλή και έγκαιρη εκτέλεση των έργων. 2.

Η διευθύνουσα υπηρεσία ορίζει ως επιβλέποντες και βοηθούς αυτών για το έργο ή τμήματά του ή είδη εργασιών τεχνικούς υπαλλήλους, που έχουν την αντίστοιχη δυνατότητα, ανάλογα με τα στελέχη που διαθέτει, τις υπηρεσιακές ανάγκες και την αξιολόγηση του έργου και του προσωπικού. Οι επιβλέποντες αποτελούν τους άμεσους βοηθούς του προϊστάμενου της διευθύνουσας υπηρεσίας στην άσκηση των καθηκόντων της που σχετίζονται με το έργο, όπως αυτά ορίζονται στις επί μέρους διατάξεις του παρόντος Κώδικα.

Δεν αποκλείεται η άσκηση της επίβλεψης από τον προϊστάμενο της διευθύνουσας υπηρεσίας. 3. Στα καθήκοντα των επιβλεπόντων περιλαμβάνονται η παρακολούθηση και ο έλεγχος της ποιότητας και ποσότητας των εργασιών και γενικά η τήρηση των όρων της σύμβασης από τον ανάδοχο. Οι βοηθοί των επιβλεπόντων ασκούν τα καθήκοντα που τους ανατίθενται και έχουν ανάλογες ευθύνες. 4.

Στην περίπτωση κατασκευής έργου με ανάθεση σε ανάδοχο η επίβλεψη αποσκοπεί στην πιστή εκπλήρωση από τον ανάδοχο των όρων της σύμβασης και στην κατασκευή του έργου σύμφωνα με τους κανόνες της τέχνης, ώστε να ανταποκρίνεται στον προορισμό του. [...]. 5. Η υποχρέωση της επίβλεψης να προβαίνει σε κάθε ενέργεια για την πιστή εκπλήρωση των όρων της σύμβασης από τον ανάδοχο, δεν μειώνει σε καμιά περίπτωση τις ευθύνες του αναδόχου, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις και τη σύμβαση".

Επίσης στις παρ. 1, 5 εδαφ. β και 7 του άρθρου 37 του ν.3669/2008 (από τις οποίες η παρ. 1 του άρθρου 37 του ν. 3669/2008 έχει όμοιο περιεχόμενο με την παρ. 1 εδαφ. α του άρθρου 7 του ν. 1418/1984 και οι παρ. 5 και 7 του ίδιου άρθρου του ν. 3669/2008 έχουν ίδιο περιεχόμενο με το άρθρο 34 παρ. 3 και 4 του π.δ. 609/1985) όπως ίσχυαν πριν την κατάργηση και του άρθρου αυτού με την περ. 31 της παρ. 1 του άρθρου 377 του ν. 4412/2016, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 22 περ. 66 του ν. 4441/2016, ορίζονται τα εξής: "1.

Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να κατασκευάσει το έργο κατά τους όρους της σύμβασης και τις σύμφωνες προς αυτή και το νόμο έγγραφες εντολές του φορέα κατασκευής του έργου. [...]. 5. Αν δεν ορίζεται διαφορετικά στη σύμβαση, ο ανάδοχος υποχρεούται να διαθέσει στο έργο όλο το απαιτούμενο προσωπικό, υλικά, μηχανήματα, οχήματα, αποθηκευτικούς χώρους, εργαλεία και οποιαδήποτε άλλα μέσα.

Ο ανάδοχος σε κάθε περίπτωση βαρύνεται με όλες τις απαιτούμενες δαπάνες για την ολοκλήρωση του έργου όπως είναι [...] οι δαπάνες αποζημιώσεων ζημιών στο προσωπικό του, στον κύριο του έργου ή σε οποιονδήποτε τρίτο και γενικά κάθε είδους δαπάνη απαραίτητη για την καλή και έντεχνη εκτέλεση του έργου. 7. Ο ανάδοχος έχει την υποχρέωση για την τήρηση των διατάξεων της εργατικής νομοθεσίας, των διατάξεων και κανονισμών για την πρόληψη ατυχημάτων στο προσωπικό του ή στο προσωπικό του φορέα του έργου, ή σε οποιονδήποτε τρίτο και για τη λήψη μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος.

Σχετικά με τη λήψη μέτρων ασφαλείας είναι υποχρεωμένος να εκπονεί με ευθύνη του κάθε σχετική μελέτη (στατική ικριωμάτων, μελέτη προσωρινής σήμανσης έργων κλπ) και να λαμβάνει όλα τα σχετικά μέτρα". Με τις προεκτεθείσες διατάξεις του άρθρου 37 παρ. 1, 5 και 7 του ν. 3669/2008 δεν επιχειρήθηκε προδήλως η κατάργηση ή η τροποποίηση των σχετικών διατάξεων των 330, 334, 922, 681, 688-691 και 698 του ΑΚ με τις οποίες ρυθμίζονται διαφορετικά τα θέματα της αστικής ευθύνης του κυρίου του έργου ως προστήσαντος του εργολάβου, αλλά ορίζεται αποκλειστικά ο καθορισμός των υποχρεώσεων του αναδόχου έναντι του κυρίου του έργου προς εξυπηρέτηση του δια του ν. 3669/2008 επιδιωκόμενου σκοπού, που συνίσταται στην αρτιότερη και ευχερέστερη εκτέλεση των δημοσίων έργων.

Εκ τούτων παρέπεται ότι ο κύριος δημόσιου έργου, έχοντας την ιδιότητα του προσήκοντος αναδόχου, όπως προσδιορίζεται στις προαναφερθείσες διατάξεις του άρθρου 36 του ν. 3669/2008 (που είναι ταυτόσημες των διατάξεων του άρθρου 6 του ν. 1418/1984, ο οποίος κωδικοποιήθηκε με το ν. 3669/2008), υπέχει αστική ευθύνη για τις ζημίες που προκαλούνται σε τρίτους εξαιτίας της εκτέλεσης δημόσιου έργου, έστω και αν η εκτέλεση του έργου αυτού έχει ανατεθεί με σύμβαση σε ιδιώτη ανάδοχο (ΑΠ 440/2020, ΑΠ 576/2016, ΑΠ 1782/2014).

Η ευθύνη δε του κυρίου του δημόσιου έργου, όταν συντρέχει, είναι αυτοτελής και δεν επηρεάζεται από την τυχόν από άλλες διατάξεις προκύπτουσα ευθύνη του αναδόχου για βλάβες στα έργα ή για τη μη τήρηση των κατά νόμο ή τη σύμβαση ή κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και τους κανόνες της καλής πίστης υποχρεώσεών του (ΑΠ 440/2022, ΑΠ 576/2016, ΣτΕ 529/2014, ΣτΕ 453/2013).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την κατά το άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ επισκόπηση των με αριθμούς 1048/2018 και 440/2022 αποφάσεων του Αρείου Πάγου, η με αριθμό 55/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, δεν έχει αναιρεθεί ως προς τα κεφάλαια αυτής, με τα οποία δέχθηκε την υπαιτιότητα της δεύτερης εναγομένης ομόρρυθμης εταιρείας στην πρόκληση του ένδικου εργατικού ατυχήματος και την έλλειψη συντρέχοντος πταίσματος του συγγενούς των εναγόντων Χ.

Β., ο οποίος τραυματίσθηκε θανάσιμα στο ατύχημα αυτό. Ειδικότερα, με την ως άνω δευτεροβάθμια απόφαση κρίθηκαν με δύναμη δεδικασμένου ότι: Η δεύτερη εναγομένη ομόρρυθμη εταιρεία "... ΟΕ", (μη διάδικος στην παρούσα δίκη) παρέβη τις υποχρεώσεις της που επιβάλλονταν ιδιαίτερα από το άρθρο 42 παρ. 5 του ν. 3850/2010 "περί κύρωσης του Κώδικα Νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων" από τα άρθρα 4 και 5 του π.δ. 42/2003 "σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για τη βελτίωση της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, οι οποίοι είναι δυνατόν να εκτεθούν σε κίνδυνο από εκρηκτικές ατμόσφαιρες σε συμμόρφωση με την Οδηγία 1999/92/ΕΚ της 16.12.1999 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου", και από το άρθρο 8 παρ. 1 του ν. 3850/2010, καθότι επέτρεψε να δημιουργηθεί εκρηκτική ατμόσφαιρα εντός της δεξαμενής από τη συγκέντρωση των ψεκαζόμενων προϊόντων λόγω φτωχού αερισμού (στην ανθρωποθυρίδα υπήρχε ελαστικός αγωγός διαμέτρου 3/4 της ίντσας) και έτσι ξεπεράστηκε το κατώτερο όριο ανάφλεξης, δεν αναγνώρισε και δεν αξιολόγησε το σχετικό κίνδυνο που επέβαλε τον έλεγχο της συγκέντρωσης των εύφλεκτων προϊόντων με εκρηξιόμετρο κατά την είσοδο του εργαζόμενου και περιοδικά κατά τη διάρκεια της εργασίας βαφής και με χρήση προβολέα φωτισμού του χώρου αντιεκρηκτικού τύπου και δεν διέθετε κατά το χρόνο εργασιών βαφής τεχνικό ασφαλείας, ο οποίος να παράσχει σχετικές υπηρεσίες.

Εξαιτίας δε των παραλείψεων της αυτών προκλήθηκε υπό τις ακόλουθες συνθήκες το ένδικο εργατικό ατύχημα κατά την εκτέλεση του επιμέρους έργου της βαφής της μίας από τις δύο δεξαμενές νερού της τηλεθέρμανσης Κοζάνης, το οποίο (έργο) είχε αναλάβει με βάση το από 6.7.2011 και με αριθμό πρωτ. ... ιδιωτικό συμφωνητικό που είχε συνάψει με την πρώτη εναγομένη:

Περί την 11:00 ώρα της 22.7.2011, καθώς τις προηγούμενες ημέρες είχε ολοκληρωθεί ο καθαρισμός με αμμοβολή των δύο δεξαμενών τις προηγούμενες ημέρες, ο εργαζόμενος στη δεύτερη εναγομένη Χ. Β., εισήλθε στη μία δεξαμενή και ξεκίνησε τη βαφή των εσωτερικών κυλινδρικών τοιχωμάτων της δια ψεκασμού με πιστολέτο παροχής πίεσης,.

Περί ώρα 12:15 ο ίδιος, μετά από ολιγόλεπτο διάλειμμα, εισήλθε ξανά στο εσωτερικό της δεξαμενής αυτής, προκειμένου να συνεχίσει την εργασία του. Την ίδια ημέρα και ώρα ο Δ. Π. (νόμιμος εκπρόσωπος της δεύτερης εναγομένης) ήταν εκτός δεξαμενής και χειριζόταν τη μηχανή χρώματος και ο εργαζόμενος της Ε. Α. ήταν, επίσης, έξω από τη δεξαμενή και από την ανθρωποθυρίδα αυτής, που είχε διάμετρο 60-70 εκατοστών, καθοδηγούσε το Χ.

Β. σύμφωνα με τις οδηγίες του Δ. Π.. Περί την 12:30 ώρα προκλήθηκε έκρηξη με εκκωφαντικό θόρυβο στο εσωτερικό της δεξαμενής, που επέφερε τον ακαριαίο θάνατο του Χ. Β., ο οποίος ουδεμία ευθύνη φέρει για την πρόκληση του εργατικού αυτού ατυχήματος, κατά το οποίο τραυματίσθηκε θανάσιμα.

Περαιτέρω, ως προς το κρινόμενο μέρος της ένδικης υπόθεσης, το οποίο με τη με αριθμό 440/2022 απόφαση του παρόντος Τμήματος του Αρείου Πάγου κρατήθηκε προς περαιτέρω συζήτηση από το Τμήμα αυτό, από τις ένορκες καταθέσεις του μάρτυρα των εναγόντων Γ. Ι. και των μαρτύρων των εναγομένων Α. Ε. και Κ. Γ., που περιέχονται στα ταυτάριθμα με τη με αριθμό 357/2015 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και από όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα, τα οποία νόμιμα επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα είτε για να χρησιμεύσουν για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Η πρώτη εναγομένη -εκκαλούσα (ήδη καλούσα -καθ' ης η κλήση -πρώτη αναιρεσίβλητη), είναι δημοτική επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης του Δήμου Κοζάνης και αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με κοινωφελή μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, κατά την έννοια των άρθρων 254 παρ. 1 του ν. 3463/2006, 107 παρ. 1 περ. β του ν. 3852/2010 και 1 παρ. 1 του ν. 1069/1980 όπως ισχύει, που αναπτύσσονται στην προηγηθείσα νομική σκέψη.

Με το από 6.7.2011 και με αριθμό πρωτ. ... ιδιωτικό συμφωνητικό αυτή ανέθεσε στη δεύτερη εναγομένη (και μη διάδικο στην παρούσα δίκη) ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία "... (...) ΟΕ" το έργο της αμμοβολής, του καθαρισμού και της βαφής δύο υπόγειων δεξαμενών νερού της τηλεθέρμανσης Κοζάνης, έναντι αμοιβής 8.500 ευρώ πλέον Φ.Π.Α.

Οι δύο δεξαμενές, στις οποίες έπρεπε να εκτελεσθεί το έργο αυτό, βρίσκονταν στο αντλιοστάσιο της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας στην περιοχή ΑΗΣ Κοζάνης. Ήσαν κυλινδρικές (τύπου bullet), ύψους 10 μέτρων και διαμέτρου 3 μέτρων περίπου η καθεμία, με μια ανθρωποθυρίδα εισόδου διαμέτρου 60 - 70 εκατοστών στην οροφή κοντά στη μία άκρη τους και είχαν τοποθετηθεί οριζόντια μέσα στο έδαφος.

Σύμφωνα με το άρθρο 5 της ως άνω σύμβασης έργου η υπογραφή του εν λόγω ιδιωτικού συμφωνητικού έγινε δυνάμει της με αριθμό ... απόφασης του Γενικού Διευθυντή σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 5 του ν. 1069/80 και για όποιο θέμα δεν ρυθμίζεται σε αυτή, θα ισχύουν οι διατάξεις του Α.Κ. Όμως, το συγκεκριμένο έργο είχε το χαρακτήρα του δημόσιου- κοινωφελούς έργου, διότι αφορούσε την επισκευή και τη συντήρηση των δύο δεξαμενών ύδατος της πρώτης εναγομένης, με τις οποίες αυτή κάλυπτε τις βασικές ανάγκες τηλεθέρμανσης των κατοίκων της πόλης της Κοζάνης.

Επομένως, σύμφωνα με τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1 παρ. 1, 2 και 3 του ν. 3669/2008, 254 παρ. 1 του ν. 3463/2008, 107 παρ. 1 περ. β του ν. 3852/2010, 1 παρ. 1 το ν. 1069/1980 και 21 παρ. 5 του π.δ. 171/1987, που αναπτύσσονται στην προηγηθείσα νομική σκέψη, για την ένδικη, από 6.7.2011, σύμβαση έργου, αν και αυτή είναι ιδιωτικού δικαίου, προβλέπεται από το άρθρο 21 παρ. 5 του π.δ. 171/1987 η εφαρμογή της νομοθεσίας περί δημοσίων έργων (δηλαδή του ν. 3669/2008).

Σύμφωνα δε με τις διατάξεις αυτές και ειδικότερα με το άρθρο 36 παρ. 1, 2, 3, 4 εδαφ. α και 5 του ν. 3669/2008, η παρακολούθηση, η επίβλεψη, ο έλεγχος και η διοίκηση του συγκεκριμένου κοινωφελούς έργου έπρεπε να ασκείται από την αρμόδια τεχνική υπηρεσία της πρώτης εναγομένης, που ήταν η κυρία του έργου και ο φορέας κατασκευής αυτού.

Εν τούτοις η πρώτη εναγομένη δεν τήρησε τις καθοριζόμενες από τις ως άνω διατάξεις του ν. 3669/2008, υποχρεώσεις της, διότι δεν παρακολούθησε, δεν επέβλεψε και δεν άσκησε έλεγχο στο έργο αυτό κατά την εκτέλεση του. Ειδικότερα, από τις 18.7.2011, που η δεύτερη εναγομένη δια των εργαζομένων της εκτελούσε τις επιμέρους εργασίες καθαρισμού και αμμοβολής των δύο δεξαμενών, μέχρι και τις 22.7.2011, που άρχισε τις εργασίες βαφής των εσωτερικών τοιχωμάτων της μιας εκ των δύο δεξαμενών, κατά τις οποίες (εργασίες βαφής) συνέβη το ένδικο εργατικό ατύχημα υπό τις συνθήκες που περιγράφηκαν, δεν είχε διαθέσει τον τεχνικό της ασφαλείας, προκειμένου ο τελευταίος, μεταξύ άλλων, να ελέγχει την ασφάλεια των τεχνικών μέσων, τα οποία επρόκειτο να χρησιμοποιήσει η δεύτερη εναγομένη εταιρεία στο έργο πριν από τη λειτουργία τους, να παρακολουθεί τις μεθόδους εργασίας της δεύτερης εναγομένης, να επιβλέπει την εκ μέρους της τελευταίας εφαρμογή των μέτρων υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων της, να προλαμβάνει τα εργατικά ατυχήματα, ενημερώνοντας σχετικά τους αρμόδιους προϊσταμένους του (άρθρο 14 παρ. 2 περ.

β του ν. 3850/2010), να επιθεωρεί τακτικά τις θέσεις εργασίας από πλευράς υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων, να αναφέρει στην πρώτη εναγομένη οποιαδήποτε παράλειψη εκ μέρους της δεύτερης εναγομένης στην τήρηση των μέτρων υγείας και ασφάλειας, να προτείνει μέτρα αντιμετώπισής της και να επιβλέπει την εφαρμογή τους (άρθρο 15 παρ. 1 περ.

α του ν. 3850/2010). Οι ως άνω δε παραλείψεις της πρώτης εναγομένης οφείλονται σε αμέλειά της και στοιχειοθετούν την αυτοτελή αστική της ευθύνη στην πρόκληση του ένδικου εργατικού ατυχήματος, από το οποίο, ως μόνης ενεργού αιτίας, επήλθε ο θάνατος του συγγενούς των εναγόντων Χ. Β..

Κατ' ακολουθία των προεκτεθέντων, η εκκαλουμένη με αριθμό 357/2015 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης, αν και με εν μέρει εσφαλμένη και ελλιπή αιτιολογία, η οποία, όμως, παραδεκτά αντικαθίσταται και συμπληρώνεται με την αιτιολογία της παρούσας απόφασης (άρθρο 534 του ΚΠολΔ), ορθά κατέληξε στο αποδεικτικό πόρισμα ότι η ένδικη σύμβαση έργου, την οποία η πρώτη εναγομένη Δ.Ε.Υ.Α.Κ είχε καταρτίσει με τη δεύτερη εναγομένη "... ΟΕ" διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 21 παρ. 5 του π.δ. 171/1987 και 1 παρ. 1, 36 και 37 του ν. 3669/2008, με βάση τις οποίες αυτή (δηλαδή η πρώτη εναγομένη) είχε την υποχρέωση της παρακολούθησης, του ελέγχου και της επίβλεψης του έργου αυτού, την οποία (υποχρέωση), όμως, παρέλειψε να τηρήσει, με συνέπεια να έχει και η ίδια αστική ευθύνη για τη χρηματική ικανοποίηση της ψυχικής οδύνης των εναγόντων. Κατά συνέπεια, είναι αβάσιμος ο σχετικός (τρίτος) λόγος της από 29.12.2015 έφεσης της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας (και ήδη πρώτης αναιρεσίβλητης), ο οποίος παραπέμφθηκε προς συζήτηση με τη με αριθμό 440/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου και με τον οποίο (τρίτο λόγο έφεσης) υποστηρίζονται τα αντίθετα.

Περαιτέρω, σχετικά με την πρωτοδίκως επιδικασθείσα στους ενάγοντες-εφεσίβλητους χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ψυχικής τους οδύνης, που προσβάλλεται με τον όγδοο λόγο του δικογράφου της από 29.12.2015 έφεσης και με τον υπό τους αριθμούς 3.2. πρόσθετο λόγο του από 22.8.2018 δικογράφου των πρόσθετων λόγων, καθότι οι λόγοι αυτοί, όπως ήδη αναφέρθηκε, συνέχονται με τον ερευνηθέντα και απορριφθέντα τρίτο λόγο της από 29.12.2015 έφεσης, (με τον οποίο εκκαλείται η πρωτόδικη απόφαση κατά το κεφάλαιο και τη διάταξή της που αναφέρεται στην αστική ευθύνη της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας "ΔΕΥΑΚ"), από τα ίδια αποδεικτικά μέσα που αναφέρθηκαν, αποδείχθηκαν τα εξής:

Ο Χ. Β. είχε γεννηθεί την 17.10.1964 και ήταν 47 ετών κατά το χρόνο του θανάτου του. Την 30.1.1991 είχε τελέσει νόμιμο γάμο με την πρώτη ενάγουσα - πρώτη αναιρεσείουσα, από τον οποίο απέκτησε τρία τέκνα, τον Β. Β. (δεύτερο αναιρεσείοντα), που γεννήθηκε την 18.11.2000, τον Χ. Β. (δεύτερο ενάγοντα - τρίτο αναιρεσείοντα) και τη Μ.

Β. (τρίτη ενάγουσα- τέταρτη αναιρεσείουσα). Όλα τα μέλη της οικογένειας του διέμεναν στην ίδια οικογενειακή στέγη και συνδέονταν μεταξύ τους με πολύ δυνατούς δεσμούς αγάπης. Σε ξεχωριστό διαμέρισμα της ίδιας οικίας διέμεναν και οι συνταξιούχοι γονείς του θανόντος Μ. Β. (τέταρτη ενάγουσα-πέμπτη αναιρεσείουσα) και Χ.

Β. (ήδη θανών-πέμπτος ενάγων- έκτος αναιρεσείων), οι οποίοι διατηρούσαν άριστες σχέσεις με αυτόν, που ήταν το μοναδικό τους τέκνο. Από τον αιφνίδιο και αδόκητο, κάτω από τις περιγραφείσες συνθήκες, θάνατο του πατέρα, συζύγου και τέκνου τους Χ. Β. υπέστησαν βαθύτατη οδύνη. Επομένως, δικαιούνται χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης, η οποία (χρηματική ικανοποίηση) αφού ληφθούν υπόψη:

α) οι εκτεθείσες συνθήκες του ένδικου εργατικού ατυχήματος, β) ο βαθμός της υπαιτιότητας (αμέλειας) της πρώτης εναγομένης, γ) η κοινωνική κατάσταση των εναγόντων και η οικονομική κατάσταση αυτών και της πρώτης εναγομένης, δ) η ηλικία του θανόντος και ε) η βαθύτατη οδύνη και στενοχώρια που υπέστησαν και υφίστανται οι ενάγοντες- μέλη της οικογένειας του, για να είναι εύλογη και δίκαιη, πρέπει να καθορισθεί:

α) για την πρώτη ενάγουσα (πρώτη αναιρεσείουσα) στο ποσόν των ογδόντα χιλιάδων (80.000) ευρώ, β) για καθένα από τα τέκνα του θανόντος [δηλαδή καθένα από τους Β. Β. (δεύτερο αναιρεσείοντα) Χ. Β. (τρίτο αναιρεσείοντα) και Μ. Β. (τέταρτη αναιρεσείουσα)] στο ποσό των ογδόντα χιλιάδων (80.000) ευρώ και γ) για κάθε γονέα του θανόντος [δηλαδή για τη μητέρα του Μ.

Β. (πέμπτη αναιρεσείουσα) και για τον πατέρα του Χ. Β. (έκτο αναιρεσείοντα, για τον οποίο, όπως ήδη αναφέρθηκε, συνεχίζουν τη δίκη οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του δεύτερος, τρίτος, τέταρτη και πέμπτη αναιρεσείοντες)] στο ποσό τριάντα χιλιάδων (30.000) ευρώ. Κατά συνέπεια, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο, με την εκκαλουμένη απόφασή του, υποχρέωσε την πρώτη εναγομένη να καταβάλει εις ολόκληρον με τους λοιπούς εναγόμενους (δηλαδή την δεύτερη εναγομένη ομόρρυθμη εταιρεία και τους τρίτο και τέταρτη εναγόμενους) στους ενάγοντες -εφεσίβλητους και προς χρηματική ικανοποίηση της ψυχικής τους οδύνης τα ίδια ως άνω χρηματικά ποσά, δεν παραβίασε την κατά το άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος αρχή της αναλογικότητας, δεν υπερέβη την κατά το άρθρο 932 ΑΚ διακριτική του ευχέρεια και ορθά εκτίμησε τις αποδείξεις.

Ως εκ τούτου οι σχετικοί :α) όγδοος λόγος της από 29.12.2015 έφεσης και β) υπό τους αριθμούς 3.2.πρόσθετος λόγος του από 22.8.2018 δικογράφου πρόσθετων λόγων έφεσης της πρώτης εναγομένης -εκκαλούσας ΔΕΥΑΚ, με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι ουσιαστικά αβάσιμοι. Κατ' ακολουθία των προεκτεθέντων πρέπει να απορριφθούν:

α) ο τρίτος λόγος της από 29.12.2015 έφεσης, με τον οποίο προσβάλλεται το κεφάλαιο της εκκαλουμένης, με αριθμό 357/2015, απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης, που αναφέρεται στην αστική ευθύνη της πρώτης εναγομένης - εκκαλούσας "Δ.Ε.Υ.Α.Κ." για το εργατικό ατύχημα, από το οποίο προκλήθηκε ο θάνατος του εργαζόμενου Χ.

Β. και β) ο όγδοος λόγος της ίδιας έφεσης και ο υπό τους αριθμούς 3.2. πρόσθετος λόγος έφεσης του από 22.8.2018 δικογράφου πρόσθετων λόγων, με τους οποίους προσβάλλεται το κεφάλαιο της προσβαλλόμενης απόφασης που αναφέρεται στην επιδίκαση της χρηματικής ικανοποίησης για την ψυχική οδύνη των εναγόντων -εφεσιβλήτων.

Τέλος, η εκκαλούσα ΔΕΥΑΚ, που νικήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στη δικαστική δαπάνη των εφεσίβλητων, κατά το νόμιμο αίτημα αυτών (άρθρα 176, 183 και 191 παρ. 2 του ΚΠολΔ, σε συνδ. με άρθρο 69 παρ. 1 του ν. 4194/2013 "Κώδικας Δικηγόρων"), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δικάζει αντιμωλία των διαδίκων.

Απορρίπτει την από 16.6.2022 κλήση της καλούσας -πρώτης αναιρεσίβλητης κατά το μέρος αυτής που στρέφεται κατά των έβδομης, όγδοου και ένατης καθ'ων η κλήση.

Καταδικάζει την καλούσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των έβδομης, όγδοου και ένατης καθ'ων, τα οποία ορίζει στο ποσό των οκτακοσίων (800) ευρώ.

Απορρίπτει τους τρίτο και όγδοο λόγους της από 29.12.2015 και με αριθμό κατάθεσης στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου Κοζάνης 99/15 έφεσης και τον υπό τους αριθμούς 3.2 πρόσθετο λόγο του από 22.8.2018 δικογράφου πρόσθετων λόγων έφεσης της πρώτης εναγομένης-εκκαλούσας Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης Αποχέτευσης Κοζάνης (ΔΕΥΑΚ) κατά της με αριθμό 357/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κοζάνης.

Καταδικάζει την εκκαλούσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των (κατά τη σειρά του δικογράφου της ένδικης έφεσης): α) πρώτης εφεσίβλητης Α. Π. του Α., χήρας Χ. Β., β) ενήλικου πλέον εφεσίβλητου Β. Β., γ) δεύτερου εφεσίβλητου Χ. Β., δ) τρίτης εφεσίβλητης Μ. Β., δ) τέταρτης εφεσίβλητης Μ. Β. και ε) Β. Β., Χ. Β., Μ. Β. και Μ. Β., οι οποίοι ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι συνεχίζουν τη δίκη, που διακόπηκε βίαια λόγω θανάτου του πέμπτου εφεσίβλητου Χ. Β., τα οποία (δικαστικά έξοδα) ορίζει στο ποσόν των πέντε χιλιάδων τριακοσίων πενήντα (5.350) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Μαΐου 2023.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ταύτης καθώς και της αρχαιότερης

Αρεοπαγίτου αποχωρησασών, ο αμέσως

αρχαιότερος Αρεοπαγίτης της σύνθεσης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 21 Δεκεμβρίου 2023.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ