Supreme Court allows appeal against administrative compensation for public land use, citing insufficient reasoning in lower court decision.

Απόφαση 1894 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1894/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Στυλιανή Γιαννούκου και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Μαϊου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Κωνσταντίνο Γεωργιάδη, πάρεδρο του Νομικού συμβουλίου του Κράτους.

Της αναιρεσιβλήτου: Ο. Κ. του Β., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Χαρακτινιώτη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-7-2002 ανακοπή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κατερίνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2493/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 2487/2008 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 25-11-2011 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Εμμανουήλ Κλαδογένης, ανέγνωσε την από 10-5-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της προσβαλλομένης απόφασης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη της αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του Κ.Πολ.Δ ,"Αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης". Ο λόγος αυτός ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου στη συγκεκριμένη περίπτωση περί της συνδρομής των νόμιμων όρων και προϋποθέσεων της διάταξης που εφαρμόστηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης [Α.Π. 193/2010].

Εξ άλλου, κατά την έννοια της παραγράφου 1 του άρθρου 115 του προεδρικού διατάγματος της 11/12-11-1929 "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 ν.4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 ν.5895/1933, όπως περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 20 α.ν. 1540/1938, 19 α.ν. 1919/1939, 2 α.ν. 1925/1951 και 5 παρ.4 α.ν.263/1968, σε βάρος εκείνων που χωρίς συμβατική σχέση καρπώνονται ή κάνουν χρήση δημοσίων κτημάτων βεβαιώνεται αποζημίωση για το χρονικό διάστημα που έκαναν χρήση.

Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου πιο πάνω άρθρου η αποζημίωση ορίζεται κατά κρίση αγαθού ανδρός με πρωτόκολλο το οποίο κοινοποιείται σε αυτόν που καρπώνεται ή χρησιμοποιεί το ακίνητο, ο οποίος δικαιούται να ασκήσει ανακοπή κατά του πρωτοκόλλου κατά τα ειδικότερα εκτιθέμενα στην παράγραφο αυτή. Η αποζημίωση που καθορίζεται με το πρωτόκολλο συνίσταται στην ωφέλεια την οποία εκείνος που καρπούται ή κάνει αυθαίρετα χρήση του δημοσίου κτήματος αδικαιολογήτως απεκόμισε, ήτοι ό,τι θα κατέβαλλε οποιοσδήποτε τρίτος στο Δημόσιο ως αντάλλαγμα αν με έγκυρη σύμβαση χρησιμοποιούσε το αυθαιρέτως χρησιμοποιούμενο δημόσιο κτήμα.

Από τα πιο πάνω σε συνδυασμό και με τις διατάξεις του άρθρου 23 παρ.1 ν. 1539/1938, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 παρ.2 α.ν.263/1968, με το οποίο ορίζεται ότι "ο αυτογνωμόνως επιλαμβανόμενος οιουδήποτε δημοσίου κτήματος ευρισκομένου αναμφισβητήτως υπό την κατοχήν του Δημοσίου, τιμωρείται....", προκύπτει ότι η καθοριζόμενη υπέρ του Δημοσίου με το πρωτόκολλο αποζημίωση εις βάρος εκείνου που καρπούται ή αυθαιρέτως χρησιμοποιεί δημόσιο κτήμα, έχει ως γενεσιουργό αιτία την αδικοπραξία (υπό την έννοια των άρθρων 914 επ.

Α.Κ.), συνεπεία της οποίας καθίσταται αδικαιολογήτως πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία επί ζημία του Δημοσίου [Α.Π. 1024/2011]. Περαιτέρω, τόσο κατά το άρθρο 10 του προϊσχύσαντος Α.Ν. 2344/1940 "Περί αιγιαλού και παραλίας", όσο και κατά το άρθρο 2 παρ 1 του ισχύσαντος Ν. 2971/19-12-2001 "Αιγιαλός, παραλία και άλλες διατάξεις", ο αιγιαλός και η παραλία είναι δημόσιο κτήμα.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχτηκε με την προσβαλλόμενη απόφασή του τα ακόλουθα : "Δυνάμει των προσκομιζόμενων από 18 Μαρτίου 1998 και 31 Μαρτίου 1998 εγγράφων συμφωνητικών μίσθωσης, η ανακόπτουσα Ο. Κ. μίσθωσε από τους εκμισθωτές Β. Κ., Α. Κ. και Ι. Κ. ένα ισόγειο κατάστημα, το οποίο βρίσκεται στην παραθαλάσσια περιοχή του …Ως χρόνος ενάρξεως της μισθώσεως ορίσθηκε η 1 Απριλίου 1998.

Από την ημερομηνία ενάρξεως της μισθώσεως (1-4-1998) η ανακόπτουσα παρέλαβε το μίσθιο κατάστημα και έκτοτε το χρησιμοποιούσε σύμφωνα με τη συμφωνημένη χρήση. Όμως, χωρίς οποιαδήποτε έγγραφη άδεια χρήσης αιγιαλού και παραλίας, η ανακόπτουσα Ο. Κ., ενεργώντας αυθαίρετα, χωρίς να αντλεί από πουθενά νόμιμο δικαίωμα και χωρίς να υφίσταται οιαδήποτε συμβατική σχέση ανάμεσα σ' αυτήν και το Ελληνικό Δημόσιο, από την 1 Απριλίου 1998, επεξέτεινε τον αυλείο χώρο του καταστήματος μέσα στην γειτονική κοινόχρηστη ζώνη του παλαιού αιγιαλού και της Παραλίας, χώρος ο οποίος χρησιμοποιείτο και τα προηγούμενα έτη από τα πρόσωπα που είχαν την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως που ασκείτο στο ίδιο κατάστημα.

Κατέλαβε ένα τμήμα εμβαδού 639 τετραγωνικών μέτρων της παραλίας και του παλαιού αιγιαλού της περιοχής του ..., συνεχόμενο του μισθίου καταστήματος, όπως αυτό περιγράφεται στην από 28-5-2002 έκθεση αυτοψίας των υπαλλήλων της Κτηματικής Υπηρεσίας. ...Την καταληφθείσα έκταση, η οποία ήταν περιφραγμένη από τη μία πλευρά, την διαμόρφωσε με ξύλινα κιόσκια και τεχνητή βλάστηση (γκαζόν) ως χώρο εξυπηρετήσεως πελατών και έκτοτε την κατείχε αδιάκοπα η ίδια μέχρι και την 31 Δεκεμβρίου 2001 για δικό της λογαριασμό, χρησιμοποιώντας αυτήν ως αύλειο χώρο του παρακείμενου μίσθιου καταστήματος της, το οποίο ήταν επιχείρηση καφετερίας, οβελιστηρίου και ψαροταβέρνας.

Το γεγονός τούτο διαπιστώθηκε από τους διενεργήσαντες την 28 Μαΐου 2002 αυτοψία υπαλλήλους της Κτηματικής Υπηρεσίας Ν. Πιερίας και μνημονεύεται στην σχετική από 28-5-2002 έκθεση αυτοψίας και το από 25-5-2002 παραπάνω/ τοπογραφικό διάγραμμα. Ακολούθως, μετά τις παραπάνω διαπιστώσεις από τους υπαλλήλους της αρμόδιας Κτηματικής Υπηρεσίας, σε βάρος της ανακοπτούσης, η οποία χρησιμοποίησε κατά το χρονικό διάστημα που διέρρευσε από την 1 Απριλίου 1998 έως 31 Δεκεμβρίου 2001 ολόκληρη την παραπάνω καταληφθείσα έκταση χωρίς συμβατική σχέση, εκδόθηκε από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Ν.

Πιερίας το 17/18-6-2002 πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημόσιου κτήματος, πλην όμως αυτό εκδόθηκε για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 1997 έως την 31 Δεκεμβρίου 2001. Με το πρωτόκολλο αυτό καθορίσθηκε η αποζημίωση για τη χρήση, η οποία ορίσθηκε στο συνολικό ποσό των 9.594 ευρώ.

Επομένως, σύμφωνα με τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά που πιθανολογήθηκαν και αφού το καταληφθέν από την ανακόπτουσα ακίνητο αποτελεί τμήμα αιγιαλού και παραλίας και, κατά συνέπεια, πράγμα κοινόχρηστο {αρθρ. 1 παρ. 1 του ΑΝ 2344/1940 το οποίο διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 53 ΕισΝΑΚ σε συνδ. με τα άρθρα 967 και 968 ΑΚ), συνέτρεχαν για το χρονικό διάστημα από την 1 Απριλίου 1993 έως την 31 Δεκεμβρίου 2001 οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για την έκδοση του προσβαλλόμενου 17/18-6-2002 πρωτοκόλλου καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημόσιου κτήματος, ήτοι:

α) κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου, β) ανυπαρξία έννομης σχέσης της ανακόπτουσας με το Δημόσιο και γ) αυθαίρετη από την ανακόπτουσα χρήση τμήματος του αιγιαλού και της παραλίας. Με το 17/18-6-2002 πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης δημόσιου κτήματος καθορίσθηκε η αποζημίωση για τη χρήση, η οποία ορίσθηκε ως εξής:

α) Για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 1997 έως την 31 Δεκεμβρίου 1997 στο ποσό των 1.730 ευρώ, β) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 1998 έως την 31 Δεκεμβρίου 1998 στο ποσό των 1.821 ευρώ, γ) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 1999 έως την 31 Δεκεμβρίου 1999 στο ποσό των 1.917 ευρώ, δ) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 2000 έως την 31 Δεκεμβρίου 2000 στο ποσό των 2.013 ευρώ, ε) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 2001 έως την 31 Δεκεμβρίου 2001 στο ποσό των 2.113 ευρώ....Περαιτέρω, από τα ίδια παραπάνω αποδεικτικά στοιχεία, πιθανολογήθηκε ότι η παραπάνω επίδικη εδαφική έκταση του αιγιαλού και της παραλίας, που βρίσκεται στην παραθαλάσσια τουριστική περιοχή του ..., απέχει πενήντα περίπου μέτρα από τη θάλασσα, είναι πρώτη στη θάλασσα και βρίσκεται σε πλεονεκτικό μέρος της μείζονος τουριστικής περιοχής που συγκεντρώνει τις προτιμήσεις των παραθεριστών.

Λόγω του μεγάλου εμβαδού της, η χρησιμοποιηθείσα από την ανακόπτουσα παραθαλάσσια έκταση διευκόλυνε την αυξημένη προσέλευση πελατών, γεγονός που απέφερε κέρδος ανάλογο προς το αυξημένο εμβαδόν της. Με βάση τα περιστατικά αυτά και ιδιαίτερα, ενόψει της ως άνω ειδικότερης επί του αιγιαλού και της παραλίας θέσης του επιδίκου, της μεγάλης έκτασής του, τις κρατούσες μισθωτικές συνθήκες της περιοχής και ανεξάρτητα από την υπαιτιότητα της ανακοπτούσης στην πραγματοποίηση της χρήσεως, το Δικαστήριο κρίνει ότι, η οφειλόμενη από την ανακόπτουσα αποζημίωση, αν ληφθούν υπόψη και τα μισθώματα που απέφυγε να καταβάλει στο Ελληνικό Δημόσιο για το επίδικο ακίνητο, λόγω της αυθαίρετης χρήσης του, για το οποίο συντάχθηκε το επίμαχο πρωτόκολλο και τα οποία θα κατέβαλλε, αν είχε συναφθεί σύμβαση μίσθωσης, ανέρχεται, στα παρακάτω χρηματικά ποσά:

α) για το χρονικό διάστημα από την 1 Απριλίου 1998 έως την 31 Δεκεμβρίου 1998 στο ποσό των 956 ευρώ, β) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 1999 έως την 31 Δεκεμβρίου 1999 στο ποσό των 1.322 ευρώ, γ) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 2000 έως την 31 Δεκεμβρίου 2000 στο ποσό των 1.409 ευρώ, δ) για το χρονικό διάστημα από την 1 Ιανουαρίου 2001 έως την 31 Δεκεμβρίου 2001 στο ποσό των 1.479 ευρώ, δηλαδή, συνολικά στο ποσό των 5.166 ευρώ, στο οποίο και πρέπει να περιορισθεί η καθορισθείσα με το 17/18-6-2002 πρωτόκολλο αποζημίωση.

Η αποζημίωση αυτή των 5.166 ευρώ, η οποία έχει το χαρακτήρα ανταλλάγματος για την ωφέλεια που αποκόμισε η ανακόπτουσα από τη χρήση του επιδίκου, δηλαδή ανταλλάγματος αναλόγου προς εκείνο που οφείλεται στον εκμισθωτή ιδιωτικού ακινήτου, ως μίσθωμα για την όμοια ωφέλεια που αποκομίζει ο μισθωτής από τη χρήση του μισθίου...

κρίνεται εύλογη και αντιστοιχεί στην ετήσια μισθωτική αξία του επίδικου δημόσιου κτήματος...". Ακολούθως δε το Εφετείο, επειδή τα ίδια είχε δεχθεί και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, απέρριψε ως κατ' ουσίαν αβάσιμη την έφεση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου. Έτσι όπως έκρινε το Εφετείο, όσον αφορά τον καθορισμό της αποζημιώσεως χρήσεως, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, καθόσον παραβίασε εκ πλαγίου τις διατάξεις του άρθρου 115 του από 11/12-11-1929 Π.Δ. "Περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων" όπως ισχύει κατά τα αναφερθέντα στην αρχή, 23 παρ 1 Ν. 1539/1938 όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 1 παρ 2 Α.Ν. 263/1968, / Α.Ν.2344/1940 και 2 παρ 1 Ν. 2971/19-12-2001, αφού διέλαβε ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες.

Ειδικότερα, ενώ δέχθηκε, ότι η επίδικη έκταση "...απέχει πενήντα περίπου μέτρα από τη θάλασσα, είναι πρώτη στη θάλασσα και βρίσκεται σε πλεονεκτικό μέρος της μείζονος τουριστικής περιοχής που συγκεντρώνει τις προτιμήσεις των παραθεριστών..."με συνέπεια να αποφέρει ανάλογο κέρδος, εν τούτοις καθόρισε ως αποζημίωση κατά πολύ μικρότερο από το αναφερόμενο στο πρωτόκολλο, χωρίς να αναφέρει ποιες είναι οι μισθωτικές συνθήκες της περιοχής και μάλιστα όσον αφορά τους ακάλυπτους παραλιακούς χώρους και ποια ανάλογε μισθώματα καταβάλλουν ενδεχομένως άλλες ομοειδείς επιχειρήσεις, ώστε να υπολογισθεί η ωφέλεια την οποία αδικαιολογήτως καρπώθηκε η αναιρεσίβλητη από την αυθαίρετη χρήση της δημόσιας εκτάσεως (αιγιαλού) και ακολούθως να ορισθεί το οφειλόμενο από εκείνην ανάλογο ποσόν της αποζημιώσεως.

Ως εκ τούτου, ο σχετικός μοναδικός λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ είναι βάσιμος. Ακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση , σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ 3 ΚΠολΔ, στο ίδιο Εφετείο, το οποίο εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, η σύνθεση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή και να καταδικασθεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 2487/2008 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300)ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2013

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 8 Οκτωβρίου 2013

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ