1891/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1891 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1891/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Γεώργιο Κοντό, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 12 Μαΐου 2014, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Π. Π. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ελένη Μιχαλάκη η οποία ανήγγειλε το θάνατο του αναιρεσιβλήτου την 8-2-2011 όπως προκύπτει από την προσκομισθείσα υπ' αριθ. 170/2011 ληξιαρχική πράξη θανάτου της ληξιάρχου Κηφισιάς Αντωνία Ματθαίου, η οποία κατετέθη στη Γραμματεία.

Του αναιρεσιβλήτου: Α. Β. του Η., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από με την από 17-4-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2367/2009 του ίδιου Δικαστηρίου και 6024/2010 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 11-7-2011 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεράσιμος Φουρλάνος, ανέγνωσε την από 16-4-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αποδοχή του πρώτου λόγου της αναίρεσης και την απόρριψη των λοιπών. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Εισάγεται αίτηση αναίρεσης κατά απόφασης δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, με την οποία εισήχθη προς κρίση απαίτηση του ήδη αναιρεσείοντος από προβαλλόμενη αντισυμβατική και αδικοπρακτική συμπεριφορά του αντιδίκου του (πώληση οχήματος με κεκρυμμένα ελαττώματα).

ΙΙ. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 286 περιπτ. α, 287, 291 παρ 1 και 2 και 292 ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 1846 και 1847 ΑΚ, προκύπτει, ότι η δίκη διακόπτεται, εκτός από άλλες περιπτώσεις, αν, εωσότου τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση, πεθάνει κάποιος διάδικος. Η διακοπή επέρχεται από τη γνωστοποίηση του λόγου της διακοπής προς τον αντίδικο με επίδοση δικογράφου ή με προφορική δήλωση στο ακροατήριο ή εκτός ακροατηρίου, κατά την επιχείρηση διαδικαστικής πράξης, από εκείνον που έχει το δικαίωμα να επαναλάβει τη δίκη ή και από εκείνον που μέχρι τη στιγμή της επέλευσης του θανάτου ήταν πληρεξούσιος του θανόντα διαδίκου.

Συνεπώς, ο αντίδικος εκείνου του διαδίκου που απεβίωσε, δεν νομιμοποιείται να προβεί στην γνωστοποίηση του θανάτου του, ούτε η τυχόν τέτοια δήλωσή του επιφέρει τη βίαιη διακοπή της δίκης, ο σχετικός ισχυρισμός του δε, απορρίπτεται, ως αλυσιτελής, γιατί προβάλλεται χωρίς έννομο συμφέρον. Ο ίδιος, όμως, διάδικος, δηλαδή ο αντίδικος εκείνου υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή της δίκης και ο ομόδικός του, μπορούν να προκαλέσουν την επανάληψη της δίκης η οποία έχει διακοπεί, προσκαλώντας τον τελευταίο για το σκοπό αυτό με κοινοποίηση δικογράφου, ενώ μπορεί να του γνωστοποιήσει την πρόσκληση και πριν από τη γνωστοποίηση του γεγονότος που προκάλεσε τη διακοπή (θανάτου), θεωρώντας, ότι αυτή επήλθε, οπότε, στην τελευταία αυτή περίπτωση, η δίκη επαναλαμβάνεται αυτοδικαίως τριάντα ημέρες μετά την κοινοποίηση της πρόσκλησης.

Ως διάδικος υπέρ του οποίου επήλθε η διακοπή της δίκης σε περίπτωση θανάτου του αρχικού διαδίκου, νοείται ο καθολικός διάδοχος (κληρονόμος του), ο οποίος, όμως, δεν μπορεί να κληθεί για επανάληψη της δίκης που έχει διακοπεί πριν περάσει η τετράμηνη προθεσμία της αποποίησης ή πριν χάσει, με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, το δικαίωμα της αποποίησης.

Και αυτά ανεξάρτητα από το εάν, κατά την κρίση του επισπεύδοντος (προσκαλούντος), ο κληρονόμος του αρχικού αντιδίκου του έχει ή όχι συμφέρον να συνεχίσει τη δίκη, εφόσον γι' αυτό θα αποφανθεί το δικαστήριο, μετά από ακρόαση και του τελευταίου. Η πρόσκληση, εξ άλλου, προς αναγκαστική επανάληψη της δίκης γίνεται, όχι μόνο με κοινοποίηση δικογράφου, το οποίο περιέχει τα απαιτούμενα, κατά το άρθρο 118 ΚΠολΔ στοιχεία και κατατίθεται στη Γραμματεία του δικαστηρίου, στο οποίο εκκρεμεί η δίκη, που έχει ήδη διακοπεί, αλλά και με οποιοδήποτε άλλο αυτοτελές δικόγραφο, όπως με την κλήση προς περαιτέρω συζήτηση της υπόθεσης (ΑΠ 1420/2005).

Στην υπό κρίση περίπτωση, από την παραδεκτή (αρθρ. 561 παρ 2 ΚΠολΔ) επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δικογραφίας, προκύπτουν τα ακόλουθα :ο ήδη αναιρεσείων άσκησε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, την από 17-4-2008 αγωγή του, κατά του αναιρεσίβλητου Α. Β., με το προαναφερθέν περιεχόμενο. Το Πρωτοδικείο Αθηνών, με την 2367/2009 απόφασή του, έκανε, κατά ένα μέρος, δεκτή ως βάσιμη στην ουσία την αγωγή.

Ασκήθηκαν, μετά ταύτα, εφέσεις, από αμφότερα τα διάδικα μέρη, επί των οποίων εξεδόθη η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, η οποία απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος, έκανε δεκτή την έφεση του αναιρεσιβλήτου, εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου και απέρριψε την αγωγή. Διαρκούσης, όμως, της διαδικασίας, και πριν την αρχική συζήτηση της ένδικης αίτησης αναίρεσης στο παρόν δικαστήριο, στις 22-4-2013, απεβίωσε ο αναιρεσίβλητος στις 8-2-2011 (βλ από 21-2-2013 απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης θανάτου του ληξιάρχου Δήμου Κηφισιάς / Δημοτική Ενότητα Νέας Ερυθραίας), ο οποίος δεν κατέλειπε διαθήκη (βλ 4851/ 4-2-2014 πιστοποιητικό του Πρωτοδικείου Αθηνών).

Κληρονόμοι (εξ αδιαθέτου) του αποβιώσαντος ήταν η νόμιμη σύζυγός του Ή. Β. και το νόμιμο τέκνο του Η. Β. (βλ από 2-3-2011 πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του πιο πάνω Δήμου), οι οποίοι δεν αποποιήθηκαν την κληρονομία του, (βλ 7162/24-4-2013 πιστοποιητικό του Γραμματέως του Πρωτοδικείου Αθηνών), έχει δε, κατά τα προεκτεθέντα, παρέλθει η τετράμηνη προθεσμία της αποποίησης (άρθρ. 292 ΚΠολΔ και 1847 περ 1 εδ α'ΑΚ).

Ήδη, την πρόοδο της δίκης επισπεύδει ο αναιρεσείων αντίδικος του αποβιώσαντος, ο οποίος επέδωσε στους παραπάνω κληρονόμους του τελευταίου, αντίγραφο της αίτησης αναίρεσης και κλήση για παράσταση κατά τη δικάσιμο, η οποία αναφέρεται στην αρχή της παρούσας (βλ 5518Δ'/27-11-2013. 5980Δ'/10-3-2014, 5519Δ'/27-11-2013 και 5979Δ'/10-3-2014 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή Αθηνών Γ.

Ζ.). Με τα δεδομένα αυτά, νόμιμα ο αναιρεσείων -ενάγων επέσπευσε την επανάληψη της δίκης και εμπρόθεσμα προσκάλεσε προς τούτο τους καθολικούς διαδόχους του θανόντος αρχικά εναγόμενου- αναιρεσίβλητου. Άρα, εφ' όσον αυτοί δεν εμφανίστηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, κατά την πιο πάνω δικάσιμο, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε, κατά τη σειρά της, πρέπει η συζήτηση να χωρήσει περαιτέρω, παρά την απουσία τους (άρθρ 576 παρ 2 ΚΠολΔ).

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 216 παρ 1στοιχ α' ΚΠολΔ, η αγωγή πρέπει να περιέχει σαφή έκθεση των γεγονότων, που τη θεμελιώνουν και δικαιολογούν την άσκησή της από τον ενάγοντα κατά του εναγομένου. Νομική βάση δεν είναι ανάγκη να περιέχει η αγωγή, τυχόν δε μνεία περί υπαγωγής των επικαλούμενων περιστατικών σε κάποια νομική διάταξη, δε δεσμεύει το δικαστήριο.

Άρα, ο αναγραφόμενος στην αγωγή νομικός χαρακτηρισμός της μεταξύ των διαδίκων σχέσεως, στην οποία στηρίζεται το υποβαλλόμενο αίτημα δεν είναι δεσμευτικός για το δικαστήριο, το οποίο οφείλει, αυτεπάγγελτα, να προβεί σε ορθή νομική υπαγωγή, έστω και διαφορετική από εκείνη στην οποία προβαίνει ο ενάγων, χωρίς αυτό να συνιστά ανεπίτρεπτη μεταβολή της βάσης της αγωγής, αφού αυτή συγκροτείται από τα θεμελιούντα το αίτημα πραγματικά περιστατικά και όχι από το νομικό τους χαρακτηρισμό (ΑΠ 843/2000).

Εξ άλλου, η υπαίτια ζημιογόνος πράξη ή παράλειψη, με την οποία παραβιάζεται σύμβαση, μπορεί, πέρα από την αξίωση από τη σύμβαση, να θεμελιώσει και αξίωση από αδικοπραξία, όταν και χωρίς τη συμβατική σχέση διαπραττόμενη, θα ήταν παράνομη, ως αντικείμενη στο κατά το άρθρο 914 ΑΚ επιβαλλόμενο γενικό καθήκον να μην ζημιώσει κάποιος τον άλλον υπαίτια (ΑΠ 347/2010).

Σε μια τέτοια περίπτωση, υπάρχει συρροή συμβατικής και αδικοπρακτικής ευθύνης, ο δε δανειστής έχει το δικαίωμα να στηρίξει την αξίωσή του για αποζημίωση, είτε στη σύμβαση, είτε στην αδικοπραξία, είτε επιβοηθητικά και στις δύο. Από δε τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία, είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας, μπορεί να συνίσταται, όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον, στην τελευταία αυτή περίπτωση, εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία, είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη (ΑΠ 347/2010, ΑΠ 299/2007).

Ακόμη δεν είναι αναγκαίο ο δράστης να προέβη σε ζημιογόνο πράξη ή παράλειψη με μόνο σκοπό τη ζημιά του άλλου, αλλ' αρκεί να γνώριζε, ότι με τη συμπεριφορά του αυτή, ήταν δυνατή η επέλευση της ζημίας στον άλλο και, παρά ταύτα, αυτός δεν θέλησε να αποστεί απ' αυτή (ενδεχόμενος δόλος)(ΑΠ 137/2008). Περαιτέρω, η από το άρθρο 559 αρ 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια υφίσταται, πλην άλλων, αν το δικαστήριο δεν εφάρμοσε κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του (ΟλΑΠ 36/1988, ΑΠ 1299/2009).

Στην υπό κρίση περίπτωση, ο ήδη αναιρεσείων- ενάγων, ανέφερε στην αγωγή του πλην άλλων και ότι: α)αγόρασε από τον αναιρεσίβλητο στις 1-6-2006 το αναλυτικά εκεί περιγραφόμενο αυτοκίνητο αντί του ποσού των 22.000, β) ο εναγόμενος του παρέδωσε υπεύθυνη δήλωση, ότι το όχημα ήταν σε άριστη κατάσταση, χωρίς μηχανική βλάβη και εντελώς "ατρακάριστο" γ) παρά ταύτα, το όχημα παρουσίασε δυσλειτουργίες, είχε ήδη από το έτος 2004 παρουσιάσει βλάβες και ζημίες, έγιναν δε σ' αυτό εκτεταμένες επισκευές.

Συνακόλουθα, πρόβαλλε, ότι το αυτοκίνητο ήταν παντελώς ακατάλληλο για κυκλοφορία, γιατί δεν είχε τις συμφωνημένες ιδιότητες και παρουσίασε πραγματικά ελαττώματα, κατ' άρθρο 534 ΑΚ. Ακόμη εξέθεσε, ότι τα πιο πάνω ελαττώματα απεκρύβησαν δολίως υπό του αντιδίκου του. Επιπρόσθετα δε, πλέον των άλλων ζημιών του, ζήτησε και την καταβολή σ' αυτόν ποσού χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης την οποία υπέστη.

Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε, πως η αγωγή αυτή, με το προαναφερθέν περιεχόμενο, στηρίζεται, αποκλειστικά, στις περί αδικοπραξιών διατάξεις, συνακόλουθα δε, διαμόρφωσε την, ανέλεγκτη αναιρετικά, ουσιαστική κρίση του. Όμως με το παραπάνω περιεχόμενο, η αγωγή είχε έρεισμα, κυρίως, στις διατάξεις των άρθρων 540, 543 ΚΑΙ 513 ΑΚ, επιπρόσθετα δε ( για το υπερβάλλον) στις διατάξεις των άρθρων 914 επ ΚΠολΔ. 'Αρα, σύμφωνα με τα νόμιμα δεδομένα που προαναφέρθηκαν δεν υπήχθησαν ορθά, από το Εφετείο, τα αναφερόμενα στα αγωγικό δικόγραφο στις πιο πάνω διατάξεις και ο πρώτος λόγος αναίρεσης που προβάλλει την εσφαλμένη εφαρμογή των διατάξεων αυτών και , άρα, από το άρθρο 559 αρ 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια είναι βάσιμος.

Μετά απ' αυτά πρέπει: α) να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, παρέλκει δε η έρευνα των λοιπών αναιρετικών λόγων β) να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εφ' όσον τούτο είναι εφικτό (αρθρ 580 παρ 3 ΚΠολΔ) γ) να επιβληθεί η δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος που δεν κατέθεσε προτάσεις, σε βάρος των αναιρεσίβλητων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 6024/2010 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Επιβάλλει σε βάρος του ήδη αναιρεσιβλήτου τη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος από δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 10 Ιουλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 30

Σεπτεμβρίου 2014.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ