1889/2013 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1889 / 2013 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1889/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου, Γεράσιμο Φουρλάνο και Στυλιανή Γιαννούκου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 20 Μαΐου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Α. Α. του Κ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους Χρήστο Βλασόπουλο και Ανδρέα Περάκη, με δήλωσή τους, του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: Γ. Β. του Ε., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Μπαλατή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7-7-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 197/2010 του ίδιου Δικαστηρίου και 3418/2011 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 20-12-2011 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης, Κωνσταντίνος Τσόλας, ανέγνωσε την από 17-1-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, κατ' αποδοχή του πρώτου λόγου της κατά το πρώτο και δεύτερο μέρος του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.- Επειδή, με την κρινόμενη αίτηση προσβάλλεται η 3418/2011 τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Αθηνών, η οποία δέχθηκε κατ' ουσίαν την από 1-4-2010 έφεση του ήδη αναιρεσείοντος και εξαφάνισε την εκκαλούμενη 117/2010 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Με την απόφαση εκείνη είχε γίνει μερικώς δεκτή αγωγή διατροφής της ανήλικης θυγατέρας του αναιρεσείοντος, της οποίας την επιμέλεια ασκεί η μητέρα της Γ. Β.. Ακολούθως, η αγωγή αυτή έγινε εν μέρει δεκτή με την εφετειακή απόφαση, με την οποία και υποχρεώθηκε ο ήδη αναιρεσείων να προκαταβάλλει στη μητέρα της ανήλικης, με την ιδιότητά της ως ασκούσης την επιμέλειά της, για την αναφερομένη διετία, ως μηνιαία διατροφή το (μικρότερο) ποσό των 1.100 ευρώ. Η αίτηση, η οποία, όπως από το περιεχόμενο της προκύπτει στρέφεται κατά της Γ. Β. όχι ατομικά αλλά ως νόμιμης εκπροσώπου της ανωτέρω ανήλικης θυγατέρας της, καίτοι τούτο δεν αναγράφεται στην επικεφαλίδα της, ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577§3 ΚΠολΔ).

2.- Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1489 και 1493 ΑΚ προκύπτει, ότι οι γονείς, είτε υπάρχει μεταξύ τους γάμος και συμβιώνουν, είτε έχει διακοπεί η συμβίωσή τους, είτε έχει εκδοθεί διαζύγιο, έχουν κοινή υποχρέωση να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους, ακόμα και αν τούτο έχει περιουσία, εφόσον όμως τα εισοδήματα από αυτήν ή το προϊόν της εργασίας του ή άλλα τυχόν εισοδήματά του δεν αρκούν για τη διατροφή του.

Το μέτρο της διατροφής προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του τέκνου, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του έξοδα και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευσή του. Ως συνθήκες ζωής νοούνται οι συγκεκριμένοι όροι διαβίωσης, που ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία, τον τόπο κατοικίας, την ανάγκη εκπαίδευσης και την κατάσταση της υγείας του δικαιούχου, σε συνδυασμό με την περιουσιακή κατάσταση τού υπόχρεου.

Εξάλλου, η κατά τα άνω υποχρέωση των γονέων προς διατροφή του τέκνου τους, βαρύνει αυτούς, κατά το άρθρο 1489 εδ. 2 ΑΚ, ανάλογα με τις δυνάμεις τους. Ο εναγόμενος, συνεπώς, γονέας, προς καταβολή ολόκληρου του ποσού της διατροφής, μπορεί να επικαλεστεί κατ' ένσταση, κατ' άρθρο 1489 §2 A.K. και 262 ΚΠολΔ, ότι και ο άλλος γονέας έχει την οικονομική δυνατότητα, σε σχέση με τη δική του και σε συνδυασμό με τις λοιπές υποχρεώσεις του, να καλύψει μέρος της ανάλογης διατροφής του ανηλίκου, οπότε, με την απόδειξη της ένστασης αυτής, περιορίζεται η υποχρέωση του εναγόμενου γονέα κατά το ποσό που αντιστοιχεί στην οικονομική δυνατότητα και στην βάσει αυτής υποχρέωση συνεισφοράς του άλλου γονέα.

Η δαπάνη για την εξυπηρέτηση στεγαστικών ή καταναλωτικών δανείων δεν προαφαιρείται από τα εισοδήματα του υπόχρεου, όπως π.χ. από τον μισθό του, αλλά λαμβάνεται υπόψιν, ως στοιχείο προσδιοριστικό της αξίας της περιουσίας του, η οποία πρέπει να εκληφθεί ότι μειώνεται κατά το ποσό του δανείου, καθώς και ως στοιχείο προσδιοριστικό των συνθηκών διαβίωσής του (ΑΠ 680/2010, ΑΠ 471/2005).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθ.1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Τούτο συμβαίνει αν, για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέστηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που αυτός απαιτεί, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα δικαίου έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε τον νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε τον νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε τ' ακόλουθα: "Οι διάδικοι τέλεσαν νόμιμο θρησκευτικό γάμο, κατά τους Θείους και Ιερούς Κανόνες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ... στην Αθήνα, στις 28/2/1998. Από το γάμο τους αυτό απέκτησαν μία κόρη, την Α.-Μ., που γεννήθηκε στις 8-1-2000. Η συμβίωση των διαδίκων ...

διήρκεσε μέχρι 25/4/2003, οπότε ο εναγόμενος αποχώρησε από την οικογενειακή στέγη. Η ανήλικη, θυγατέρα των διαδίκων, δεν μπορεί να διατραφεί μόνη της, αφού δεν έχει εισοδήματα από οποιαδήποτε πηγή, αδυνατεί δε να εργαστεί λόγω της ανηλικότητάς της. Επομένως, δικαιούται διατροφής έναντι των γονέων της, οι οποίοι ενέχονται ανάλογα με τις δυνάμεις τους ...

Η ενάγουσα μητέρα της ... εργάζεται ως δασκάλα Αγγλικής Γλώσσας στο 126° Δημοτικό Σχολείο Αθηνών ... Ο μηνιαίος καθαρός μισθός της ανέρχεται σε 1.103,50 ευρώ, αφού από το συνολικό μηνιαίο μισθό της αφαιρούνται οι σχετικές νόμιμες κρατήσεις καθώς και οι δόσεις για δύο δάνεια που είχε λάβει από το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.

Οι ετήσιες, επομένως, αποδοχές της ανέρχονται σε 15.449 ευρώ (1.103,50 ευρώ Χ 14 μήνες) και οι μηνιαίες σε 1287,41 ευρώ ... Εξάλλου, ο εναγόμενος πατέρας ..., είναι χημικός και εταίρος στην οικογενειακή του επιχείρηση που λειτουργεί με την μορφή της εταιρίας περιορισμένης ευθύνης, με την επωνυμία "Κ. Α. ΕΠΕ" ... Το Δικαστήριο κρίνει, ενόψει του ότι η εταιρία αυτή λειτουργεί από το 1982, ότι αυτός έχει απ' αυτήν ετήσια κέρδη άνω των 70.000 ευρώ ...

Με βάση, επομένως, τα ως άνω αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά και ιδίως της οικονομικής δυνατότητας των διαδίκων και τις εν γένει περιστάσεις η ανάλογη διατροφή σε χρήμα του ανηλίκου τέκνου των διαδίκων, προσδιοριζόμενη με βάση τις ανάγκες του και ιδία της ηλικίας του, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και περιλαμβάνουσα όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση, ανατροφή, εκπαίδευση, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και ψυχαγωγία του ανέρχεται σε 1500 ευρώ.

Στο ποσό αυτό συνυπολογίζεται και η προσφορά της προσωπικής εργασίας και απασχόλησης της μητέρας του για την περιποίηση και φροντίδα του, η οποία είναι αποτιμητή σε χρήμα. Από το ανωτέρω ποσό ο εναγόμενος είναι σε θέση να καταβάλει το ποσό των 1.100 ευρώ μηνιαίως. Κατά το υπόλοιπο ποσό των 400 ευρώ, που απαιτείται για τη διατροφή τούτου συμμετέχει και η ενάγουσα με τα ως άνω εισοδήματά της, στην προσφορά της προσωπικής της εργασίας και απασχόλησης για την περιποίηση και φροντίδα του καθώς και την παροχή στέγης και λοιπών οικιακών παροχών, κατά παραδοχή της σχετικής ένστασης του εναγομένου περί συνεισφοράς της ενάγουσας στη διατροφή του ανηλίκου ως εν μέρει βάσιμης ...".

Κρίνοντας όμως, έτσι το Εφετείο, ως προς την αποδοχή της ένδικης αγωγής και της κατ' αυτής ένστασης συνεισφοράς του αναιρεσείοντος από την ΑΚ 1489 §2, παραβίασε κανόνες του ουσιαστικού δικαίου, εφαρμόζοντας εσφαλμένως τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1489 και 1493 ΑΚ, αφού προέβη, σε προαφαίρεση των δαπανών για την εξυπηρέτηση των δύο (στεγαστικών) δανείων από τα εισοδήματα της υποχρέου-μητέρας της ανήλικης και συγκεκριμένα από τον μηνιαίο μισθό της για να καταλήξει ότι οι καθαρές μηνιαίες αποδοχές αυτής ανέρχονταν στο ποσό των 1287,41 ευρώ, ενώ οι εξυπηρετήσεις των δανείων αυτών, όπως προαναφέρθηκε, δεν προαφαιρούνται από τα εισοδήματα του υποχρέου σε συνεισφορά, αλλά λαμβάνονται υπόψη ως στοιχείο προσδιοριστικό της αξίας της περιουσίας του, η οποία πρέπει να εκληφθεί ότι μειώνεται κατά το ποσό του δανείου, καθώς και ως στοιχείο προσδιοριστικό των συνθηκών διαβίωσής του.

Είναι, συνεπώς, βάσιμος ο πρώτος λόγος αναίρεσης, κατά το πρώτο μέρος του, από τον αριθ.1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο ο αναιρεσείων προσάπτει στο Εφετείο την αιτίαση της παραβίασης, με εσφαλμένη εφαρμογή, των ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεων.

Κατ' ακολουθίαν τούτων πρέπει, κατά παραδοχή του πιο πάνω λόγου, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου στο σύνολο της προσβαλλόμενης απόφασης, καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των λοιπών, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές κατά την παράγραφο 3 του άρθρ. 580 ΚΠολΔ. Τα δικαστικά έξοδα πρέπει, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, να συμψηφιστούν στο σύνολό τους μεταξύ των διαδίκων (άρθρα 179 εδ. α' και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 3418/2011 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

ΣΥΜΨΗΦΙΖΕΙ στο σύνολό τους τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 18 Ιουνίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 8 Οκτωβρίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ