Supreme Court dismisses appeal on compensation for exchangeable property, rejecting procedural and substantive arguments.

Απόφαση 1889 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1889/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Μαϊου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "MACON ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ" που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Κυριακόπουλο, με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα στην προκειμένη περίπτωση από τον Προϊστάμενο της κτηματικής υπηρεσίας Ν. Θεσσαλονίκης, που κατοικοεδρεύει στη Θεσσαλονίκη, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο του Κωνσταντίνο Λαϊνά, πάρεδρο του νομικού συμβουλίου του κράτους, με δήλωση του αρθρ. 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13-7-2005 ανακοπή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 39263/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 1477/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 3-12-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Ιωαννίδης ανέγνωσε την από 27-4-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 7 παρ. 3 του ΒΔ της 24/31-10-1940 " περί τροποποιήσεως, συμπληρώσεως και κωδικοποιήσεως των περί διοικήσεως, διαχειρίσεως και εκκαθαρίσεως των ανταλλαξίμων μουσουλμανικών κτημάτων διατάξεων" όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 11 ν. 930/43, 4 παρ. 1 Ν. 1650/1951 και το ΝΔ 3113/1957, σε βάρος κάθε φυσικού ή νομικού προσώπου που χρησιμοποιεί ή χρησιμοποίησε ανταλλάξιμο ακίνητο κατά οποιονδήποτε τρόπο χωρίς μισθωτική σχέση καθορίζεται αποζημίωση για τη χρήση ή κάρπωση του, το ποσό της οποίας πρέπει να είναι τουλάχιστον ίσο προς το προηγούμενο για το ακίνητο μίσθωμα και, αν δεν υπάρχει προηγούμενη μίσθωση, με βάση τη μισθωτική αξία του ακινήτου, από την οικεία επιτροπή.

Κατά της αποφάσεως αυτής επιτρέπεται ανακοπή, που δικάζεται κατά την ειδική διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Ακόμη, στο άρθρο 2 παρ. 7 του Ν. 357/1976 "περί επιταχύνσεως της ρευστοποιήσεως και εκκαθαρίσεως της ανταλλάξιμου περιουσίας" ορίζεται ότι "οι κατέχοντες ανταλλάξιμα κτήματα, εφών ανήγειρον κτίσματα μονίμου ή προχείρου μορφής χρησιμοποιούμενα παρ' αυτών δι' οικογενειακήν ή επαγγελματική στέγασιν, δικαιούνται να εξαγοράσουν ταύτα αντί τιμήματος ίσου προς 90% της κατά τον χρόνο της εκποιήσεως αξία του εδάφους αυτών".

Περαιτέρω, στο άρθρο 115 του Π.Δ της 11/12-11-1999 "περί Διοικήσεως Δημοσίων Κτημάτων" ορίζεται ότι "εις βάρος των οπωσδήποτε άνευ συμβατικής σχέσεως καρπουμένων ή ποιουμένων χρήσιν δημοσίων κτημάτων ή τοιούτων ως την νομήν ή την χρήσιν έχει δια συμβάσεως, οιασδήποτε, το Δημόσιο ή η ΔΔΚ βεβαιούται αποζημίωσις δι' ον χρονικό διάστημα εποιήσαντο χρήσιν".

Επίσης, στο άρθρο 4 παρ. 6 του ΑΝ 263/1968 "περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των διατάξεων περί δημοσίων κτημάτων", όπως ισχύει σήμερα, ορίζεται ότι για την εκτίμηση της αγοραίας αξίας του απευθείας εκποιούμενου στον αυθαίρετο κάτοχο δημοσίου κτήματος δεν υπολογίζονται οι δαπάνες αξιοποιήσεως που έγιναν από τον κάτοχο ή τους δικαιοπαρόχους του.

Τέλος σύμφωνα με το άρθρο 1057 ΑΚ αν κινητό ενωθεί με ακίνητο, έτσι ώστε να γίνει συστατικό του, η κυριότητα του ακινήτου εκτείνεται και στο κινητό, συστατικά δε του ακινήτου σύμφωνα με το άρθρο 954 ίδιου Κώδικα είναι και τα πράγματα που έχουν συνδεθεί σταθερά με το έδαφος, ιδίως οικοδομήματα, συστατικά δε του οικοδομήματος είναι όλα τα κινητά που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση ή συναρμόστηκαν με αυτά.

Από τον συνδυασμό των προαναφερθεισών διατάξεων προκύπτει ότι ο νομοθέτης ρυθμίζει κατά όμοιο τρόπο αφενός μεν τον καθορισμό αποζημίωσης χρήσης για αυθαίρετη χρήση, αφετέρου δε τον τρόπο υπολογισμού της αξίας για την απευθείας εκποίηση στον αυθαίρετο κάτοχο τόσο των ανταλλάξιμων ακινήτων όσο και των δημοσίων κτημάτων.

Εφόσον δε και στις δύο περιπτώσεις ο κύριος του ακινήτου (Δημόσιο) αποκτά κατά πρωτότυπο τρόπο την κυριότητα των κινητών που ενώθηκαν με το ακίνητό του, προκειμένου δε περί ανοικοδομήσεως, την κυριότητα του οικοδομήματος που έχει συνδεθεί σταθερά με το έδαφος, καθίσταται σαφές ότι κατά τον προσδιορισμό της αποζημίωσης αυθαίρετης χρήσης, τόσο δημοσίου κτήματος όσο και ανταλλαξίμου, επί του οποίου έχει ανεγερθεί οικοδόμημα από τρίτο, λαμβάνεται υπόψη η αξία του ακινήτου, όπως διαμορφώνεται μαζί με το οικοδόμημα.

Και ναι μεν στις ανωτέρω διατάξεις των Ν. 357/1976 και 263/1968 ρυθμίζεται ο τρόπος υπολογισμού της αξίας κατά την εκποίηση των ανταλλαξίμων δημοσίων κτημάτων προς τον αυθαίρετο κάτοχο και ορίζεται ότι το τίμημα καθορίζεται και επί της αξίας του εδάφους μόνο και όχι και επί του ανεγερθέντος οικοδομήματος από τον τελευταίο, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο στην περίπτωση της αυθαίρετης κατοχής από τρίτο του ανταλλάξιμου ή δημόσιου κτήματος, αφού ο τρίτος αποδίδει την ωφέλεια που χωρίς νόμιμη αιτία αποκομίζει από την κάρπωση και χρήση του πράγματος, ενιαίου, δηλαδή του εδάφους και του ανεγερθέντος από αυτόν οικοδομήματος, ως συστατικού τούτου, καθ' όσον ισόποση είναι η ωφέλεια από την αυθαίρετη χρήση του ακινήτου (εδάφους και οικοδομήματος) σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο θα εισέπραττε το ποσό της αποζημίωσης χρήσης αν είχε εκμισθώσει το ακίνητο σε τρίτον και συνεπώς ουδεμία επιρροή ασκεί το γεγονός ότι η ανέγερση αυτού (οικοδομήματος) έγινε με αποκλειστική δαπάνη του αυθαίρετου κατόχου, ο οποίος διατηρεί το δικαίωμα αποζημιώσεως έναντι του Δημοσίου, που έγινε πλουσιότερο σε βάρος του κατά την αξία του ανεγερθέντος οικοδομήματος.

Εν προκειμένω, με τον 1ο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως εκ του αριθμού 1 του άρθρου 559 Κ.πολ.Δ αποδίδεται στο Εφετείο η αιτίαση ότι παραβίασε τις προαναφερθείσες διατάξεις, με το να υπολογίσει το ύψος της καταβλητέας από την αναιρεσείουσα για το ανταλλάξιμο επίδικο ακίνητο αποζημιώσεως βάσει της μισθωτικής αξίας του εδάφους και των κτισμάτων (οικοδομήματος) που η τελευταία ανήγειρε επ' αυτών, ενώ έπρεπε να γίνει ο εν λόγω υπολογισμός με βάση μόνο τη μισθωτική αξία του εδάφους.

Ο λόγος είναι αβάσιμος, διότι, σύμφωνα με όσα έχουν ήδη εκτεθεί, το Εφετείο, με την ανωτέρω κρίση του, δεν παρεβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή τις προαναφερθείσες διατάξεις. Επειδή, ο λόγος αναιρέσεως του άρθρου 559 αριθ. 8 Κ.Πολ.Δ προϋποθέτει πράγματα προταθέντα, αφού διαφορετικά το δικαστήριο της ουσίας δεν επιτρέπεται να τα λάβει υπόψη.

Ως "Πράγματα", κατά την έννοια της ως άνω διατάξεως του Κ.Πολ.Δ, τα οποία έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και των οποίων η μη λήψη υπόψη, καίτοι προταθέντων, συνεπάγεται την αναίρεση της απόφασης, θεωρούνται οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, τείνουν δηλαδή σε θεμελίωση ή κατάργηση διατάξεως δικονομικού ή ουσιαστικού δικαίου που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέτρο, όπως οι ισχυρισμοί που συγκροτούν την ιστορική βάση (επομένως στηρίζουν το αίτημα) της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και όχι οι αρνητικοί ισχυρισμοί της αγωγής, ούτε οι ισχυρισμοί που αποτελούν επιχειρήματα, νομικά ή πραγματικά, υπέρ του βασίμου της αγωγής.

Επομένως, ο 2ος λόγος του αναιρετηρίου εκ του άριθ. 8 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, με τον οποίο η αναιρεσείουσα μέμφεται το Εφετείο ότι αγνόησε τον προβληθέντα ισχυρισμό της, περί του χαρακτήρα της επιχειρήσεώς της ως "βιοτεχνείας" και συνακόλουθα, λόγω της ειδικής συνταγματικής αυτής, περί της ανάγκης υπολογισμού της επίμαχης αποζημιώσεως, με βάση μόνο τη μισθωτική αξία του οικοπέδου, είναι απαράδεκτος, διότι δεν πρόκειται για αυτοτελή πραγματικό ισχυρισμό, αλλά για απλό επιχείρημα υπέρ της βασιμότητας του σχετικού λόγου της ανακοπής και του αντίστοιχου λόγου της εφέσεως της αναιρεσείουσας.

Το γεγονός ότι η γενόμενη από το Εφετείο ερμηνευτική αποσαφήνιση της έννοιας των κρίσιμων διατάξεων στηρίχθηκε σε δύο γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και όχι (και) στην αντίθετη γνωμοδότηση ομότιμου καθηγητή του διοικητικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, δεν θεμελιώνει κανέναν από τους περιοριστικώς αναφερόμενους στο άρθρο 559 Κ.Πολ.Δ., αναιρετικούς λόγους. Ως εκ τούτου, ο τρίτος λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο η αναιρεσείουσα, επικαλούμενη το άρθρο 559 αρ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ., προσάπτει στο Εφετείο ότι, κατά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως των διαδίκων, ερμήνευσε τις ανωτέρω διατάξεις, στηριχθέν μόνο στις δύο γνωμοδοτήσεις του ΝΣΚ και όχι (και) στην αντίθετη γνωμοδότηση του άνω καθηγητή, είναι απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 3-12-07 αίτηση της MACON ΑΤΕΕ, για αναίρεση της υπ' αριθ. 1477/07 αποφάσεως του Εφετείου Θεσ/νίκης. Και,

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, οριζόμενα σε τριακόσια πενήντα (350) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 26 Μαΐου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ