Supreme Court allows appeal against labor court verdict for failure to consider evidence on unpaid wages.

Απόφαση 1885 / 2024 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1885/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Αριστείδη Βαγγελάτο, Προεδρεύοντα Αντιπρόεδρο (σύμφωνα με την 227/2024 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου, κωλυομένης της Αντιπροέδρου Δήμητρας Ζώη), Ελπίδα Σιμιτοπούλου, Μαρία-Μάριον Δερεχάνη, Βάια Ζαρχανή και Παρασκευή Γρίβα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 5 Νοεμβρίου 2024, με την παρουσία και της Γραμματέως Ε. Τ., για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Σ. Γ. του Π., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Αριστοτέλη Μερεκούλια, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "RIVIERA COAST-Β. Σ. ΚΑΙ ΣΙΑ ΟΕ" και το δ.τ. "RIVIERA COAST", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στην Βούλα Αττικής και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίας δικηγόρου Μαρίας-Μαγδαληνής Τσίπρα, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-2-2018 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 1181/2020 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 4314/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητεί ο αναιρεσείων με την από 17-10-2023 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Βάια Ζαρχανή. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 17-10-2023 (αρ.εκθ.καταθ.8166/823/19-10-2023) αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 4314/19-10-2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών (εργατικών) διαφορών, επί της από 23-11-2020 έφεσης του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος κατά της υπ' αριθ. 1181/2020 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία είχε απορριφθεί η από 1-2-2018 αγωγή του ενάγοντος ως κατ'ουσία αβάσιμη. Με την προσβαλλόμενη απόφαση έγινε δεκτή τυπικά και απορρίφθηκε κατ' ουσίαν η έφεση. Η εν λόγω αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ) και ως εκ τούτου είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και την ουσιαστική βασιμότητα των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από τις διατάξεις των άρθρων 106, 335, 338-340 και 346 του Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι το δικαστήριο της ουσίας, κατά το σχηματισμό της κρίσης του για τους ουσιώδεις πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, οφείλει να λάβει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που παραδεκτά προσκόμισαν οι διάδικοι, εφ' όσον γίνεται σαφής και ορισμένη επίκλησή τους (ΟλΑΠ 23/2008, ΑΠ 1416/2023), διαφορετικά, υποπίπτει στην πλημμέλεια που ιδρύει το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 11γ' του άρθρ. 559 ΚΠολΔ, χωρίς όμως να ελέγχεται η κρίση του ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων και την αξιολόγηση των αποδείξεων γενικά (ΟλΑΠ 23/2008).

Ειδικότερα, ο λόγος αυτός αναίρεσης ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη του υποστατά και αναλόγως έγκυρα αποδεικτικά μέσα, που παραδεκτά επικαλέσθηκε ο αναιρεσείων και νόμιμα προσκόμισε ο ίδιος ή οποιοσδήποτε από τους λοιπούς διαδίκους (ΑΠ 1208/2019, 779/2019) προς άμεση ή έμμεση απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή λυσιτελών ισχυρισμών κατά την ανωτέρω έννοια, δηλαδή, νόμιμων ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΟλΑΠ 42/2002, ΑΠ 1354/2022, 804/2022), εφόσον βέβαια προτάθηκαν παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας (πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο).

Για την ίδρυση του ως άνω λόγου αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας επικληθέντων και προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων, τα οποία όφειλε αυτό να λάβει υπόψη του (ΑΠ 1284/2023, 1909/2022, 1858/2022).

Περαιτέρω, καίτοι δεν επιβάλλεται ειδική μνεία και χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι (ΑΠ 779/2019), ή ο καθορισμός της βαρύτητάς τους και η επιρροή ενός εκάστου στα προς απόδειξη θέματα, απαιτείται να καθίσταται απολύτως βέβαιο από όλο το περιεχόμενο της αποφάσεως ότι όλα τα νομίμως προσκομισθέντα από τους διαδίκους αποδεικτικά μέσα λήφθηκαν υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας και συνεκτιμήθηκαν για τη διαμόρφωση του αποδεικτικού πορίσματος (ΟλΑΠ 2/2008, ΑΠ 242/2023, 500/2019). Για την πληρότητα δε του ίδιου λόγου αναίρεσης πρέπει στο αναιρετήριο να καθορίζεται το αποδεικτικό μέσο που δεν λήφθηκε υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας, μολονότι ήταν παραδεκτό και νόμιμο και να εκτίθεται ότι έγινε επίκληση και παραδεκτή προσαγωγή του στο δικαστήριο εκείνο προς απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμου, κατά τα προεκτεθέντα, ισχυρισμού, ο οποίος πρέπει επίσης να εξειδικεύεται στο αναιρετήριο με παράλληλη αναφορά ότι υπήρξε παραδεκτή επίκλησή του στο δικαστήριο της ουσίας (ΑΠ 627/2024, 242/2023, 793/2015).

Με τον μοναδικό λόγο της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., υποστηρίζοντας ο αναιρεσείων ότι το Εφετείο, για τη διαμόρφωση του αποδεικτικού του πορίσματος, δεν έλαβε υπόψη κρίσιμα αποδεικτικά έγγραφα, τα οποία νόμιμα προσκόμισε μετ' επικλήσεως στο εκδόν την προσβαλλομένη απόφαση δικαστήριο και δη: α) τις αποδείξεις λιανικής πώλησης της αναιρεσίβλητης, στις οποίες ο ίδιος αναφέρεται ως "σερβιτόρος με αριθμό 23", β) τα προγράμματα απασχόλησής του και γ) τις εβδομαδιαίες καταστάσεις φιλοδωρημάτων σερβιτόρων, έγγραφα ουσιώδη από τα οποία, κατά τους ισχυρισμούς του, αποδεικνύονται οι πραγματικές ημέρες και ώρες εργασίας του.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχθηκε, αναφορικά με την ένδικη αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, τα ακόλουθα: "...Από την εκτίμηση των αποδεικτικών μέσων που προσκομίζονται και ειδικότερα από την ένορκη κατάθεση του μάρτυρα του ενάγοντος και ήδη εκκαλούντος, που εξετάσθηκε στο ακροατήριο του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου και περιέχεται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του Δικαστηρίου εκείνου, την υπ'αριθμ. ...-2019 ένορκη βεβαίωση του Π.

Θ. του Α., ενώπιον της συμβολαιογράφου Αθηνών Π. Π. του Δ., που επικαλείται και προσκομίζει η εναγομένη και ήδη εφεσίβλητη και η οποία ελήφθη μετά από νόμιμη κλήτευση του ενάγοντος και ήδη εκκαλούντος προ δύο εργασίμων ημερών (...........), τα έγγραφα, τα οποία οι διάδικοι επικαλούνται και προσκομίζουν, αποδεικνύονται σε σχέση με τους λόγους της εφέσεως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Η εναγόμενη διατηρεί και εκμεταλλεύεται καφετέρια-αναψυκτήριο, με το διακριτικό τίτλο "VIVE MAR", στη ... και επί της ... Ο ενάγων ισχυρίζεται ότι προσλήφθηκε από την εναγόμενη, στις 1-2-2013, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, προκειμένου να εργασθεί ως σερβιτόρος στο ως άνω κατάστημα, αντί συμφωνηθέντος μηνιαίου μισθού 1.277,75 ευρώ και ότι υπό την ειδικότητα του αυτή εργάσθηκε μέχρι 17-1-2018, οπότε η εναγόμενη κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας του.

χωρίς την καταβολή της νόμιμης αποζημιώσεως. Ο ισχυρισμός αυτός του ενάγοντος δεν αποδείχθηκε βάσιμος από τα ως άνω αποδεικτικά στοιχεία. Αντίθετα, αποδείχθηκε ότι η εναγομένη προσέλαβε τον ενάγοντα, ο οποίος διέθετε βιβλιάριο υγείας και άδεια εργασίας, στις 4-10-2013, με την υπό ιδία ημερομηνία έγγραφη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου μερικής απασχόλησης, η οποία φέρει τη μη αμφισβητηθείσα υπογραφή του τελευταίου, για να παρέχει τις υπηρεσίες του ως βοηθός σερβιτόρου στην ως άνω καφετέρια δύο ημέρες την εβδομάδα, ήτοι Δευτέρα και Τρίτη, από ώρα 10.00 π.μ.

έως 18.00 μ.μ.. Η εναγομένη κατέθεσε, πλην άλλων και για τον ενάγοντα, στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας Παλλήνης. νόμιμα εντός 8 ημερών από της προσλήψεως του, το με αριθμό πράξης κατάθεσης ...-2013 έντυπο Ε9 Του πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ "Ε9 ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕΡΙΚΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Ή / ΚΑΙ ΕΚ ΠΕΡΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ", στο οποίο αναφέρεται ως ημερομηνία της συμβάσεως του και ενάρξεως της εργασίας του η 4η-10-2013, ότι η σύμβαση του είναι εκ περιτροπής απασχολήσεως για αόριστο χρόνο, η ειδικότητα του εργάτη και η εβδομαδιαία απασχόληση του 16 ώρες.

Επίσης υπέβαλε νόμιμα στις 3-10- 2013, ήτοι πριν την ανάληψη υπηρεσίας από τον ενάγοντα, ηλεκτρονικά το έντυπο Ε3 "ΑΝΑΓΓΕΛΙΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ", με αριθμό πρωτοκόλλου ..., στην Επιθεώρηση Εργασίας Παλλήνης, αναγγέλλοντας την πρόσληψη του από 4-10-2013 ως εργάτη (βοηθού σερβιτόρου), χωρίς προϋπηρεσία, για αόριστο χρόνο και για εκ περιτροπής απασχόληση, κάθε Δευτέρα και Τρίτη, από ώρα 10.00 π.μ.

έως 18.00 μ.μ., ήτοι 16 ώρες εβδομαδιαίως. Το ημερομίσθιο του ενάγοντος καθορίσθηκε συμβατικά στο ποσό των 26,18 ευρώ, ήτοι στο ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη και από 1-1-2017 στο ποσό των 34,69 ευρώ. Σε εκτέλεση της εν λόγω συμβάσεως ο ενάγων προσέφερε τις υπηρεσίες του στην εναγομένη, με την ως άνω ειδικότητα του έως 17-1-2018, οπότε η τελευταία κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας του και του κατέβαλε την νόμιμη αποζημίωση, ποσού 607,08 ευρώ, που υπολογίστηκε με βάση τις μειωμένες αποδοχές που αναλογούν στο μειωμένο ωράριο απασχόλησης του κατά τον τελευταίο μήνα πριν την καταγγελία της σύμβασης εργασίας.

Ο ισχυρισμός αυτού ότι δικαιούται για αποζημίωση απόλυσης το ποσό των 894,30 ευρώ, βάσει του συνολικού χρόνου πλήρους απασχόλησης του και των αποδοχών του τελευταίου μηνός, ποσού 1.277,75 ευρώ, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, καθόσον, σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, απασχολήθηκε στην εναγόμενη με σύμβαση μερικής απασχόλησης, αντί των ως άνω ημερομισθίων.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι κατά τη διάρκεια της ως άνω συμβάσεως ο ενάγων εργαζόταν δύο (2) ημέρες εβδομαδιαίως, ήτοι Δευτέρα και Τρίτη, από ώρα 10.00 π.μ. έως 18.00 μ.μ.. Από τα ίδια ανωτέρω αποδεικτικά στοιχεία δεν αποδείχθηκε ότι ο ενάγων εργαζόταν πέραν του νομίμου ωραρίου, ώστε να δικαιούται επιπλέον αμοιβή για υπερεργασία ή υπερωρία, δεδομένου ότι η εναγομένη επιχείρηση απασχολούσε ικανό (επαρκή) αριθμό προσωπικού, που ήταν σε θέση να καλύψει τις ανάγκες της επιχείρησης, ώστε δεν ήταν αναγκαία η περαιτέρω ενασχόληση των εργαζόμενων, ενώ ο φόρτος εργασίας μειώθηκε ενόψει της υφιστάμενης οικονομικής κρίσης, η οποία επέφερε πτώση της πελατείας και των εσόδων της επιχείρησης.

Τα ανωτέρω προκύπτουν από την κατάθεση του μάρτυρα της εναγόμενης στην ένορκη βεβαίωση, ο οποίος, ως ταμίας της εναγόμενης, έχει ιδία αντίληψη των γεγονότων και η κατάθεση του κρίνεται πειστική, ενισχύονται δε και εκ του ότι στους πίνακες προσωπικού του επιδίκου χρονικού διαστήματος, που υπέβαλε η εναγομένη στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας, αναφέρεται ότι ο ενάγων εργαζόταν Δευτέρα και Τρίτη, 10.00-18.00 (16 ώρες εβδομαδιαίως), ενώ ο ενάγων δεν προέβη σε οιαδήποτε διαμαρτυρία εργαζόμενος επί μακρό χρονικό διάστημα εργασίας στην ενάγουσα.

Τα ανωτέρω δεν μπορούν να αναιρεθούν ούτε από την κατάθεση του μάρτυρος του ενάγοντος ο οποίος όπως καταθέτει ο ίδιος βρίσκεται σε αντιδικία με την εναγομένη, ούτε από τους σε φωτοτυπία προσκομιζόμενους από τον ενάγοντα πίνακες διότι δεν αποδεικνύεται ότι αυτοί προέρχονται από την εναγομένη ούτε ο συντάκτης αυτών των πινάκων.

Επομένως, τα αγωγικά κονδύλια, με τα οποία ο ενάγων διεκδικεί υπόλοιπο αποζημίωσης απόλυσης, αμοιβή για εργασία του την 6η ημέρα της εβδομάδος, προσαύξηση για τις Κυριακές, προσαύξηση νυκτερινής εργασίας, υπερεργασίας και υπερωρίες είναι απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμα. Περαιτέρω από τις αποδείξεις πληρωμής του ενάγοντος, που φέρουν τη μη αμφισβητηθείσα υπογραφή του, καθώς και τις γνωστοποιήσεις στοιχείων ετήσιας κανονικής άδειας της εναγόμενης προς την αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας, που προσκομίζει, μετ' επικλήσεως, η τελευταία, προκύπτει ότι ο ενάγων έλαβε τις δεδουλευμένες αποδοχές του επιδίκου χρονικού διαστήματος, βάσει της προαναφερόμενης συμβάσεως μερικής απασχόλησης και των ως άνω συμφωνηθέντων ημερομισθίων, καθώς και τα δώρα εορτών Χριστουγέννων-Πάσχα, αποδοχές και επίδομα αδείας και τα σχετικά αιτήματα της αγωγής περί επιδικάσεως των αναφερομένων σ' αυτή ποσών για τις ως άνω αιτίες είναι απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμα.

Επομένως το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που δέχθηκε ότι αποδείχτηκαν τα ίδια δεν έσφαλε σωστά εφάρμοσε τον νόμο και ορθώς εκτίμησε τις αποδείξεις...." Από την επισκόπηση της προσβαλλομένης αποφάσεως, στην οποία βεβαιώνεται ότι έλαβε υπόψη της και "όλα τα έγγραφα που προσάγουν με επίκληση οι διάδικοι", σε συνδυασμό και με το πιο πάνω περιεχόμενό της, δεν προκύπτει αδιστάκτως ότι το Εφετείο κατέληξε στο αποδεικτικό του πόρισμα έχοντας λάβει υπόψη του και τα ως άνω αναφερόμενα στο αναιρετήριο έγγραφα.

Ειδικότερα, το Εφετείο, ενώ μνημονεύει συγκεκριμένα την έγγραφη σύμβαση εργασίας μερικής απασχόλησης που συνήψαν οι διάδικοι και τα έγγραφα που κατατέθηκαν στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας από την αναιρεσίβλητη, δεν κάνει οποιαδήποτε αναφορά στα πιο πάνω επικληθέντα από τον αναιρεσείοντα έγγραφα και δεν τα μνημονεύει στην απόφασή του, παρά μόνον αναφέρει ότι το αποδεικτικό του πόρισμα δεν αναιρείται "ούτε από τους σε φωτοτυπία προσκομιζόμενους από τον ενάγοντα πίνακες", χωρίς να διευκρινίζει ποιο είναι το φερόμενο περιεχόμενο των ως άνω πινάκων, ώστε να δύναται να συναχθεί εάν αυτοί συγκαταλέγονται στα πιο πάνω κρίσιμα έγγραφα τα οποία ο αναιρεσείων ισχυρίζεται ότι δεν ελήφθησαν υπόψιν.

Από το όλο δε περιεχόμενο της απόφασης, η οποία δεν προσέδωσε αποδεικτική βαρύτητα ούτε στην κατάθεση του μάρτυρα που εξετάστηκε στο ακροατήριο του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου με επιμέλεια του αναιρεσείοντος ενάγοντος, ενόψει βέβαια και της αντίθετης ουσιαστικής κρίσης στην οποία κατέληξε, κρίνοντας ως ουσία αβάσιμη στο σύνολό της την αγωγή του αναιρεσείοντος, προκύπτει αμφιβολία περί του αν το Εφετείο έλαβε υπόψη του τα πιο πάνω κρίσιμα έγγραφα.

Συνεπώς, κατέστησε αναιρετέα στην απόφασή του, κατά τον βάσιμο περί τούτου λόγο αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 11 γ' ΚΠολΔ. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά παραδοχή του πιο πάνω αναιρετικού λόγου που κρίθηκε βάσιμος και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλον δικαστή (άρθρ. 580 παρ.3 ΚΠολΔ). Τέλος, πρέπει να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις (άρθρ.176, 183, 191 παρ.1 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 4314/2021 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, πλην αυτού που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων τριακοσίων (2.300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 3 Δεκεμβρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Δεκεμβρίου 2024.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ