Supreme Court allows insurance company's appeal, remanding case to lower court due to error in applying limitation periods and third-party liability rules.

Απόφαση 1880 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1880/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 21 Οκτωβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ Α.Ε.", που εδρεύει στην Αθήνα, νομίμως εκπροσωπούμενη, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Ντανάκα και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Γ. Σ. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Γεωργία Βασιλείου- Μιχαήλ, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-5-2006 και με αριθ. Εκθ. Κατάθ. 5363/2006 πλαγιαστική αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις:2043/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 389/2008 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 27-7-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Ρουμπής ανέγνωσε την από 30-9-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αριθμ.1 ΚΠολΔ, δημιουργείται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιασθεί κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, συνίσταται δε η παραβίαση στην εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα που υπάρχει, όταν εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται κατά περίπτωση, κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αν και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν, αντίστοιχα, οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του σύμφωνα με όσα ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 1 παρ.1 του ν.2496/1997, που σύμφωνα με το άρθρο 33 παραγρ. 4 αυτού, οι διατάξεις του εφαρμόζονται και στις υφιστάμενες, κατά την έναρξη ισχύος του ασφαλιστικές συμβάσεις, με την ασφαλιστική σύμβαση η ασφαλιστική επιχείρηση (ασφαλιστής) αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει, έναντι ασφαλίστρου, στο συμβαλλόμενο της (λήπτη της ασφάλισης) ή σε τρίτον, παροχή (ασφάλισμα) σε χρήμα ή εφόσον υπάρχει ειδική συμφωνία, άλλη παροχή σε είδος, όταν επέλθει το περιστατικό, από το οποίο συμφωνήθηκε να εξαρτάται η υποχρέωση της (ασφαλιστική περίπτωση).

Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 25 του ιδίου πιο πάνω νόμου, η ασφάλιση αστικής ευθύνης περιλαμβάνει τις δαπάνες που προέρχονται άμεσα από την απόκρουση και ικανοποίηση αξιώσεων τρίτων κατά του λήπτη της ασφάλισης, που γεννήθηκαν από πράξεις ή παραλείψεις του για τις οποίες είχε συμφωνηθεί ασφαλιστική κάλυψη.

Δεν παρέχεται κάλυψη, αν οι πράξεις ή οι παραλείψεις προκλήθηκαν από δόλο του λήπτη της ασφάλισης ή του ασφαλισμένου. Σύμφωνα δε με τη διάταξη του άρθρου 6 παραγρ. 1 του ν. 489/1976, η ασφάλιση πρέπει να καλύπτει την αστική ευθύνη του κυρίου, του κατόχου και κάθε οδηγού ή προστηθέντος για την οδήγηση ή υπευθύνου του ασφαλισμένου αυτοκινήτου.

Εξαιρείται η αστική ευθύνη των προσώπων που επελήφθησαν του αυτοκινήτου με κλοπή ή βία και αυτών που προκάλεσαν το ατύχημα εκ προθέσεως, κατά διετή διάταξη του άρθρου 10 παραγρ. 1 του ιδίου αυτού νόμου, το πρόσωπο που ζημιώθηκε έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι το ποσό αυτής, ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή.

Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 201 ΑΚ και 69 παραγρ. 1 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι η αξίωση του ασφαλισμένου ή λήπτη της ασφαλίσεως κατά του ασφαλιστή, από τη μεταξύ τους σύμβαση ασφαλίσεως, έχει ως αντικείμενο την καταβολή στον ασφαλισμένο κάθε ποσού που υποχρεούται ή θα υποχρεωθεί να καταβάλει στον ζημιωθέντα τρίτο, με τους τόκους και τα δικαστικά έξοδα, μέσα στα όρια του ασφαλιστικού ποσού.

Η αξίωση αυτή γεννιέται από την επέλευση της ασφαλιστικής περιπτώσεως, που συμπίπτει με την επίδοση στον ασφαλισμένο από τον ζημιωθέντα τρίτο ή άλλο δικαιούχο της περί αποζημιώσεως και χρηματικής ικανοποιήσεως αγωγής, αφότου τελεί υπό την αναβλητική αίρεση της τελεσίδικης επιδικάσεως και για το ποσόν που θα επιδικασθεί με την επί της αγωγής αυτής απόφαση, πλέον τόκων από της επιδόσεως της και δικαστικών εξόδων.

Περαιτέρω, και για τη βελτίωση της θέσεως του παθόντος τρίτου από την καθιέρωση της διετούς κατά του ασφαλιστή παραγραφής (αρθρ. 10 παραγρ. 2 ν. 489/1976) παρέχεται σ' αυτόν η πλαγιαστική από το άρθρο 72 ΚΠολΔ, αγωγή, με την οποία ο παθών ως δανειστής του υπόχρεου σε αποζημίωση και ασφαλισμένου ή αντισυμβαλλομένου ασκεί τα δικαιώματα που ο τελευταίος αντλεί κατά του ασφαλιστή του από τη σύμβαση ασφαλίσεως σε περίπτωση επελεύσεως της ασφαλιστικής περιπτώσεως, όταν αυτός αδρανεί στην άσκηση τους.

Στοιχεία της πλαγιαστικώς ασκούμενης αγωγής είναι η επίκληση της ιδιότητας του ενάγοντος ως δανειστή του δανειστή του πλαγιαστικώς εναγομένου οφειλέτη αφενός και των δικαιωμάτων που έχει πράγματι κατά του τελευταίου αυτού, δηλαδή του πλαγιαστικώς εναγομένου οφειλέτη, ο αδρανών να ενασκήσει αυτά δανειστής αφετέρου.

Συνεπώς, ο πλαγιαστικώς εναγόμενος οφειλέτης μπορεί, αμυνόμενος κατά των αξιώσεων του πλαγιαστικώς ενάγοντος, να αμφισβητήσει τόσο την ιδιότητα του τελευταίου ως πλαγιαστικώς ενάγοντος έναντι του αδρανούντος να ασκήσει τα δικαιώματα του δανειστή του, όσο και την ιδιότητα αυτού, δηλαδή του αδρανούντος δανειστή, ως δανειστή έναντι αυτού, δηλαδή του πλαγιαστικώς εναγομένου οφειλέτη.

Έτσι, σε περίπτωση κατά την οποία ο ζημιωθείς τρίτος από τροχαίο αυτοκινητικό ατύχημα, ισχυρίζεται ότι ο ίδιος είναι ο παθών και κατ' αυτό ζημιωθείς και ότι ο ασφαλισμένος με ασφάλιση αστικής ευθύνης αδρανεί να ασκήσει τα από την οικεία ασφαλιστική σύμβαση δικαιώματα του έναντι της ασφαλιστικής εταιρείας, οφειλέτριάς του από την ανωτέρω αιτία, μπορεί να στραφεί πλαγιαστικώς κατ' αυτής και να ζητήσει να υποχρεωθεί η τελευταία να καταβάλει στον ασφαλισμένο της μέρος ή το σύνολο του ασφαλίσματος προκειμένου ο ως άνω πλαγιαστικώς ενάγων να ικανοποιηθεί απ' αυτό.

Στην περίπτωση αυτή η πλαγιαστικώς εναγόμενη από τον παθόντα τρίτο ασφαλιστική εταιρεία μπορεί να αμφισβητήσει την ιδιότητα αυτού ως δανειστή του ανωτέρω ασφαλισμένου σ' αυτήν, καθώς και την έναντι του τελευταίου αυτού υποχρέωση της προς καταβολή του ασφαλίσματος. Δηλαδή, ο πλαγιαστικώς εναγόμενος οφειλέτης μπορεί να αμφισβητήσει προς απόκρουση της πλαγιαστικής αγωγής, τόσο την ιδιότητα ως δανειστή του πλαγιαστικώς ενάγοντος έναντι του φερομένου ως αδρανούντος οφειλέτη, όσο και την ιδιότητα του αδρανούντος οφειλέτη ως δανειστή του πλαγιαστικώς εναγόμενου.

Στην περίπτωση αυτή δύναται η πλαγιαστικώς εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία να προτείνει παραδεκτώς κατά του πλαγιαστικώς ενάγοντος τόσον την ένσταση του συντρέχοντος πταίσματος του στον από το ένδικο τροχαίο ατύχημα τραυματισμό του και των επελθουσών από αυτόν ζημιών του (άρθρο 300 ΑΚ), όσο κάθε άλλο ισχυρισμό βάλλοντας κατά της νομικής και ουσιαστικής βασιμότητας των επί μέρους αγωγικών κονδυλίων, με την επισήμανση ότι η τυχόν τελεσίδικη απόφαση μεταξύ του παθόντος τρίτου και του ασφαλισμένου δεν αποτελεί δεδικασμένο για την πλαγιαστική αγωγή του παθόντος τρίτου κατά της ασφαλιστικής εταιρίας, αφού δεν υπάρχει ταυτότητα προσώπων (άρθρο 324 ΚΠολΔ).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο Πειραιώς, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη υπ' αρ. 389/2008 απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Στις 18/9/1994 και ώρα 8.50 ο Δ. Ζ. οδηγώντας το με αριθμό κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο εκινείτο επί της οδού Αγ. Δημητρίου στον Πειραιά με κατεύθυνση προς Νεάπολη και καθώς έφθασε στη διασταύρωση με την οδό Αγχιάλου, όπου οι φωτεινοί σηματοδότες της πορείας του έδειχναν ερυθρό φως, δεν διέκοψε την πορεία του αναμένοντας την αφή του πράσινου σήματος, αλλά προχώρησε απερίσκεπτα και εισήλθε στην άνω διασταύρωση, με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με την με αριθ.

κυκλοφορίας ... δικ. μοτοσυκλέτα, την οποία οδηγούσε ο ενάγων και εκινείτο κανονικά επί της οδού Αγχιάλου με πράσινο φως στο σηματοδότη της πορείας του. Η σύγκρουση των οχημάτων από την οποία ο ενάγων τραυματίστηκε σοβαρά, οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του οδηγού του ΙΧΕ αυτοκινήτου Δ. Ζ., ο οποίος από έλλειψη της προσήκουσας προσοχής και επιμέλειας κατά την οδήγηση παραβίασε τον ερυθρό σηματοδότη της πορείας του (αρθρ. 6 παρ. 1β ΚΟΚ).

Ειδικότερα, ο ενάγων υπέστη κατάγματα άνω γνάθου και κάταγμα δεξιού αντιβραχίονος και αριστεράς κνήμης, για την αποκατάσταση των οποίων υποβλήθηκε σε επανειλημμένες χειρουργικές επεμβάσεις. Κατά το χρόνο του ατυχήματος ο ηλικίας τότε 49 ετών ενάγων εργαζόταν ως ελαιοχρωματιστής- ματσακονιστής πλοίων στην εταιρία "ΕRGON SKIADAS", εργασία την οποία έκτοτε λόγω του τραυματισμού του αδυνατούσε να ασκήσει, αφού η κατάσταση της υγείας του δεν βελτιώθηκε και παρά τη νέα χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε τον Ιούλιο του έτους 2000 στο νοσοκομείο "Αγ.

Παντελεήμων" για την ενδομυελική ήλωση του δεξιού βραχιονίου, εξακολούθησε να παρουσιάζει ψευδάρθρωση κατάγματος δεξιού βραχιονίου, δυσκαμψία δεξιού αγκώνος και δεξιού ώμου, ατροφία δεξιού δικέφαλου βραχίονος και δεξιού δελτοειδούς καταθλιπτική συνδρομή και μετρίου βαθμού βαρηκοΐα. Εξαιτίας της ανικανότητας του προς εργασία το ΙΚΑ, στο οποίο είναι ασφαλισμένος ο ενάγων, του χορήγησε συντάξεις αναπηρίας με ποσοστό 80% έως 50% από 26/8/1996 και εφεξής και τελευταία με την υπ' αριθ. 8780/9-9-2003 απόφαση του Δ/ντή του ΙΚΑ Πειραιώς παρατάθηκε η χορήγηση σύνταξης λόγω βαριάς αναπηρίας από το ατύχημα από 1/10/2003 και για αόριστο χρόνο ... .

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι εξαιτίας της συνεχιζόμενης και μετά την 30/6/2003 ανικανότητας του προς εργασία, την οποία αναγνώρισε και ο ασφαλιστικός φορέας του ενάγοντος (ΙΚΑ) και του παρέτεινε τη χορήγηση σύνταξης λόγω βαριάς αναπηρίας από 1/10/2003 και για αόριστο χρόνο (βλ. τις υπ' αριθ. 8780 και 8781/9-9-2003 αποφάσεις του Δ/ντή του ΙΚΑ Πειραιώς), ο ενάγων ζημιώθηκε κατά το ποσό των αποδοχών, τις οποίες θα ελάμβανε από την εργασία του ως ματσακονιστή- ελαιοχρωματιστή πλοίων.

Ειδικότερα, ο ενάγων που γεννήθηκε το έτος 1945 κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων και εάν δεν μεσολαβούσε ο τραυματισμός του θα εργαζόταν στην ίδια εργασία πραγματοποιώντας κατά μέσο όρο 20 ημερομίσθια κάθε μήνα (δεν αποδείχθηκε ότι κατά τον ένδικο χρόνο ή μέρος αυτού είχε καταστεί συνταξιούχος) και κατά το κρίσιμο εν προκειμένω χρονικό διάστημα από 1/7/2003 μέχρι 30/6/2006 θα ελάμβανε μικτές αποδοχές με βάση τις οικείες ΣΣΕ, περιλαμβανομένων και των εργοδοτικών εισφορών στο ΙΚΑ συνολικά 42.135,60 ευρώ, ειδικότερα δε από 1-7-2003 έως 31-12-2003 ημερομίσθιο 57, 27 ευρώ, από 1-1-2004 και 30-6-2004 ημερομίσθιο 58,42 ευρώ και από 1-7-2004 έως 30-6-2006 ημερομίσθιο 58,86 ευρώ.

Για το ίδιο χρονικό διάστημα έλαβε από το ΙΚΑ ως σύνταξη αναπηρίας συνολικά 24.291,11 ευρώ και αφαιρουμένου του ποσού αυτού, κατά το οποίο η σχετική αξίωση του ενάγοντος μεταβιβάστηκε στο ΙΚΑ, η ζημία του περιορίζεται σε 17.844,49 ευρώ. Το ποσό αυτό αναγνωρίστηκε ότι οφείλει στον παθόντα ενάγοντα ο υπαίτιος οδηγός Δ.

Ζ. με την υπ' αριθ. 4780/2006 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, η οποία δέχθηκε εν μέρει την από 8/12/2005 αγωγή του ενάγοντος για αποζημίωση από την απώλεια των εισοδημάτων τον του ανωτέρω χρονικού διαστήματος (από 1/7/2003 μέχρι 30/6/2006). Ο υπόχρεος, όμως, σε αποζημίωση του ενάγοντος (Δ. Ζ.) αδρανεί να ασκήσει την αξίωση του για καταβολή του ασφαλίσματος κατά της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρίας, στην οποία είχε ασφαλισμένο το ζημιογόνο όχημα του κατά το χρόνο του ατυχήματος για την έναντι των τρίτων αστική ευθύνη από την κυκλοφορία του και με τα δεδομένα αυτά θεμελιώνεται δικαίωμα του ενάγοντος να ασκήσει την προκειμένη πλαγιαστική αγωγή κατά της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρίας, σε βάρος της οποίας ανακύπτει υποχρέωση από τη σύμβαση ασφάλισης να καταβάλει στον ασφαλισμένο της το πιο πάνω ποσό που θα υποχρεωθεί ο τελευταίος να καταβάλει στο ζημιωθέντα ενάγοντα....Περαιτέρω, η από 8-12-2005 αγωγή αποζημίωσης του ενάγοντος κατά του υπαιτίου οδηγού και ασφαλισμένου της εναγομένης Δ.

Ζ. επιδόθηκε σ' αυτόν στις 9-1-2006, χρόνο κατά τον οποίο επήλθε η ασφαλιστική περίπτωση και γεννήθηκε η αξίωση του ασφαλισμένου έναντι της εναγομένης για καταβολή της ασφαλιστικής αποζημίωσης, από το τέλος δε του έτους 2006, μέσα στο οποίο γεννήθηκε η αξίωση του ασφαλισμένου άρχισε η τετραετής παραγραφή του άρθρου 10 του Ν 2496/1997, η οποία μέχρι την άσκηση της προκειμένης πλαγιαστικής αγωγής, η οποία επιδόθηκε στις 19/6/2006, δεν είχε συμπληρωθεί.

Εξάλλου, η εναγομένη ασφαλιστική εταιρία δεν μπορεί να προτείνει κατά τον πλαγιαστικά ενάγοντος την ένσταση της διετούς παραγραφής του άρθρου 10 παρ. 1 του Ν. 489/1976 ή την ένσταση του άρθρου 937 ΑΚ, ούτε επίσης την ένσταση συντρέχοντος πταίσματος του ενάγοντος στην έκταση της ζημίας του, καθόσον οι ενστάσεις αυτές προβάλλονται κατά του ζημιωθέντος τρίτου όταν ασκείται από αυτόν κατά των υπόχρεων σε αποζημίωση του (ασφαλιστικής εταιρίας, η οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου) ευθεία αγωγή και όχι στην περίπτωση πλαγιαστικής αγωγής, η οποία έχει ως βάση την απορρέουσα από τη σύμβαση ασφάλισης αξίωση του ασφαλισμένου κατά του ασφαλιστή, την οποία αδρανεί να ασκήσει ο δικαιούχος ασφαλισμένος, κατά τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη".

Στη συνέχεια το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση, απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση της ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας κατά της υπ' αριθμ. 2043/2002 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς, που είχε δεχθεί κατά ένα μέρος την πλαγιαστική αγωγή του αναιρεσιβλήτου, μετ' απόρριψη των άνω ισχυρισμών-ενστάσεων της τότε εκκαλούσας -εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρίας. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε τις πιο πάνω διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου που εσφαλμένα ερμήνευσε εφάρμοσε και γι' αυτό οι από το άρθρο 559 αρ.1 του ΚΠολΔ πρώτος και δεύτερος λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως είναι βάσιμοι.

Κατ' ακολουθίαν των παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο ηττώμενος αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 389/2008 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 25 Νοεμβρίου 2011. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Δεκεμβρίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ