Supreme Court allows appeal against conviction for forest violation due to lack of specific reasoning on land classification.

Απόφαση 1879 / 2019 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1879/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

E' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ιωάννη Μαγγίνα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (σύμφωνα με την υπ'αριθ. 260/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Παπαηλιάδη, Ναυσικά Φράγκου, Βασιλική Ηλιοπούλου και Μαρία Βασδέκη-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του την 1η Νοεμβρίου 2019, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Δημητρίου Δασούλα (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας) και του Γραμματέα Γεράσιμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Ο. Ι. του Γ., κατοίκου ... ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως ως δικηγόρος, για αναίρεση της υπ'αριθ. 665/2019 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών.

Το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και o αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που περιλαμβάνονται στην από 4-7-2019, επιδοθείσα στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου στις 10-7-2019 αίτηση-δήλωση αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1149/2019.

Αφού άκουσε Tον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους που είχαν δικάσει την υπόθεση και τον αυτοπροσώπως παραστάντα αναιρεσείοντα-δικηγόρο, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση αίτηση - δήλωση αναίρεσης προς τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου κατά της υπ' αριθ. 665/2019 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών, με την οποία ο αναιρεσείων καταδικάσθηκε σε ποινή φυλάκισης δύο (2) ετών και χρηματική ποινή 5000 ευρώ για την αξιόποινη πράξη της παράβασης του άρθρου 71 παρ. 1α περ. 2 Ν. 998/1979, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 46 Ν. 2145/93, έχει ασκηθεί νομοτύπως και εμπροθέσμως ( άρθρα 473 παρ. 2, 474 παρ. 1,4 ΚΠΔ ) και πρέπει να ερευνηθεί κατ' ουσία.

Α) Κατά τις διατάξεις του άρθρου 3 παρ. 1,2,3 του ν. 998/1979 ( περί προστασίας δασών- δασικών εκτάσεων) " 1. Ως δάσος ή δασικό οικοσύστημα νοείται το οργανικό σύνολο άγριων φυτών με ξυλώδη κορμό πάνω στην αναγκαία επιφάνεια του εδάφους, τα οποία, μαζί με την εκεί συνυπάρχουσα χλωρίδα και πανίδα, αποτελούν μέσω της αμοιβαίας αλληλεξάρτησης και αλληλοεπίδρασής τους, ιδιαίτερη βιοκοινότητα (δασοβιοκοινότητα) και ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον (δασογενές). 2. Δασική έκταση υπάρχει όταν στο παραπάνω σύνολο η άγρια ξυλώδης βλάστηση, υψηλή ή θαμνώδης, είναι αραιά. 3. Ως δάση και δασικές εκτάσεις νοούνται και οι οποιασδήποτε φύσεως ασκεπείς εκτάσεις (φρυγανώδεις ή χορτολιβαδικές εκτάσεις, βραχώδεις εξάρσεις και γενικά ακάλυπτοι χώροι) που περικλείονται, αντιστοίχως, από δάση και δασικές εκτάσεις, καθώς και οι υπεράνω των δασών ή δασικών εκτάσεων ασκεπείς κορυφές ή αλπικές ζώνες των ορέων και οι άβατοι κλιτύες αυτών. Οι εκτάσεις της παραγράφου 6 του παρόντος άρθρου δεν υπάγονται στις διατάξεις της παρούσας παραγράφου, έστω και αν περικλείονται από δάση ή δασικές εκτάσεις".

Περαιτέρω, με το άρθρο 38 παρ.1 του ίδιου νόμου 998/1979, ορίζεται ότι "κηρύσσονται υποχρεωτικώς ως αναδασωτέα τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, ανεξαρτήτως της ειδικωτέρας κατηγορίας αυτών ή της θέσεως στην οποίαν βρίσκονται, εφόσον ταύτα καταστρέφονται ή αποψιλούνται συνεπεία πυρκαϊάς ή παρανόμου υλοτομίας κλπ", κατά δε το άρθρο 41 παρ. 1" η κήρυξη εκτάσεων ως αναδασωτέων ενεργείται δι' αποφάσεως του οικείου Νομάρχη, καθοριζούσης σαφώς τα όρια της εκτάσεως η οποία κηρύσσεται αναδασωτέα και συνοδευομένης υποχρεωτικώς υπό σχεδιαγράμματος, το οποίον δημοσιεύεται εν φωτοσμικρύνσει μετά της αποφάσεως στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως".

Εξάλλου, σύμφωνα με την παρ.1 του άρθρου 71 του Ν.998/1979, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 46 παρ. 1 του Ν. 2145/1993, υπό την ισχύ του οποίου φέρεται ότι τελέσθηκε η αποδιδόμενη στον κατηγορούμενο αξιόποινη πράξη, και πριν την αντικατάστασή της με το άρθρο 41 Ν.4280/2014, "Οι εργολάβοι, υπεργολάβοι, κατασκευαστές, οι εντολείς τους και κάθε τρίτος που επιχειρεί, άνευ δικαιώματος ή καθ' υπέρβαση των υπό του παρόντος νόμου προβλεπόμενων εξαιρέσεων την ανέγερση οποιουδήποτε κτίσματος ή κατασκευάσματος, οριστικής ή προσωρινής μορφής ή πραγματοποιεί οποιασδήποτε φύσεως εγκατάσταση, εντός δάσους ή δασικής εκτάσεως, δημόσιας ή ιδιωτικής, τιμωρούνται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και με χρηματική ποινή από πεντακόσιες χιλιάδες (500.000) μέχρι πέντε εκατομμύρια (5.000.000) δραχμές".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος που προβλέπεται και τιμωρείται από το άρθρο 71 παρ. 1 Ν. 998/1979 και που είναι υπαλλακτικώς μικτό, αφού προσδιορίζονται περισσότεροι τρόποι πραγματοποίησής του, απαιτείται η ύπαρξη δάσους ή δασικής έκτασης, όπως οι έννοιες αυτές προσδιορίζονται στις παραγρ. 1,2 και 3 του άρθρου 3 του άνω νόμου 998/1979 και ενέργεια του υπαιτίου επί της έκτασης από τις ως άνω αναφερόμενες (ΑΠ 605/2018).

Β) Η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη από τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας στοιχειοθετεί λόγο αναίρεσης από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' ΚΠΔ, όταν αναφέρονται σ' αυτή με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις από τις οποίες το δικαστήριο συνήγαγε τα περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχτηκαν και οι νομικές σκέψεις υπαγωγής των περιστατικών αυτών στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόστηκε.

Για την ύπαρξη ειδικής αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του αιτιολογικού με το διατακτικό της απόφασης, που αποτελούν ενιαίο σύνολο. Ως προς τα αποδεικτικά μέσα, που λήφθηκαν υπόψη από το δικαστήριο για τη διαμόρφωση της κρίσης του, για την πληρότητα της αιτιολογίας αρκεί ο γενικός προσδιορισμός ως προς το είδος τους, χωρίς να απαιτείται αναλυτική παράθεση αυτών ή να διευκρινίζεται τι προκύπτει από το καθένα χωριστά ή από ποιο συγκεκριμένα αποδεικτικό μέσο αποδείχτηκε η κάθε παραδοχή.

Ακόμη, δεν είναι απαραίτητη η αξιολογική συσχέτιση και σύγκριση των διαφόρων αποδεικτικών μέσων και των μαρτυρικών καταθέσεων μεταξύ τους ή να προσδιορίζεται ποιο βάρυνε περισσότερο για τον σχηματισμό της δικανικής κρίσης. Πρέπει, όμως, να προκύπτει ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη και εξέτασε όλα τα αποδεικτικά μέσα και όχι μόνο ορισμένα από αυτά για να μορφώσει την περί ενοχής ή αθωότητας του κατηγορουμένου κρίση του καθώς και κάθε στοιχείο που αφορά την προσωπικότητά του και επηρεάζει την επιμέτρηση της ποινής.

Ακόμη, πρέπει να προκύπτει ότι το δικαστήριο ερεύνησε με επιμέλεια κάθε στοιχείο ή αποδεικτικό μέσο που επικαλέστηκε υπέρ αυτού ο κατηγορούμενος αν αυτό είναι χρήσιμο για να εξακριβωθεί η αλήθεια. Δεν αποτελούν, όμως, λόγο αναίρεσης αιτιάσεις που ανάγονται σε εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα η εσφαλμένη εκτίμηση των εγγράφων, η εσφαλμένη αξιολόγηση των καταθέσεων των μαρτύρων, η παράλειψη αναφοράς και αξιολόγησης κάθε αποδεικτικού στοιχείου χωριστά και η παράλειψη συσχέτισης μεταξύ τους των αποδεικτικών στοιχείων, καθόσον στις περιπτώσεις αυτές πλήττεται η αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας.

Στην απόφαση που καταδικάζει για παράβαση του άρθρου 71 παρ. 1 Ν. 998/1979 πρέπει να αναφέρονται η απόφαση του Νομάρχη ( ήδη Γ.Γ της Περιφέρειας) με την οποία η έκταση κηρύχθηκε αναδασωτέα, το σχετικό σχεδιάγραμμα που τη συνοδεύει και η δημοσίευση αυτών στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, διαφορετικά η απόφαση στερείται της απαιτούμενης από τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠΔ ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας και ιδρύεται ο προβλεπόμενος από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Δ' λόγος αναίρεσης ( ΑΠ 605/2018).

Γ) Στην προκειμένη περίπτωση το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών, που δίκασε τον αναιρεσείοντα ως δικηγόρο σε δεύτερο βαθμό, με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε κατά την ανέλεγκτη κρίση του ότι από τα αποδεικτικά μέσα που αναφέρονται κατά το είδος τους αποδείχθηκαν τα ακόλουθα: "Στην δασική θέση ... της περιοχής ...

του Δήμου ..., κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-2012 έως 10-1 -2012, ο κατηγορούμενος προέβη στην κατασκευή κτίσματος από μπετόν και τούβλα και κεραμοσκεπής (διαστάσεων 15,60X8,Ομ), συνολικού εμβαδού 124,8 τ.μ., καθώς και στη ρίψη μπαζών από την εν λόγω κατασκευή σε έκταση εμβαδού 70 τ.μ., με σκοπό την απόκτηση δικαιωμάτων νομής και κατοχής επί δασικής εκτάσεως εμβαδού 0,12486 στρεμμ., κειμένης στην ανωτέρω δασική θέση, χωρίς την άδεια της αρμόδιας Δασικής Αρχής.

Η ως άνω έκταση εμπίπτει εντός ευρύτερης εκτάσεως που κηρύχθηκε αναδασωτέα με την υπ'αριθμ. 1416/7-8-1991 απόφαση του Νομάρχη .... Το έδαφος της επίδικης εκτάσεως είναι ασβεστολιθικό, έχει κλίση περίπου 10- 20%, έκθεση προς τον ορίζοντα δυτική και καλυπτόταν από αείφυλλα πλατύφυλλα, σύμφωνα με την μορφή της ευρύτερης εκτάσεως.

Ορίζεται δε ως εξής: Ανατολικά με τσιμεντόδρομο, Δυτικά με δασική έκταση, Βόρεια με δασική έκταση και Νότια με δασική έκταση (βλ. την από 20-1-2012 έκθεση αυτοψίας της Δασοπόνου Φ. Ν.). Με την υπ' αριθμ. ....43/28- 5-2012 Πράξη Χαρακτηρισμού του Δασαρχείου ......χαρακτηρίστηκε η επίδικη έκταση με την ένδειξη (Β), εμβαδού 0,197.66 στρ., η οποία απεικονίζεται στο από Ιανουάριο 2012 τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Κ.

Κ. με στοιχεία (Α,Ζ,Ε,Δ,Γ,ζΙ,εΙ,δΙ,γΙ,βΙ,αΙ,Α) ως δάσος, αφού λήφθηκε υπόψη και η από 21-5-2012 εισήγηση του Δασολόγου του ως άνω Δασαρχείου Χ. Γ., ο οποίος πρότεινε να χαρακτηρισθεί η εν λόγω έκταση ως δάσος. Κατόπιν της από 9-2-2012 αιτήσεως του κατηγορουμένου και της επίδικης μηνύσεως του δασαρχείου ... και της αυτοψίας που διενήργησε ο ανωτέρω Δασολόγος Χ.

Γ. στην από 21-5-2012 εισήγησή του προς το δασαρχείο ... αναφέρει τα εξής για την επίδικη έκταση: "Ορίζεται Βόρεια με δάσος - δασική έκταση, Ανατολικά με δρόμο με έκταση που ανηγέρθη κτίσμα, Νότια με δάσος - δασική έκταση και δυτικά με δάσος - δασική έκταση, έχει κλίση περίπου 14% υψόμετρο από την θάλασσα περίπου 110 μέτρα, το έδαφος της είναι αβαθές βραχώδες, το μητρικό πέτρωμα είναι ασβεστόλιθος.

Σήμερα η έκταση καλύπτεται από αγριελιές, πουρνάρι, σχίνα, χαρουπιά, με πυκνότητα μεγαλύτερη από 25%. Στις αεροφωτογραφίες του 1945 η έκταση παρατηρείται στο όριο δασικών και αγροτικών εκτάσεων, φέρει ανομοιόμορφα κατανεμημένη βλάστηση, με ενδείξεις ανθρωπογενούς επεμβάσεως και κατά θέσεις παρατηρείται βραχώδης μορφή.

Στις αεροφωτογραφίες του 1960 η έκταση παρατηρείται με αραιή δασική βλάστηση, στις αεροφωτογραφίες του 1979 η έκταση έχει δασική μορφή, εμφανίζεται κατά θέσεις βραχώδης με δασική βλάστηση από δασικούς θάμνους (αγριελιές, πουρνάρια, σχίνα, άρκενθο) και στις αεροφωτογραφίες του 2005 η έκταση έχει δασική μορφή με δασική βλάστηση, η πυκνότητα δε της δασικής βλαστήσεως είναι μεγαλύτερη από 25%, αποτελούμενη από δασικούς θάμνους.

Στην ευρύτερη περιοχή στις 20-7-1991 εξερράγη δασική πυρκαγιά που έκαψε 30 στρέμμ. δασοσκεπούς εκτάσεως και η οποία κηρύχθηκε αναδασωτέα με την 1416/7-8-1991 απόφαση Νομάρχη .... Σύμφωνα με τα αναγραφόμενα όρια της αποφάσεως κηρύξεως αναδασωτέας, η έκταση περιλαμβάνεται εντός της κηρύξεως. Από τα στοιχεία του παρελθόντος και την σημερινή κατάσταση συμπεραίνουμε ότι η ως άνω έκταση (Β) είναι δάσος και προτείνω, από την έκταση που βρίσκεται στη θέση ...

ή ... περιοχή ... περιφερείας Δήμου ..., όπως απεικονίζεται στο από Ιανουάριο 2012 τοπογραφικό διάγραμμα του πολ.μηχανικού Κ. Κ. με στοιχεία (Α,Β,Γ,Δ,Ε,Ζ,Α) εμβαδού 0,49566 στρ., να χαρακτηρισθεί η έκταση με τα στοιχεία (Α,Ζ,Ε,Δ,Γ,ζΙ,εΙ,δΙ,γΙ,βΙ,αΙ,Α) και με την ένδειξη (Β), εμβαδού 0,197.88 στρ. ως δάσος". Από το σύνολο των αποδεικτικών μέσων αποδείχθηκε πλήρως ο χαρακτήρας της επίδικης εκτάσεως ως δασικής.

Την ιδιότητα της εκτάσεως ως δασικής γνώριζε πολύ καλά ο κατηγορούμενος όταν προέβη στις ανωτέρω ενέργειές του, καθόσον ήταν εμφανέστατη η δασική μορφή της, ενόψει δε και της ιδιότητάς του ως δικηγόρου, διέθετε γνώσεις και εμπειρία για να διερευνήσει το θέμα. Σημειωτέον ότι ο κατηγορούμενος προέβη στην ανέγερση του κτίσματος χωρίς άδεια της αρμόδιας πολεοδομικής υπηρεσίας, καθόσον γνώριζε ότι δεν ήταν δυνατόν να του χορηγηθεί, ενόψει του δασικού χαρακτήρα της εκτάσεως.

Ο ισχυρισμός του κατηγορουμένου ότι το επίδικο είναι αγροτεμάχιο, ότι τόσο στην περίληψη κατακυρωτικής εκθέσεως ακινήτων, βάσει της οποίας κατέστη κύριος της επίδικης εκτάσεως, όσο και στους τίτλους ιδιοκτησίας των απώτατων προκατόχων του, η επίδικη έκταση περιγράφεται ως αγροτική (συνεχόμενα αγροτεμάχια), ότι εντός της εκτάσεως δεν υπήρχαν δένδρα ή δασική βλάστηση, ότι η επίδικη έκταση βρίσκεται εντός οικισμού και έχει περιληφθεί εντός των ορίων της οικιστικής πύκνωσης και έχει εξαιρεθεί από την ανάρτηση των δασικών χαρτών και δεν έχει κηρυχθεί αναδασωτέα, είναι αβάσιμος και απορριπτέος, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν.

Επιπροσθέτως και από τις φωτογραφίες του "Google Earth" που προσκομίζει ο κατηγορούμενος, στις οποίες απεικονίζεται η φερόμενη ιδιοκτησία του, αποδεικνύεται σαφώς ότι η επίδικη έκταση είναι εκτός του οικισμού και εντός του δάσους. Κατά συνέπειαν, αφού αποδείχθηκε ότι ο κατηγορούμενος τέλεσε την πράξη που του αποδίδεται, πρέπει να κηρυχθεί ένοχος αυτής".

Ακολούθως, κήρυξε τον αναιρεσείοντα-κατηγορούμενο ένοχο του ότι "Στη Δασική θέση ... ... Δήμου ... κατά το χρονικό διάστημα από 1/1/2012 έως 10/01/2012, μέσα σε δασική έκταση, χωρίς δικαίωμα, ανήγειρε κτίσμα και πραγματοποίησε οιασδήποτε φύσεως εγκατάσταση. Συγκεκριμένα, μέσα σε δημόσια δασική έκταση 0,124,8 στρεμμάτων περίπου, αποτελούμενη από αείφυλλα-πλατύφυλλα, χωρίς να έχει δικαίωμα, προέβη στην κατασκευή κτίσματος από μπετόν και τούβλα και κεραμοσκεπή, συνολικού εμβαδού 124,8 τ.μ. και στη ρίψη μπαζών σε έκταση 70 τ.μ.".

Με αυτά που δέχθηκε το Πενταμελές Εφετείο δεν διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφασή του την απαιτούμενη από τις διατάξεις του Συντάγματος και του ΚΠΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, αφού ούτε στο σκεπτικό ούτε στο διατακτικό διαλαμβάνεται αν η υπ' αριθ. 1416/7-8-1991 απόφαση του Νομάρχη ..., με την οποία κηρύχθηκε αναδασωτέα η επίδικη έκταση, συνοδευόταν από σχετικό σχεδιάγραμμα και αν η απόφαση και το σχεδιάγραμμα δημοσιεύτηκαν στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, αναφέροντας και τον αριθμό φύλλου αυτής, όπως ήταν υποχρεωτικό σύμφωνα με τα προεκτεθέντα.0 Επομένως, ο σχετικός από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' ΚΠΔ λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προβάλλεται η άνω αιτίαση, είναι βάσιμος και πρέπει κατά παραδοχή του να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 519 ΚΠΔ), παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 665/ 2019 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Νοεμβρίου 2019.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Νοεμβρίου 2019.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ