Supreme Court dismisses appeal against compensation costs in forced expropriation cases, ruling specific cost caps do not apply.

Απόφαση 1875 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1875/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Μαρτίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Γ. συζ. Γ. Ρ., το γένος Χ. Ν., 2) α. Β. χας Δ. Χ., το γένος Γ., β. Χ. Χ. του Δ., γ. Ι. Χ. του Δ., δ. Ε. Χ. του Δ., 3) α. Γ. Τ. του Α., β. Π. Τ. του Α., γ. Ε. Τ. του Α., συζ. Α. Α., δ. Δ. χας Α. Τ., το γένος Δ. Π. και 4) α. Ι. Δ. του Σ., β. Θ. Δ. του Σ., γ. Γ. Δ. του Σ., κατοίκων ..., εκ των οποίων ο με στοιχ. 4γ εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Μαλαφέκα, ενώ οι λοιποί δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-10-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 44461/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, 276/2010 μη οριστική και 2079/2015, όπως αυτή διορθώθηκε με την 296/2016, οριστική, του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-1-2016 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Αλεξάνδρα Κακκαβά, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο το αναιρεσείον και ο με στοιχ. … των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος του παραστάντος αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την υπ’ αριθμ. .../25-10-2016 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητού στο Εφετείο Πειραιώς Ι. Α., προκύπτει, ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως κατά της υπ’ αριθμ. 2079/2015 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης (όπως αυτή διορθώθηκε με την υπ’ αριθμ. 296/2016 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου), με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσης δικάσιμο, επιδόθηκε με επιμέλεια των αναιρεσιβλήτων, κατόπιν έγγραφης παραγγελίας του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Χ. Α., προς το αναιρεσείον. Όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου, κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του οικείου πινακίου και τη συζήτησή της, το αναιρεσείον εκπροσωπήθηκε διά δηλώσεως της πληρεξουσίας δικηγόρου του Σ. Δ., κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, ενώ από τους αναιρεσιβλήτους παρέστη μόνο ο με αριθμό … Γ. Σ. Δ., εκπροσωπηθείς από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Μαλαφέκα, ενώ οι λοιποί δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν με δήλωση του αυτού ή άλλου πληρεξουσίου δικηγόρου. Κατόπιν αυτών, πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση σαν να ήταν και αυτοί παρόντες (άρθρο 576 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Με τις διατάξεις του άρθρου 1 του Ν. 653/1977 "περί υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών διά την διάνοιξιν εθνικών οδών κ.λπ.", οι οποίες, κατά το άρθρο 62 παρ. 9 του Ν. 947/1979, "περί οικιστικών περιοχών" εφαρμόζονται και για βελτιωτικές υφιστάμενων οδών νέες χαράξεις ή διαπλατύνσεις αυτών ή τμημάτων τους, ορίζονται τα ακόλουθα: "Προκειμένου περί διανοίξεως εκτός σχεδίου πόλεων εθνικών οδών πλάτους καταλήψεως μέχρι τριάκοντα μέτρων (το οποίο με το άρθρο 14 παρ. 1 του Ν. 1349/1983 σε συνδυασμό με το άρθρο 6 παρ. 14 του Ν. 2052/1992 αυξήθηκε σε πενήντα μέτρα), οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήται εκάστης πλευράς υποχρεούνται εις αποζημίωσιν ζώνης πλάτους δεκαπέντε μέτρων (που αυξήθηκε με τα αυτά άρθρα 14 παρ. 1 του Ν. 1349/1983 και 6 παρ. 14 του Ν. 2052/1992 σε εικοσιπέντε μέτρα), διά συμμετοχής των εις τας δαπάνας απαλλοτριώσεως των καταλαμβανόμενων υπό των οδών τούτων ακινήτων, η δε επιβάρυνσις αύτη δεν δύναται να υπερβαίνει το ήμισυ του εμβαδού του βαρυνομένου ακινήτου (παρ. 1)...

Ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήται διά την εφαρμογήν του παρόντος άρθρου θεωρούνται εκείνοι των οποίων τα ακίνητα αποκτούν πρόσωπον επί των διανοιγομένων οδών (παρ. 3)... Οσάκις οι δικαιούχοι αποζημιώσεως διά την απαλλοτρίωσιν είναι και υπόχρεοι διά την πληρωμήν αυτής, επέρχεται συμψηφισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (παρ. 4)....".

Εισάγεται έτσι με τη διάταξη ειδικότερα της παρ. 3 του ως άνω άρθρου τεκμήριο ωφέλειας για τους ιδιοκτήτες ακινήτων, τα οποία με τη διάνοιξη εθνικής οδού αποκτούν πρόσωπο σ’ αυτή. Το τεκμήριο αυτό κρίθηκε αρχικά ως αμάχητο, που σημαίνει ότι οι παρόδιοι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να το ανατρέψουν, αποδεικνύοντας την έλλειψη ωφέλειάς τους από τη διάνοιξη εθνικής οδού.

Ήδη το τεκμήριο ρητά χαρακτηρίζεται ως μαχητό από τη διάταξη του άρθρου 33 παρ. 1 του Ν. 2971/2001 και κρίνεται, μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης, από το αρμόδιο για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης Εφετείο, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου αυτού (Ολ.ΑΠ 11/2011). Από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1 και 4 του ως άνω νόμου, προκύπτει ότι τα στοιχεία για την ωφέλεια ή μη του ακινήτου διευρύνονται και ότι εκτός από πρόσοψη επί της διανοιγόμενης οδού, που προέβλεπε ο ως άνω νόμος 653/1977, ορίζονται (ενδεικτικά) και η δυνατότητα πρόσβασης του ακινήτου στο έργο, που περιλαμβάνεται στη ζώνη απαλλοτρίωσης, η δημιουργία επιπτώσεων στις χρήσεις του ακινήτου και η, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, αρτιότητα και οικοδομησιμότητα του ακινήτου.

Έτσι, ο ισχυριζόμενος ότι το απομένον τμήμα του ακινήτου του δεν ωφελείται, αλλά αντιθέτως ζημιώνεται από την απαλλοτρίωση, μπορεί, αποδεικνύοντας το αντίθετο της τεκμαιρομένης ωφέλειας, δηλαδή την επικαλούμενη ζημία του και ανατρέποντας το ως άνω μαχητό τεκμήριο, να αποζημιωθεί και για την αυτοαποζημιούμενη έκτασή του και να ζητήσει τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης και γι’ αυτή (ΑΠ 203/2012, ΑΠ 1009/2011).

Εξ άλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.... Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Τριμελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, με την προσβαλλόμενη υπ’ αριθμ. 2079/2015 απόφασή του, όπως αυτή διορθώθηκε με την υπ’ αριθμ. 296/2016 απόφασή του, στο διατακτικό της, στη σελίδα 35 παρ. 3 αυτού από τον εσφαλμένο αριθμό της εκκαλουμένης αποφάσεως "4446/2007" στον ορθό "44461/2007" και στη σελίδα 36 στην πρώτη παράγραφο, ως προς το επώνυμο των υπό στοιχ. 2α, β, γ και δ εφεσιβλήτων-εναγόντων από το εσφαλμένο "Χ." στο ορθό "Χ.", όπως από την παραδεκτή (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) επισκόπηση αυτών προκύπτει, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την υπ’ αριθ. 1094049/5725/0010/29.8.1994 ΚΥΑ των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Δ’ 925/7.9.1994, κηρύχθηκε αναγκαστικά απαλλοτριωτέα για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για τη διάνοιξη του αυτοκινητοδρόμου Θεσσαλονίκης - ποταμού Στρυμώνα, Τμήμα Ρεντίνας - Στρυμώνα, υποτμήμα Βόρεια παράκαμψη ...

α) από Χ.Θ. 0 + 000 ως Χ.Θ. 8 + 970,00 και β) από Χ.Θ. 8 + 970,00 έως Χ.Θ. 19 + 337,26, εδαφική έκταση συνολικού εμβαδού 940.158,50 μ2, που βρίσκεται στους Νομούς Θεσσαλονίκης και Σερρών και εικονίζεται με κλίμακα 1:1000 στο από Οκτώβριο 1993 Κτηματολογικό Διάγραμμα (αριθμός σχεδίου 1 φύλλα 2) και στον αντίστοιχο Κτηματολογικό Πίνακα (τεύχη 2) της Διεύθυνσης Μελετών Έργων Οδοποιίας της Διεύθυνσης Συγκοινωνιακών Έργων (τέως ...) του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, τα οποία έχει συντάξει η τεχνική εταιρία "...

Εταιρία ΑΕ" και έχουν θεωρηθεί από το Διευθυντή της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων και Τοπογραφήσεων (... Κ. Δ., στις 23.3.1994. Η απαλλοτρίωση αυτή κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνη αυτού και των παρόδιων ιδιοκτητών, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του νόμου. Με τον ως άνω κτηματολογικό πίνακα φέρονται ποιοί είναι οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες από την απαλλοτρίωση αυτή και ορίζεται στον κτηματολογικό αυτό πίνακα η υποχρέωση των παρόδιων ιδιοκτησιών για αυτοαποζημίωση και προσδιορίζεται και η συγκεκριμένη σε τετραγωνικά μέτρα έκταση.

Με την άνω ΚΥΔ η απαλλοτρίωση αυτή χαρακτηρίστηκε ως κατεπείγουσα. Μεταξύ των απαλλοτριωθέντων περιλαμβάνονται και τα επίδικα με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα ... και ... ακίνητα, που βρίσκονται στην περιφέρεια του Νομού Θεσσαλονίκης, στην κτηματική περιοχή .... Για τα ακίνητα αυτά ορίστηκε οριστική τιμή μονάδας (11.500 δρχ.

ανά μ2 για το ... και 11.500 δρχ. για το ...) από το Εφετείο Θεσσαλονίκης, με την υπ’ αριθμ. 611/2000 απόφασή του, που δίκασε κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 19 του ΝΔ 797/1971. Το Ελληνικό Δημόσιο (εναγόμενο), υπέρ του οποίου και με δαπάνες αυτού και των παρόδιων ιδιοκτητών απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά για λόγους δημοσίας ωφελείας και τα ως άνω ακίνητα, παρακατάθεσε το σύνολο της προσωρινής αποζημίωσης, που είχε ήδη καθορισθεί με την υπ’ αριθμ. 23533/1997 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (Γραφείο Παρακαταθηκών και Δανείων Λαγκαδά) και η οικεία ανακοίνωση της παρακατάθεσης αυτής (Αριθμ. .../29.01.1998) δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Δ’ 56/10.2.1998.

Με τον τρόπο αυτό συντελέστηκε έκτοτε (10.2.1998) η εν λόγω κατεπείγουσα απαλλοτρίωση (άρθρο 7 § 1 ΝΔ 797/1971), δηλαδή προ της ισχύος, από 19-1-2002, του Ν. 2971/2001. Ο αυτοκινητόδρομος, για τη διάνοιξη του οποίου κηρύχθηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση, αποτελεί τμήμα του οδικού άξονα της Εγνατίας οδού, η οποία από τη χθ 0+000 μέχρι χθ 8+970.000 διέρχεται από τις κτηματικές περιοχές των κοινοτήτων ...

του νομού Θεσσαλονίκης, που αποτελούν ενιαίο γεωμορφολογικό και αναπτυξιακό σύνολο. Τα επίδικα απαλλοτριωθέντα ακίνητα των εναγόντων, με στοιχεία ... και ..., βρίσκονται στην κτηματική περιοχή ..., σε ορεινή περιοχή... εκατέρωθεν της διανοιχθείσας Εγνατίας οδού... και κοντά στα όρια του ρυμοτομικού σχεδίου ..., που είναι παραθεριστικός τόπος, παραθαλάσσιος και για το κάθε ένα απ’ αυτά αποδείχθηκαν τα ακόλουθα: .......

Πρόκειται για εκτός σχεδίου πόλεως αγροτική έκταση. Το ακίνητο αυτό είχε αρχική έκταση 12.911 μ2, από αυτήν, απαλλοτριώθηκε έκταση 3.117 τ.μ. και απέμειναν εκτός απαλλοτρίωσης δυο ανεξάρτητα εδαφικά τμήματα εκατέρωθεν της Εγνατίας οδού και συγκεκριμένα: α) βόρειο τμήμα, έκτασης 1.808 τ.μ., με περιμετρικά στοιχεία ...

και β) νότιο τμήμα, έκτασης 7.986 τ.μ. με περιμετρικά στοιχεία .... Από την απαλλοτριωθείσα έκταση των 1.808 τ.μ. του βορείου τμήματος, και των 7.986 τ.μ. του νοτίου τμήματος, έκταση 904 τ.μ. και 1.506 τ.μ. αντίστοιχα, θεωρήθηκε αυτοαποζημιούμενη λόγω της ωφέλειας του ακινήτου, που κατέστη παρόδιο σύμφωνα με το ως άνω μαχητό τεκμήριο.

Με την υπ’ αριθμ. 611/2000 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για την απαλλοτριωθείσα έκταση σε 11.500 δραχμές ή 33,74 ευρώ ανά τ.μ. και όχι σε 12.500 δραχμές ή 36,68 ευρώ ανα τ.μ., όπως εσφαλμένα επικαλούνται οι ενάγοντες στην αγωγή τους. Προηγουμένως είχε εκδοθεί η υπ’ αριθμ. 28531/1999 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία οι υπ’ αριθμ ...

ενάγοντες και ήδη εφεσίβλητοι, αναγνωρίσθηκαν δικαιούχοι της οφειλόμενης για το ως άνω ακίνητο αποζημίωσης, κατά ποσοστό 1/4 εξ αδιαιρέτου. Το εναγόμενο κατέθεσε στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων για απαλλοτρlωθείσα έκταση 904 + 6.480 τ.μ. του ακινήτου, δεν κατέβαλε όμως την αποζημίωση που αναλογούσε στην υπόλοιπη απαλλοτριωθείσα συνολική έκταση των 2.410 (940 + 1.506) τ.μ., επειδή η αξία της θεωρήθηκε κατά τα προεκτιθέμενα, βάσει των άρθρων 1 παρ. 3, 4 ν. 653/1977, ότι αποτελεί τη συμμετοχή των ωφελουμένων ιδιοκτητών του ακινήτου στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης για την κατασκευή του έργου.

Το ακίνητο αυτό προέρχεται από το κληροτεμάχιο … της οριστικής διανομής αγροκτήματος ... του έτους 1938. Πριν την απαλλοτρίωση είχε πρόσβαση στην παλαιά Εθνική οδό ... στο νότιο τμήμα αυτού και προς βορρά συνόρευε με το δάσος της .... Η χρήση του από το 1938 ήταν αγροτική, δεν είχε καλλιεργηθεί δε επί αρκετά χρόνια πριν την απαλλοτρίωση.

Αυτό κατατάσσεται στη Δ’ κατηγορία καλλιεργησιμότητας, είναι δηλαδή από τα πιο άγονα και δυσπρόσιτα εδαφικά τμήματα του ως άνω αγροκτήματος. Το αρχικό σχήμα του ήταν παραλληλόγραμμο. Μετά την απαλλοτρίωση κατατμήθηκε όπως προαναφέρθηκε σε δυο τμήματα εκατέρωθεν της Εγνατίας οδού και ειδικότερα τμήμα εκτάσεως 1.808 τ.μ.

βόρεια της Εγνατίας οδού και τμήμα των 7.986 τ.μ., νότια αυτής. Η Εγνατία οδός κατά μήκος των ακινήτων αυτών είναι περίκλειστη με μεταλλικά στηθαία (μπάρες), μεταξύ δε των κυκλοφοριακών κατευθύνσεων υπάρχει νησίδα πλάτους 1 μ., υπερυψωμένη από το οδόστρωμα κατά 0,80 μ. και η άμεση πρόσβαση των ακινήτων στην άνω οδό είναι αδύνατη.

Το πιο πάνω ακίνητο πριν την κήρυξη της απαλλοτρίωσης είχε από το νότιο τμήμα αυτού πρόσωπο και άμεση προσπέλαση στην Εθνική οδό ..., η οποία δεν είναι χαρακτηρισμένη "κλειστή οδός ταχείας κυκλοφορίας", ήταν δε άρτιο και οικοδομήσιμο. Μετά την κήρυξη και την συντέλεση της απαλλοτρίωσης, το απομένον ακίνητο, όπως προαναφέρθηκε, χωρίστηκε σε δυο τμήματα, αυτοτελή και ανεξάρτητα μεταξύ τους, όπως προαναφέρθηκε, 1.808 τ.μ.

βόρεια της Εγνατίας οδού και 7.986 τ.μ. νότια. Το πρώτο τμήμα των 1.808 τ.μ. καθίσταται μη οικοδομήσιμο, διότι, ως παρόδιο πλέον της Εγνατίας οδού, εμπίπτει εξ ολοκλήρου στις απαγορευτικές για δόμηση ζώνες των 60 μ. από τον άξονα και των 40 μ. από το όριο της απαλλοτρίωσης (Εγνατίας οδού). Επιπλέον, το τμήμα αυτό ενώ πριν την απαλλοτρίωση, ως τμήμα του αρχικού ακινήτου, γειτνίαζε με την παραλιακή ζώνη της ..., τώρα απομονώνεται, παρά το ότι απέχει μόνο 80 μέτρα περίπου απ’ αυτήν, αφού μεσολαβεί η Εγνατία οδός.

Επίσης, η πρόσβασή του στην άνω οδό είναι αδύνατη και εξ αιτίας της κατασκευής περίφραξης με τσιμεντοπασσάλους και συρματόπλεγμα ύψους 2 μέτρων στη νότιά του πλευρά. Αντίθετα το ευρισκόμενο νότια της Εγνατίας οδού τμήμα, παραμένει άρτιο και οικοδομήσιμο, μετά δε την απαλλοτρίωση το οικοδόμημα μπορεί πλέον, λόγω της αναγκαίας απόστασης που πρέπει να έχει από τον άξονα της βασικής αρτηρίας, να τοποθετηθεί μόνο σε μία θέση μέσα στο ακίνητο και συγκεκριμένα στη νότια πλευρά αυτού (βλ.

το τρίτο συνημμένο στην προσκομιζόμενη από το εναγόμενο τεχνική έκθεση του αγρονόμου-τοπογράφου μηχανικού Α. Κ. σχεδιάγραμμα, όπου απεικονίζεται και η θέση που μπορεί να λάβει νομίμως το οικοδόμημα) και επομένως καθίσταται οικονομικά και εμπορικά ασύμφορη η οικοδόμησή του. Το πιο πάνω νότιο τμήμα της ...

ιδιοκτησίας απέκτησε πρόσωπο επί της Εγνατίας οδού, αλλά όχι και άμεση πρόσβαση σ’ αυτήν, διότι η τελευταία και στο σημείο που τέμνει την εν λόγω ιδιοκτησία α) είναι περίκλειστη με μεταλλικές μπάρες, β) έχει υψομετρική διαφορά που κυμαίνεται όσον αφορά το βόρειο του τμήμα σε 40 μέτρα. Τα παραπάνω δύο στοιχεία καθιστούν απολύτως αδύνατη την άμεση πρόσβαση της ...

ιδιοκτησίας, με τα εν λόγω εναπομείναντα τμήματά της, στην Εγνατία οδό. Επιπλέον δε, εντός του νοτίου τμήματος διέρχεται τσιμενταύλακα που προορίζεται να συγκεντρώνει τα συλλεγόμενα από το οδόστρωμα της Εγνατίας οδού όμβρια ύδατα, λόγω δε της υψομετρικής διαφοράς, δεν υπάρχει ούτε καν οπτική επαφή του από την άνω οδό.

Υπό τα ως άνω δεδομένα, κρίνεται ότι οι συνιδιοκτήτες του απαλλοτριωθέντος ακινήτου ... δεν μπορεί να θεωρηθούν κατά την έννοια του άρθρου 1 του Ν. 653/1977 ως μερικώς ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και συνεπώς, αφού συνεκτιμηθούν όλα τα παραπάνω, δηλαδή οι ωφέλειες που έχει και οι ζημίες που υφίσταται από την απαλλοτρίωση και το έργο, καθώς και η σημασία τους, και η υποχρέωση της συμμετοχής των ιδιοκτητών του στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης, η ...

ιδιοκτησία δεν πρέπει να συμμετάσχει στις δαπάνες απαλλοτρίωσης του άνω έργου κατά το ποσοστό που κατά τα ανωτέρω ζημιώθηκε, δηλαδή κατά την έκταση των 904 μ2 + 1.506 μ2 και να μην επιβαρυνθεί με αυτοαποζημίωση 1.506 μ2. Η αποζημίωση, υπολογιζόμενη σε 33,74 ευρώ ανά τ.μ. και όχι σε 36,68, όπως ζητούν οι ενάγοντες με την αγωγή, δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, στο ποσό των 30,81 ευρώ ανά τ.μ.

καθορίσθηκε με την 611/2000 απόφαση αυτού του δικαστηρίου, πρέπει να ανέλθει συνολικά για καθένα από τους υπό στοιχείο 3 ενάγοντες σε 20.328,35 ευρώ, δηλαδή στο 1/4 του ποσού με το οποίο θεωρήθηκε αρχικώς ότι θα συμμετάσχουν οι ιδιοκτήτες του ... ακινήτου στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης (2.410 τ.μ. θεωρηθέντα ως αυτοαποζημιούμενα, επί 33,74 ευρώ το τ.μ.

ίσον 81.313,40 ευρώ επί 1/4, ίσον 20.328,35 ευρώ. .... Πρόκειται για εκτός σχεδίου πόλεως αγροτική έκταση, καλυπτόμενη από δάσος σε αρκετά τμήματά της, σε πλαγιά βουνού κατά το μεγαλύτερο μέρος, χωρίς κτίσματα. Οπτικά παρατηρώντας το ανάγλυφο της έκτασης αυτής διαπιστώνεται, από τις φωτογραφίες που είναι ενσωματωμένες στις τεχνικές εκθέσεις των Ν.

Α. και Α. Κ., αλλά και από τις αεροφωτογραφίες που οι ενάγοντες-εκκαλούντες με επίκληση προσκομίζουν, ότι κύριο χαρακτηριστικό της μορφολογίας του άνω ακινήτου είναι ο ορεινός όγκος του, που αρχίζει από τα βόρεια και καταλήγει σε μικρή πεδινή-παραλιακή ζώνη, στα νότια του ακινήτου, που έχει πρόσωπο επί της παλαιάς ΕΟ ....

Το ακίνητο αυτό είχε αρχική έκταση 14.580 μ2, από αυτήν, απαλλοτριώθηκε έκταση 6.882 τ.μ. και απέμειναν εκτός απαλλοτρίωσης δύο ανεξάρτητα εδαφικά τμήματα εκατέρωθεν της Εγνατίας οδού, α) βόρειο τμήμα, έκτασης 328 τ.μ. και ειδικότερα το τμήμα με περιμετρικά στοιχεία ... και β) νότιο τμήμα, έκτασης 7.370 τ.μ. και ειδικότερα το τμήμα με περιμετρικά στοιχεία ....

Από την απαλλοτριωθείσα έκταση των 328 τ.μ. του βορείου τμήματος και των 7.370 τ.μ. του νοτίου τμήματος, έκταση 164 τ.μ. και 2.337 τ.μ. αντίστοιχα, θεωρήθηκε αυτοαποζημιούμενη λόγω της ωφέλειας του ακινήτου, που κατέστη παρόδιο σύμφωνα με το ως άνω μαχητό τεκμήριο. Με την υπ’ αριθμ 611/2000 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης καθορίστηκε η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για την απαλλοτριωθείσα έκταση σε 11.500 δραχμές ή 33,74 ευρώ ανά τ.μ.

και όχι σε 12.500 δραχμές ή 36,68 ευρώ ανα τ.μ., όπως εσφαλμένα επικαλούνται οι ενάγοντες στην αγωγή τους. Προηγουμένως είχε εκδοθεί η υπ’ αριθμ. 28531/1999 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, με την οποία οι υπ’ αριθμ ... ενάγοντες και ήδη εφεσίβλητοι, αναγνωρίσθηκαν δικαιούχοι της οφειλόμενης για το ως άνω ακίνητο αποζημίωσης, κατά ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου ο καθένας.

Το εναγόμενο κατέθεσε αποζημίωση στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων για απαλλοτριωθείσα έκταση 5.197 (164 + 5.033) τ.μ. του ακινήτου, δεν κατέβαλε όμως την αποζημίωση που αναλογούσε στην υπόλοιπη απαλλοτριωθείσα συνολική έκταση των 2.501 (164 + 2.337) τ.μ., επειδή η αξία της θεωρήθηκε κατά τα προεκτιθέμενα, βάσει των άρθρων 1 παρ. 3, 4 ν. 653/1977, ότι αποτελεί τη συμμετοχή των ωφελουμένων ιδιοκτητών του ακινήτου στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης για την κατασκευή του έργου.

Το ακίνητο αυτό προέρχεται από το κληροτεμάχιο 307 της οριστικής διανομής αγροκτήματος ... του έτους 1938. Πριν την απαλλοτρίωση είχε πρόσβαση στην παλαιά Εθνική οδό ... στο νότιο τμήμα αυτού και προς βορρά συνόρευε με το δάσος της .... Η χρήση του από το 1938 ήταν αγροτική, δεν είχε καλλιεργηθεί δε επί αρκετά χρόνια πριν την απαλλοτρίωση.

Αυτό κατατάσσεται στη Δ’ κατηγορία καλλιεργησιμότητας, είναι δηλαδή από τα πιο άγονα και δυσπρόσιτα εδαφικά τμήματα του ως άνω αγροκτήματος. Το αρχικό σχήμα του ήταν παραλληλόγραμμο. Μετά την απαλλοτρίωση κατατμήθηκε όπως προαναφέρθηκε σε δυο τμήματα εκατέρωθεν της Εγνατίας οδού και ειδικότερα το τμήμα εκτάσεως 328 τ.μ.

βόρεια της Εγνατίας οδού και το τμήμα των 7.370 τ.μ. νότια αυτής. Η Εγνατία οδός κατά μήκος των ακινήτων αυτών είναι περίκλειστη με μεταλλικά στηθαία (μπάρες), μεταξύ δε των κυκλοφοριακών κατευθύνσεων υπάρχει νησίδα πλάτους 1 μ., υπερυψωμένη από το οδόστρωμα κατά 0,80 μ. και η άμεση πρόσβαση των ακινήτων στην άνω οδό είναι αδύνατη.

Το πιο πάνω ακίνητο πριν την κήρυξη της απαλλοτρίωσης είχε από το νότιο τμήμα αυτού πρόσωπο και άμεση προσπέλαση στην Εθνική οδό ..., η οποία δεν είναι χαρακτηρισμένη "κλειστή οδός ταχείας κυκλοφορίας", ήταν δε άρτιο και οικοδομήσιμο. Μετά την κήρυξη και την συντέλεση της απαλλοτρίωσης, το απομένον ακίνητο, όπως προαναφέρθηκε, χωρίστηκε σε δύο τμήματα, αυτοτελή και ανεξάρτητα μεταξύ τους, όπως προαναφέρθηκε, βόρεια και νότια της Εγνατίας οδού.

Το πρώτο τμήμα των 328 τ.μ. καθίσταται μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο. Επιπλέον, το τμήμα αυτό ενώ πριν την απαλλοτρίωση, ως τμήμα του αρχικού ακινήτου, γειτνίαζε με την παραλιακή ζώνη της ..., τώρα απομονώνεται, παρά το ότι απέχει μόνο 80 μέτρα περίπου απ’ αυτήν, αφού μεσολαβεί η Εγνατία οδός. Επίσης, η πρόσβασή του στην άνω οδό είναι αδύνατη και εξ αιτίας της κατασκευής περίφραξης με τσιμεντοπασσάλους και συρματόπλεγμα ύψους 2 μέτρων στη νότιά του πλευρά.

Αντίθετα το ευρισκόμενο νότια της Εγνατίας οδού τμήμα, παραμένει άρτιο αλλά μη οικοδομήσιμο, διότι ως παρόδιο πλέον της Εγνατίας οδού, εμπίπτει εξ ολοκλήρου στις απαγορευτικές για δόμηση ζώνες των 60 μ. από τον άξονα και των 40 μ. από το όριο της απαλλοτρίωσης (Εγνατίας οδού). Το πιο πάνω νότιο τμήμα της ...

ιδιοκτησίας απέκτησε πρόσωπο επί της Εγνατίας οδού, αλλά όχι και άμεση πρόσβαση σ’ αυτήν, διότι η τελευταία και στο σημείο που τέμνει την εν λόγω ιδιοκτησία α) είναι περίκλειστη με μεταλλικές μπάρες, β) έχει υψομετρική διαφορά που κυμαίνεται όσον αφορά το βόρειό του τμήμα σε 40 μέτρα. Τα παραπάνω δυο στοιχεία καθιστούν απολύτως αδύνατη την άμεση πρόσβαση της ...

ιδιοκτησίας, με τα εν λόγω εναπομείναντα τμήματά της, στην Εγνατία οδό. Υπό τα ως άνω δεδομένα, κρίνεται ότι οι συνιδιοκτήτες του απαλλοτριωθέντος ακινήτου ... δεν μπορεί να θεωρηθούν κατά την έννοια του άρθρου 1 του Ν. 653/1977 ως μερικώς ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες και συνεπώς, αφού συνεκτιμηθούν όλα τα παραπάνω, δηλαδή οι ωφέλειες που έχει και οι ζημίες που υφίσταται από την απαλλοτρίωση και το έργο, καθώς και η σημασία τους, η υποχρέωση της συμμετοχής των ιδιοκτητών του στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης, η ...

ιδιοκτησία δεν πρέπει να συμμετάσχει στις δαπάνες απαλλοτρίωσης του άνω έργου κατά το ποσοστό που κατά τα ανωτέρω ζημιώθηκε, δηλαδή κατά την έκταση των 164 μ2 + 2.337 μ2 και να μην επιβαρυνθεί με αυτοαποζημίωση 2.501 μ2. Η αποζημίωση, υπολογιζόμενη σε 33,74 ευρώ ανά τ.μ. και όχι σε 36,68, όπως ζητούν οι ενάγοντες με την αγωγή, δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, στο ποσό των 33,74 ευρώ ανά τ.μ.

καθορίσθηκε με την 611/2000 απόφαση αυτού του δικαστηρίου, πρέπει να ανέλθει συνολικά για καθένα από τους υπό στοιχείο 4 ενάγοντες σε 28.127,91 ευρώ, δηλαδή στο 1/3 του ποσού με το οποίο θεωρήθηκε αρχικώς ότι θα συμμετάσχουν οι ιδιοκτήτες του ... ακινήτου στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης (2.501 τ.μ. θεωρηθέντα ως αυτοαποζημιούμενα, επί 33,74 ευρώ το τ.μ.

ίσον 84.383,74 ευρώ επί 1/3 ίσον 28.127,91 ευρώ. V Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο έκρινε διαφορετικά με την εκκαλούμενη απόφαση, δηλαδή έκανε δεκτή εξ ολοκλήρου την αγωγή ως προς όλους τους ενάγοντες, εσφαλμένα τις αποδείξεις εκτίμησε, γι’ αυτό και πρέπει να γίνει δεκτή κατ’ ουσίαν η έφεση, και χάριν της ενότητας της εκτελέσεως να εξαφανιστεί η εκκαλούμενη απόφαση στο σύνολό της, να κρατηθεί η υπόθεση από το παρόν Δικαστήριο για κατ’ ουσίαν έρευνά της (534 παρ. 1 ΚΠολΔ) και, μετά από εξέτασή της, πρέπει η κρινόμενη αγωγή να γίνει εν μέρει δεκτή και από ουσιαστική άποψη και να υποχρεωθεί το εναγόμενο-εκκαλούν να καταβάλει τα προαναφερθέντα στον καθένα ποσά, με νόμιμο τόκο (6%) από την επίδοση της αγωγής...".

Και με τις παραδοχές αυτές, αφού δέχθηκε και κατ’ ουσίαν την έφεση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου κατά της πρωτόδικης αποφάσεως, που είχε δεχθεί εξ ολοκλήρου την αγωγή των αναιρεσιβλήτων και την εξαφάνισε στο σύνολό της, δέχθηκε την αγωγή εν μέρει, υποχρέωσε το εναγόμενο - αναιρεσείον να καταβάλει στους αναιρεσιβλήτους τα αναφερόμενα στην απόφαση χρηματικά ποσά και το καταδίκασε στην εν μέρει δικαστική τους δαπάνη και για τους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας την οποία όρισε στο ποσό των 4.500 ευρώ.

Με τις ανωτέρω σαφείς παραδοχές του το Εφετείο ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε και δεν παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του Ν. 653/1977 αναφορικά με την ανατροπή του τεκμηρίου ωφελείας των παρόδιων ιδιοκτητών, καθόσον τα ανελέγκτως πιο πάνω δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα περιστατικά πληρούν το πραγματικό αυτών.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της παραβάσεως του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, διότι το Δικαστήριο δεν καθόρισε, όπως όφειλε (κατά το αναιρεσείον) και το ποσοστό της ωφέλειας των εναπομεινάντων τμημάτων των ακινήτων, είναι αβάσιμος και απορριπτέος.

Αντικείμενο της προκείμενης δίκης είναι η αποκατάσταση της ζημίας των αναιρεσιβλήτων από τη μη καταβολή της αποζημίωσης που προσδιορίστηκε για τα απαλλοτριωμένα ακίνητά τους που εσφαλμένα αναφέρονται στον κτηματολογικό πίνακα (ΚΠ) ως "αυτοαποζημιούμενα", ενώ, παράλληλα, το ποσό της ζημίας τους αυτής ταυτίζεται με το ποσό της παραπάνω αποζημίωσης.

Στην ουσία δηλαδή πρόκειται για δίκη με αντικείμενο την καταβολή αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. Επομένως, αναφορικά με τη δικαστική δαπάνη, θα εφαρμοσθούν οι διατάξεις που εφαρμόζονται στη δίκη της απαλλοτρίωσης, εκείνες δηλαδή των άρθρων 176, 189, 191 ΚΠολΔ, 18 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 και 100, 107, 109 και 114 του "Κώδικα Δικηγόρων".

Αντίθετα δεν εφαρμόζονται και στη δίκη αυτή, όπως και στη δίκη της απαλλοτρίωσης, οι διατάξεις του άρθρου 22 παρ. 1 και 2 του Ν. 3693/1957, διότι έτσι φαλκιδεύεται η πλήρης αποζημίωση, με συνέπεια να παραβιάζεται το άρθρο 17 του Συντάγματος που την προβλέπει. Με την αντίθετη εκδοχή, αν μεν το δικαστικό στάδιο της απαλλοτριωτικής διαδικασίας είχε προχωρήσει ομαλά, στην αποζημίωση του δικαιούχου θα περιλαμβανόταν η πλήρης δικαστική δαπάνη του, ενώ, όταν αυτός αναγκάζεται, λόγω υπαιτιότητας του υπόχρεου, να διεκδικήσει, όχι με την απλούστερη απαλλοτριωτική διαδικασία, αλλά με την τακτική, την αποζημίωσή του, να περιορίζεται αυτή με τον κατακερματισμό της δικαστικής του δαπάνης (ΑΠ 1055/2017, 212/ 2017, 406/2015, 2120/2014, 2161/1993, αντιθ.

ΑΠ 1129/2014, 1333/2013).

Στην προκείμενη περίπτωση, με το δεύτερο λόγο της αναιρέσεως το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την, από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, πλημμέλεια, ότι εσφαλμένα το υποχρέωσε στην καταβολή του ποσού των 4.500 ευρώ για μερικά δικαστικά έξοδα και αμοιβή του πληρεξουσίου δικηγόρου των αναιρεσιβλήτων και για τους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας, με την αιτιολογία, ότι πρόκειται για δίκη με αντικείμενο την καταβολή αποζημίωσης λόγω αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, ότι αναφορικά με τη δικαστική δαπάνη θα εφαρμοστούν οι διατάξεις των άρθρων 176, 189, 191 ΚΠολΔ, 17 παρ. 4 του Ν. 797/1971 και 100, 107, 109 και 114 του Κώδικα περί Δικηγόρων, ενώ δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 22 παρ. 1 και 2 του Ν. 3693/1957 για το συμψηφισμό των δικαστικών εξόδων ή για τον περιορισμό τους μέχρι του ποσού των 294 ευρώ, ενώ έπρεπε, κατά το αναιρεσείον, εφόσον η δίκη επί της σχετικής αγωγής των αναιρεσιβλήτων διεξήχθη κατά την τακτική διαδικασία, η δικαστική δαπάνη σε βάρος του να συμψηφισθεί, εφόσον έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή, άλλως δεν θα έπρεπε να υπερβαίνει το ποσό των 293 ευρώ.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι το Εφετείο, με την κρίση του αυτή δεν παραβίασε ευθέως τις παραπάνω διατάξεις, τις οποίες ορθά εφάρμοσε, ενώ ορθά δεν εφάρμοσε τις διατάξεις του άρθρου 22 του Ν. 3693/1957, δεδομένου ότι αυτές πράγματι δεν εφαρμόζονται και στην ερευνώμενη περίπτωση, σύμφωνα και με όσα, στην αμέσως προηγηθείσα νομική σκέψη αναφέρθηκαν, και κατά συνέπεια, δεν υπέπεσε στην επικαλούμενη πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Κατ’ ακολουθίαν όλων των ανωτέρω η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της και να καταδικασθεί το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του παρασταθέντος 4γ αναιρεσιβλήτου Γ. Δ. του Σ. (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ και 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-1-2016 με αρ. καταθ. ...2-2016 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 2079/2015 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του … αναιρεσιβλήτου Γ. Δ., την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουλίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Νοεμβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ