Supreme Court quashes criminal verdict for forgery due to failure to consider expert handwriting analysis report.

Απόφαση 1867 / 2019 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1867/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αρτεμισία Παναγιώτου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, (σύμφωνα με την υπ' αριθμ. 194/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Αναστασάκο, Ευφροσύνη Καλογεράτου - Ευαγγέλου, Πηνελόπη Παρτσαλίδου - Κομνηνού και Νικόλαο Βεργιτσάκη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημα του στις 15 Οκτωβρίου 2019, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Αριστέας Θεοδόση, (κωλυομένου του Εισαγγελέως) και του Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου Α. Μ. του Β., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Χριστίνα Παναγιωτοπούλου, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 3/2019 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Δράμας. Με πολιτικώς ενάγων το ΕΦΚΑ, ως καθολικός διάδοχος του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, νομίμως εκπροσωπούμενος, που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Σουλιώτη.

Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Δράμας, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων - κατηγορούμενος, ζητάει την αναίρεση της αποφάσεως αυτής για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ' αριθμ. πρωτ. 3386/15.3.2019 αίτησή του, που καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με αριθμό 499/2019.

Αφού άκουσε Την Εισαγγελέα η οποία πρότεινε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης και τους πληρεξούσιους δικηγόρους των διαδίκων, που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Η κρινόμενη υπ' αριθμ. 33861/19 από 15-3-2019 Δήλωση του Α. Μ. του Β., κατοίκου ... , οδός ..., που ασκήθηκε με δήλωση ενώπιον του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 3/9-1-2019 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Δράμας, η οποία καταχωρήθηκε στο, κατά το άρθρο 473 §§1 και 3 εδ. α' του ΚΠΔ, ειδικό βιβλίο, στις 26-2-2019, έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα. Επομένως, είναι παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω για τη βασιμότητα των λόγων της.

ΙΙ. Κατά το άρθρο 216 παρ. 1 του Π.Κ. ως ίσχυε κατά τον χρόνο τέλεσης της αποδιδόμενης στον αναιρεσείοντα αξιόποινης πράξης. "Όποιος καταρτίζει πλαστό ή νοθεύει έγγραφο με σκοπό να παραπλανήσει με τη χρήση του άλλον σχετικά με γεγονός που μπορεί να έχει έννομες συνέπειες τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών.

Η χρήση του εγγράφου από αυτόν θεωρείται επιβαρυντική περίπτωση. "Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, για τη στοιχειοθέτηση του εγκλήματος της πλαστογραφίας, απαιτείται, αντικειμενικώς μεν, η απαρχής κατάρτιση εγγράφου από τον υπαίτιο, ο οποίος το εμφανίζει ότι καταρτίστηκε από άλλον ή η νόθευση γνήσιου εγγράφου, δηλαδή η αλλοίωση της έννοιας του περιεχομένου του, υποκειμενικώς δε, δόλος, που περιλαμβάνει τη γνώση και θέληση των πραγματικών περιστατικών, τα οποία απαρτίζουν την πράξη και περαιτέρω, σκοπός του υπαίτιου (υπερχειλής δόλος) να παραπλανήσει με τη χρήση του πλαστού ή νοθευμένου εγγράφου άλλον, για γεγονός που μπορεί να έχει έννομες συνέπειες, οι οποίες αναφέρονται στην παραγωγή, διατήρηση, μεταβολή, μεταβίβαση ή απόσβεση δικαιώματος ή έννομης σχέσης ή κατάστασης, δημόσιας ή ιδιωτικής φύσης. (ΑΠ553/2015).

Ως έγγραφο, που αποτελεί το υλικό αντικείμενο της πλαστογραφίας νοείται, κατά το άρθρο 13 εδ. γ' του ίδιου Κώδικα, πλην άλλων, κάθε γραπτό που προορίζεται ή είναι πρόσφορο να αποδείξει γεγονός που έχει έννομη συνέπεια, όπως και κάθε σημείο που προορίζεται να αποδείξει ένα τέτοιο γεγονός. Υπό την έννοια αυτή έγγραφο είναι και η βεβαίωση ασφαλιστικής ενημερότητας που εκδίδει το Ι.Κ.Α.

για τους ασφαλισμένους του.( ΑΠ 553/2015, ΑΠ 769/2013, ΑΠ 556/2010).

ΙΙΙ. Εξάλλου, η απαιτουμένη από τις διατάξεις των άρθρων 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 ΚΠοινΔ, ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία της αποφάσεως, καταδικαστικής ή αθωωτικής, η έλλειψη της οποίας ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Δ' του ΚΠοινΔ λόγο αναιρέσεως, εκτείνεται όχι μόνο στην κρίση για την ενοχή αλλά περιλαμβάνει και την αναφορά των αποδεικτικών μέσων, από τα οποία το Δικαστήριο οδηγήθηκε στην καταδικαστική του κρίση.

Τα αποδεικτικά μέσα, δηλαδή, πρέπει να προκύπτει με βεβαιότητα ότι έχουν ληφθεί υπόψη από το Δικαστήριο όλα στο σύνολο τους και όχι ορισμένα από αυτά. Για την βεβαιότητα δε αυτή αρκεί να μνημονεύονται όλα, έστω κατά το είδος τους (μάρτυρες, έγγραφα κ.λπ.), χωρίς ανάγκη ειδικότερης αναφοράς τους και μνείας του τι προέκυψε από καθένα.

Όταν δε εξαίρονται ορισμένα από αυτά, δεν συνάγεται ότι δεν λήφθηκαν υπόψη τα άλλα, ούτε ανακύπτει ανάγκη αιτιολογήσεως γιατί δεν εξαίρονται τα άλλα. Η κατά το άρθρο 178 ΚΠοινΔ απαρίθμηση των αποδεικτικών μέσων κατά την ποινική διαδικασία, είναι ενδεικτική και αφορά τα κυριότερα από αυτά, χωρίς να αποκλείει άλλα.

Ειδικά η πραγματογνωμοσύνη η οποία διατάσσεται κατά το άρθρο 183 του ΚΠοινΔ, με τη συνδρομή ορισμένων προϋποθέσεων, από ανακριτικό υπάλληλο, το Δικαστικό συμβούλιο ή το Δικαστήριο, αποτελεί ιδιαίτερο και αυτοτελές είδος αποδεικτικού μέσου, διακρινόμενο των εγγράφων, το οποίο μάλιστα μνημονεύεται και στην αναφερομένη διάταξη του άρθρου 178 ΚΠοινΔ, πρέπει δε για τη δημιουργία βεβαιότητας ότι την έλαβε και αυτή υπόψη του το Δικαστήριο, να αναφέρεται ειδικά στην αιτιολογία, μεταξύ των αποδεικτικών μέσων που λήφθηκαν υπόψη.

Διαφορετικά, ιδρύεται ο, από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Δ', ανωτέρω λόγος αναιρέσεως.

ΙV. Στην προκειμένη περίπτωση, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Δράμας, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, με την αναιρεσιβαλλομένη υπ' αριθ. 3/2019 απόφαση του, καταδίκασε τον αναιρεσείοντα για την πράξη της πλαστογραφίας μετά χρήσεως. Από τα πρακτικά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, που παραδεκτώς επισκοπεί το Δικαστήριο για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, προκύπτει ότι με την προσβαλλόμενη απόφασή του το Δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να στηρίξει την καταδικαστική κρίση του, διέλαβε στο προοίμιο του σκεπτικού ότι, " από την ανωμοτί κατάθεση του πολιτικώς ενάγοντος, τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων του κατηγορητηρίου που εξετάσθηκαν στο ακροατήριο, τα έγγραφα που αναγνώσθηκαν και την όλη αποδεικτική διαδικασία αποδείχθηκε, ότι ο κατηγορούμενος τέλεσε την πράξη που του αποδίδεται σύμφωνα με τα πραγματικά περιστατικά που αναφέρονται στο διατακτικό της παρούσης, τα οποία θεμελιώνουν τόσο την πράξη αυτή , όσο και την υπαιτιότητα (δόλο) του κατηγορούμενου.

Ειδικότερα, αποδείχτηκε ότι στη ... στις 5-3-2013, κατάρτισε πλαστό έγγραφο με σκοπό να παραπλανήσει με τη χρήση του άλλον σχετικά με γεγονός, που μπορεί να έχει έννομες συνέπειες και στη συνέχεια έκανε χρήση του εγγράφου αυτού. Ειδικότερα, κατά τον ανωτέρω τόπο και χρόνο ως λογιστής του Β. Φ. του Π., κατάρτισε τη με αριθμό πρωτοκόλλου ...08/5-3-2013 Βεβαίωση μη οφειλής - Ασφαλιστικής Ενημερότητας του ΙΚΑ (Υποκατάστημα ...), σύμφωνα με το περιεχόμενο της οποίας ο Β.

Φ. του Π. που διατηρεί φαρμακείο στην Π. Δ., επί της ..., με αριθμό φορολογικού μητρώου ...45, δεν οφείλει ληξιπρόθεσμες εισφορές για το προσωπικό του, ενώ στην πραγματικότητα, αφενός μεν, δεν είχε εκδοθεί η ανωτέρω βεβαίωση ασφαλιστικής ενημερότητας από το ΙΚΑ ..., καθώς σύμφωνα με το υπ' αριθμό πρωτοκόλλου ...0/2-4-2013 έγγραφο του ΙΚΑ ...., ο ανωτέρω όφειλε στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ το ποσό των 1.183,15 ευρώ, αφετέρου ε, με το υπ'αριθμ.

πρωτοκόλλου ...08/26-2- 2013 έγγραφο, είχε εκδοθεί ασφαλιστική ενημερότητα για τον αριθμό φορολογικού μητρώου ...47 που ανήκε στο φυσικό πρόσωπο με στοιχεία ταυτότητας Η. Π. Λ.. Στη συνέχεια, έκανε χρήση του ως άνω πλαστού εγγράφου προσκομίζοντας το, μεταξύ άλλων δικαιολογητικών εγγράφων που απαιτούνταν για τη ρύθμιση δανείου του εντολέα Β.

Φ., στην υπάλληλο του υποκαταστήματος της ... στην Π. Δ., Π. Σ., προκειμένου να την παραπλανήσει σχετικά με τη γνησιότητα του κρίσιμου εγγράφου και να προβεί αυτή στη ρύθμιση του προαναφερθέντος δανείου. Επομένως, θα πρέπει να κηρυχθεί ένοχος ο κατηγορούμενος για την ανωτέρω αποδιδόμενη σ' αυτόν πράξη, όπως κατηγορείται ".

V. Το Δικαστήριο της ουσίας για την καταδικαστική του αυτή κρίση, δεν μνημονεύει ότι έλαβε υπόψη του την από Οκτώβριο 2017 έκθεση γραφολογικής πραγματογνωμοσύνης της Ειδικής δικαστικής γραφολόγου Ε. Μ.-Γ., την οποία ανέγνωσε στο ακροατήριο και η οποία διενεργήθηκε στα πλαίσια ενεργηθείσας προακαταρκτικής εξετάσεως αναφορικά με την πλαστότητα ή μη της ένδικης με αρ.πρωτ....08/5-3-2013 Βεβαίωσης μη οφειλής Ασφαλιστικής Ενημερότητας του ΙΚΑ, κατόπιν παραγγελίας του Εισαγγελέα Πρωτοδικών Δράμας.

Περαιτέρω ούτε από το όλο περιεχόμενο της αποφάσεως συνάγεται ότι λήφθηκε υπ' όψη η έκθεση αυτή, η οποία αποτελεί ιδιαίτερο αποδεικτικό μέσο στην ποινική διαδικασία και η οποία περιλαμβάνεται στα αναγνωσθέντα έγγραφα της αναιρεσιβαλλομένης, αφού δεν αναφέρεται καθόλου σε αυτήν το δικαστήριο, δεν γίνεται δε μνεία αυτής ούτε στην αρχή της αιτιολογίας της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, όπου προσδιορίζονται κατ' είδος τα ληφθέντα αποδεικτικά μέσα, ούτε στη συνέχεια στο προπαρατεθέν σκεπτικό, όπου παρατίθενται οι σκέψεις και τα πραγματικά περιστατικά που οδήγησαν το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Δράμας στην καταδικαστική για τον κατηγορούμενο κρίση του, ούτε από το όλο περιεχόμενο της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως συνάγεται ότι συνεκτιμήθηκε, αλλ' ούτε και οι παραδοχές της συμφωνούν με το άνω πόρισμα της εκθέσεως πραγματογνωμοσύνης, ώστε να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η καταδικαστική κρίση του Δικαστηρίου στηρίχθηκε και στην προαναφερθείσα έκθεση πραγματογνωμοσύνης, αφού το Δικαστήριο δέχτηκε ότι ο αναιρεσείων κατάρτισε τη με αριθμό πρωτοκόλλου ...08/5-3-2013 πλάστη Βεβαίωση μη οφειλής - Ασφαλιστικής Ενημερότητας του ΙΚΑ (Υποκατάστημα ...), ενώ σύμφωνα με την ως άνω έκθεση, που παραδεκτά επισκοπείται για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, η πραγματογνώμονας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η υπογραφή στο πλαστό έγγραφο με αριθμό πρωτοκόλλου 508/5-3-2013 στη θέση διευθυντής δεν έχει τεθεί από τον κατηγορούμενο και ήδη αναιρεσείοντα.

VΙ. Επομένως ο συναφής, εκ του άρθρου 510 παρ. 1 περ. Δ' του ΚΠοινΔ, τρίτος λόγος της αιτήσεως- δηλώσεως αναιρέσεως, με τον οποίον προβάλλεται η προμνησθείσα πλημμέλεια της αποφάσεως, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Μετά από αυτά, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλομένη και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα κρίση στο ίδιο Δικαστήριο, διότι είναι εφικτή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 519 ΚΠοινΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 3/2019 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Δράμας.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα κρίση στο ίδιο Δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 19 Νοεμβρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 27 Νοεμβρίου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ