1867/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1867 / 2016 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1867/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, (σύμφωνα με την υπ'αριθμ. 148/2016 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου), Αριστείδη Πελεκάνο, Αρτεμισία Παναγιώτου, Ιωάννη Μαγγίνα - Εισηγητή και Μαρία Παπασωτηρίου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 6 Δεκεμβρίου 2016, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Χαράλαμπου Βουρλιώτη (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας) και του Γραμματέα Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντος-κατηγορουμένου Θ. Κ. ή Κ. του Δ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αριστοτέλη Χαραλαμπάκη, για αναίρεση της υπ'αριθ. 310/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Ευβοίας. Το Τριμελές Εφετείο Ευβοίας με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων-κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην από 2 Σεπτεμβρίου 2015 αίτησή του αναιρέσεως και στους από 23 Οκτωβρίου 2015 προσθέτους λόγους, οι οποίες καταχωρίστηκαν στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 1009/2015.

Αφού άκουσε Τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντος, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και τον Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή η προκείμενη αίτηση αναιρέσεως και να παύσει οριστικά η ποινική δίωξη κατά του κατηγορουμένου, λόγω παραγραφής.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Η κρινόμενη με αριθμό 05/2015 από 2-9-2015 αίτηση αναίρεσης, που ασκήθηκε με δήλωση ενώπιον του Γραμματέα του εκδόντος την προσβαλλόμενη απόφαση δικαστηρίου, στρεφόμενη κατά της υπ' αριθμό 310/2015 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Ευβοίας, είναι παραδεκτή (άρθρα 473 παρ. 3, 474 παρ. 1 και 2) και γι' αυτό η αίτηση αυτή, καθώς και οι επ' αυτής με χρονολογία 23-10-2015 πρόσθετοι λόγοι, που επίσης ασκήθηκαν παραδεκτά (άρθρο 509 παρ. 2), πρέπει να συνεκδικαστούν ως συναφείς.

ΙΙ. Σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1α, 4 και 5 του ν. 1650/1986 "προστασία του περιβάλλοντος", όπως ίσχυε κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης, με φυλάκιση τριών μηνών έως δύο ετών και χρηματική ποινή τιμωρείται όποιος προκαλεί ρύπανση ή υποβαθμίζει το περιβάλλον με πράξη ή παράλειψη που αντιβαίνει στις διατάξεις του νόμου αυτού ή των κατ' εξουσιοδότησή του εκδιδόμενων διαταγμάτων και υπουργικών ή νομαρχιακών αποφάσεων.

Αν η ρύπανση ή άλλη υποβάθμιση του περιβάλλοντος προέρχεται από τη δραστηριότητα νομικού προσώπου, το δικαστήριο κηρύσσει αστικώς υπεύθυνο εις ολόκληρον για την καταβολή της χρηματικής ποινής και το νομικό πρόσωπο. Οι πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων, οι εντεταλμένοι ή διευθύνοντες σύμβουλοι ανώνυμων εταιρειών, οι διαχειριστές εταιρειών περιορισμένης ευθύνης, ο πρόεδρος του διοικητικού και του εποπτικού συμβουλίου συνεταιρισμών, καθώς και τα πρόσωπα που ασκούν την διοίκηση ή τη διαχείριση άλλων νομικών προσώπων του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα έχουν ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να μεριμνούν για την τήρηση των διατάξεων που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος.

Για κάθε πράξη ή παράλειψη του νομικού προσώπου που εμπίπτει στην παρ. 1 του άρθρου αυτού, τα πρόσωπα αυτά τιμωρούνται ως αυτουργοί ανεξάρτητα από την τυχόν ποινική ευθύνη άλλου φυσικού προσώπου και την αστική ευθύνη του νομικού προσώπου, εφόσον από πρόθεση ή από αμέλεια δεν τήρησαν την ιδιαίτερη νομική τους υποχρέωση να μεριμνούν για την εφαρμογή των διατάξεων αυτού του νόμου.

Σύμφωνα δε με το άρθρο 1 παρ. 2 του ίδιου νόμου, οι βασικοί στόχοι αυτού είναι, μεταξύ άλλων, και η αποτροπή της ρύπανσης και γενικότερα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, η λήψη όλων των αναγκαίων, για το σκοπό αυτό, προληπτικών μέτρων και η διασφάλιση της ανθρώπινης υποβάθμισης του περιβάλλοντος και ειδικότερα από τη ρύπανση και τις οχλήσεις.

Κατά δε το άρθρο 2 του ίδιου νόμου, ως περιβάλλον νοείται το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες.

Ρύπανση δε είναι η παρουσία στο περιβάλλον ρύπων, δηλαδή κάθε είδους ουσιών, θορύβου, ακτινοβολίας ή άλλων μορφών ενέργειας, σε ποσότητα, συγκέντρωση ή διάρκεια που μπορούν να προκαλέσουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, στους ζωντανούς οργανισμούς και στα οικοσυστήματα, ή υλικές ζημιές και γενικά να καταστήσουν το περιβάλλον ακατάλληλο για τις επιθυμητές χρήσεις του.

Τέλος, ως υποβάθμιση νοείται η πρόκληση από ανθρώπινες δραστηριότητες ρύπανσης ή οποιασδήποτε άλλης μεταβολής στο περιβάλλον, η οποία είναι πιθανό να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικολογική ισορροπία, στην ποιότητα ζωής και στην υγεία των κατοίκων, στην ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά και στις αισθητικές αξίες.

Εξάλλου, η καταδικαστική απόφαση έχει την απαιτούμενη κατά τα άρθρα 93 παρ. 3 του Συντάγματος και 139 του ΚΠοινΔ ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, η έλλειψη της οποίας ιδρύει τον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' του ίδιου Κώδικα λόγο αναίρεσης, όταν αναφέρονται σε αυτή με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την ακροαματική διαδικασία, στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του Δικαστηρίου για τη συνδρομή των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων του εγκλήματος, οι αποδείξεις (αποδεικτικά μέσα) που τα θεμελίωσαν και οι νομικές σκέψεις υπαγωγής των περιστατικών αυτών, στην ουσιαστική ποινική διάταξη που εφαρμόσθηκε.

Για την ύπαρξη τέτοιας αιτιολογίας είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωση του αιτιολογικού με το διατακτικό, που αποτελούν ενιαίο σύνολο. Γενικώς έλλειψη της αιτιολογίας υπάρχει και όταν η αιτιολογία είναι εντελώς τυπική. Προς αυτήν εξομοιώνεται και εκείνη που παραπέμπει στα πραγματικά περιστατικά του διατακτικού.

Και ναι μεν το αιτιολογικό μαζί με το διατακτικό της απόφασης, στο οποίο ως λογικό συμπέρασμα καταχωρίζονται όλα τα στοιχεία του εγκλήματος, αποτελούν ενιαίο όλο και είναι παραδεκτή η αλληλοσυμπλήρωσή τους, όπως προαναφέρθηκε, πλην όμως η συμπλήρωση αυτή του αιτιολογικού δεν μπορεί να φθάσει μέχρι σημείου ολικής αναφοράς στα περιστατικά που αναγράφονται στο διατακτικό της απόφασης.

ΙΙΙ. Ο αναιρεσείων με το κύριο δικόγραφο της κρινόμενης αίτησης, καθώς και εκείνο των πρόσθετων λόγων, προβάλλει ως λόγους αναίρεσης την έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας (ΚΠοινΔ 510 παρ. 1 στοιχ. Δ'). Προς θεμελίωση του παραπάνω λόγου αυτός διατείνεται, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στερείται της απαιτούμενης από το Σύνταγμα και τον ΚΠοινΔ ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, διότι δεν παρατίθενται σ' αυτήν τα στοιχεία που θεμελιώνουν την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος της ρύπανσης περιβάλλοντος, για το οποίο καταδικάσθηκε και ότι η αιτιολογία δεν είναι επαρκής αλλά εντελώς τυπική, καθόσον το αιτιολογικό της αναφέρεται ολικά και παραπέμπει, χωρίς την παράθεση πραγματικών περιστατικών και συλλογισμών, στο διατακτικό της απόφασης, το οποίο αποτελεί αντιγραφή του κατηγορητηρίου.

IV. Στην προκείμενη περίπτωση το Τριμελές Εφετείο (Πλημμελημάτων) Ευβοίας, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, ότι από τα αποδεικτικά μέσα που έλαβε υπόψη του και μνημονεύει κατ' είδος (ένορκες καταθέσεις μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης, τα αναφερόμενα στα πρακτικά ως αναγνωσθέντα έγγραφα και την όλη διαδικασία) αποδείχθηκαν τα εξής: "ο κατηγορούμενος κατά τα ειδικότερα αναφερόμενα στο διατακτικό της παρούσας (απόφασης) ως προς τον τόπο, χρόνο, τρόπο και λοιπές εν γένει περιστάσεις από πρόθεση τέλεσε την αποδιδόμενη σ' αυτόν με το ένδικο κατηγορητήριο αξιόποινη πράξη της ρύπανσης περιβάλλοντος (άρθρο 28 Ν.1650/1986).

Πρέπει επομένως, να κηρυχθεί αυτός (εκκαλών-κατηγορούμενος) ένοχος, όπως ακριβώς κατηγορείται, να του αναγνωρισθεί όμως η ελαφρυντική περίσταση του άρθρου 84 δ' Π.Κ., καθόσον προέκυψε ότι μετά την τέλεση της ως άνω πράξης του προσπάθησε να άρει τις συνέπειες αυτής (πράξης) συμμορφούμενος με τους απαιτούμενους σχετικούς περιβαλλοντικούς όρους και τις υποδείξεις της αρμόδιας ελεγκτικής υπηρεσίας".

Ακολούθως κήρυξε ένοχο τον κατηγορούμενο και ήδη αναιρεσείοντα με το ελαφρυντικό του άρθρου 84 παρ. 2 δ' του Π.Κ για το ότι "κατ' ορθότερο νομικό χαρακτηρισμό της πράξης της ρύπανσης του περιβάλλοντος την οποία τέλεσε την 09.10.2007 στα Οινόφυτα Βοιωτίας όντας ο νόμιμος εκπρόσωπος της εταιρίας ..., εφόσον διαπιστώθηκε υπέρβαση του ορίου του ολικού χρωμίου α) στη γεώτρηση, 850 pg/Ιt (με όριο για το πόσιμο νερό) τα 50 pg/Ιt, β) στην είσοδο της μονάδας επεξεργασίας υγρών αποβλήτων υπέρβαση ολικού χρωμίου 26.000 μ^ιι (με όριο για το πόσιμο νερό) τα 50 pg/Ιt και 2.200 pg/Ιt και γ) στο σηπτικό απορροφητικό - βόθρο υπέρβαση ολικού χρωμίου 11.000 μ^ιι (με όριο για το πόσιμο νερό) τα 50 pg/Ιt και 2.200 pg/Ιt.".

Η αιτιολογία όμως αυτή, δεν είναι ειδική και εμπεριστατωμένη, αλλά εντελώς ασαφής και τυπική, αφού αναφέρει ότι ο κατηγορούμενος τέλεσε την αξιόποινη πράξη που του αποδίδει το κατηγορητήριο, αόριστα, ενώ παραλείπει τα πραγματικά περιστατικά, που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία και στοιχειοθετούν, κατά τα εκτιθέμενα στη νομική σκέψη, το έγκλημα της ρύπανσης περιβάλλοντος (άρθρο 28 παρ.1 εδ.

α' του Ν. 1650/1986), για το οποίο κηρύχθηκε ένοχος ο κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων, και τις νομικές σκέψεις με τις οποίες υπήχθησαν τα περιστατικά αυτά στις εφαρμοσθείσες νομικές διατάξεις. Σύμφωνα με όσα προπαρατέθηκαν στη νομική σκέψη της παρούσας απόφασης οι ελλείψεις αυτές δεν μπορούν να αναπληρωθούν από τα περιεχόμενα στο διατακτικό, στο οποίο εξ ολοκλήρου παραπέμπει το σκεπτικό.

Ειδικότερα, δεν εκτίθενται παντελώς τα συγκεκριμένα εκείνα πραγματικά περιστατικά, που θεμελιώνουν την ανωτέρω πράξη, για την οποία αυτός καταδικάσθηκε, κατά τα αντικειμενικά και υποκειμενικά της στοιχεία τα οποία στηρίζουν την κρίση του δικαστηρίου για την ενοχή του. Περαιτέρω, τόσο στο αιτιολογικό, όσο και στο διατακτικό δεν αναφέρεται ποια διάταξη νόμου ή ποιο κατ' εξουσιοδότηση νόμου εκδοθέν διάταγμα ή υπουργική ή νομαρχιακή απόφαση καθορίζει τα ανώτατα όρια των ρύπων, δηλαδή το ανώτατο όριο του ολικού χρωμίου που υπερέβη η εταιρεία την οποία εκπροσωπεί ο κατηγορούμενος και ήδη αναιρεσείων, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο οι ρύποι αυτοί καθορίστηκαν και διαπιστώθηκε η υπέρβαση του ορίου τους και επιπλέον δεν προσδιορίζεται, όπως είναι αναγκαίο, αν η αναφερόμενη υπέρβαση του ορίου του ολικού χρωμίου, ενδέχετο να είχε συγκεκριμένες αρνητικές επιπτώσεις στην οικολογική ισορροπία, στην ποιότητα της ζωής και στην υγεία των κατοίκων της περιοχής.

Επομένως, ο από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' ΚΠοινΔ προβαλλόμενος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση για έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, είναι βάσιμος και κατ' ακολουθίαν πρέπει αυτή να αναιρεθεί. IV. Κατά τα άρθρα 111, 112 και 113 του ΠΚ το αξιόποινο των εγκλημάτων εξαλείφεται με παραγραφή, η οποία προκειμένου για πλημμελήματα είναι πέντε έτη και αρχίζει από την ημέρα τέλεσης της αξιόποινης πράξης.

Η προθεσμία αναστέλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η κύρια διαδικασία και έως ότου γίνει αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση όχι όμως πέραν των τριών ετών για τα πλημμελήματα. Από τις διατάξεις αυτές σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 310 παρ.1 εδ. β`, 370 εδάφ. β` και 511 του ΚΠοινΔ, όπως η τελευταία ισχύει μετά την αντικατάστασή της με το άρθρο 50 παρ. 5 του Ν. 3160/2003 προκύπτει ότι η παραγραφή ως θεσμός δημόσιας τάξης εξετάζεται αυτεπαγγέλτως σε κάθε στάση της ποινικής διαδικασίας και από τον Άρειο Πάγο, ο οποίος, αν διαπιστώσει τη συμπλήρωση του χρόνου παραγραφής πρέπει να αναιρέσει την προσβαλλόμενη απόφαση και να παύσει οριστικώς την ποινική δίωξη, εφόσον η αίτηση αναίρεσης περιέχει έναν τουλάχιστον λόγο αναίρεσης από τους αναφερόμενους στο άρθρο 510 παρ. 1 ΚΠοινΔ, ο οποίος είναι όχι μόνον παραδεκτός αλλά και κατ` ουσίαν βάσιμος.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, ο αναιρεσείων κηρύχθηκε ένοχος για την πράξη της ρύπανσης περιβάλλοντος, δηλαδή για πράξη σε βαθμό πλημμελήματος που φέρεται τελεσθείσα στις 9-10-2007. Η κρινόμενη αίτηση ασκήθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και περιέχει όχι μόνον παραδεκτό αλλά, ως προεκτέθηκε, και βάσιμο λόγο αναίρεσης, δηλαδή εκείνον από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Δ' του ΚΠοινΔ και εφόσον ήδη από το χρόνο τέλεσης της ως άνω αξιόποινης πράξης και μέχρι σήμερα παρήλθε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της οκταετίας, δηλαδή ο πενταετής χρόνος της παραγραφής και εκείνος της αναστολής αυτής, εξαλείφθηκε το αξιόποινο αυτής και πρέπει να παύσει οριστικώς η κατά του αναιρεσείοντος για την πράξη αυτή ασκηθείσα ποινική δίωξη, όπως ειδικότερα μνημονεύεται στο διατακτικό.

-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -

Αναιρεί την υπ' αριθμό 310/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Ευβοίας. Και -

Παύει οριστικά την ποινική δίωξη, που ασκήθηκε σε βάρος του αναιρεσείοντος, Θ. Κ. ή Κ. του Δ., κατοίκου ..., για την αναφερόμενη στο σκεπτικό πλημμεληματική πράξη του άρθρου 28 παρ. 1α' του Ν. 1650/1986, που φέρεται πως τελέστηκε από αυτόν στις 9-10-2007 στα Οινόφυτα Βοιωτίας και δη για το ότι: "κατ' ορθότερο νομικό χαρακτηρισμό της πράξης της ρύπανσης του περιβάλλοντος την οποία τέλεσε την 09.10.2007 στα Οινόφυτα Βοιωτίας όντας ο νόμιμος εκπρόσωπος της εταιρίας ..., εφόσον διαπιστώθηκε υπέρβαση του ορίου του ολικού χρωμίου α) στη γεώτρηση, 850 pg/Ιt (με όριο για το πόσιμο νερό) τα 50 pg/Ιt, β) στην είσοδο της μονάδας επεξεργασίας υγρών αποβλήτων υπέρβαση ολικού χρωμίου 26.000 μ^ιι (με όριο για το πόσιμο νερό) τα 50 pg/Ιt και 2.200 pg/Ιt και γ) στο σηπτικό απορροφητικό - βόθρο υπέρβαση ολικού χρωμίου 11.000 μ^ιι (με όριο για το πόσιμο νερό) τα 50 pg/Ιt και 2.200 pg/Ιt.".

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 13 Δεκεμβρίου 2016.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Δεκεμβρίου 2016.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ