1863/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1863 / 2007 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1863/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, (κωλυομένου του Αντιπροέδρου και του αρχαιοτέρου του Αρεοπαγίτη), Ρένα Ασημακοπούλου, Χαράλαμπο Ζώη, Αθανάσιο Κουτρομάνο και Ιωάννη Παπουτσή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Μαΐου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: χ1, ατομικά και ως νόμιμου επιτρόπου των ανηλίκων τέκνων της χ2, χ3 και χ4, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νεκτάριο Τσαρούχα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ..

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπήθηκε από τον Βασίλειο Κουρούμαλη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ. και 2.Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος ΑΕ που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Πέτρο Σαρρή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-8-1999 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 477/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 238/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 11-11-2005 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Παπουτσής ανέγνωσε την από 1-11-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης έναντι του πρώτου και να γίνει δεκτή έναντι της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τη διάταξη του άρθρου 566 παρ.1 του Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι για να είναι παραδεκτή η αίτηση αναιρέσεως πρέπει, μεταξύ άλλων, να περιέχεται στο δικόγραφό της ένας τουλάχιστον λόγος αναιρέσεως, έστω και αόριστος ή απαράδεκτος. Έτσι, αν οι διαλαμβανόμενοι στο αναιρετήριο λόγοι πλήττουν τα κεφάλαια εκείνα της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας, τα οποία αναφέρονται μόνο σε ορισμένους από τους αναιρεσίβλητους, τότε, ως προς τους υπόλοιπους από αυτούς, η αίτηση αναιρέσεως, ως μη περιέχουσα κανέναν αναιρετικό λόγο, είναι απαράδεκτη. Στην προκειμένη περίπτωση, με αμφότερους τους λόγους της ένδικης αιτήσεως αναιρέσεως, ψέγεται το εφετείο μόνο για την απόρριψη, ως αβάσιμης, της εφέσεως της αναιρεσείουσας, έναντι της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων, χωρίς, στην αίτηση αυτή, να διατυπώνεται κάποιο παράπονο για την απόρριψη της ίδιας εφέσεως, ως απαράδεκτης, έναντι του πρώτου των αναιρεσιβλήτων. Επομένως, η ένδικη αίτηση, ως προς τον πρώτο των αναιρεσιβλήτων Ελληνικό δημόσιο, είναι απαράδεκτη. Δικαστική δαπάνη δεν επιδικάζεται σε βάρος της αναιρεσείουσας και υπέρ του πρώτου αναιρεσίβλητου Δημοσίου, γιατί το τελευταίο, που παραστάθηκε με δήλωση κατά την ΚΠολΔ 242, όπως ισχύει, δεν υπέβαλε προτάσεις, περιέχουσες σχετικό αίτημα.

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 299, 330, 914 και 932 Α.Κ. προκύπτει ότι, επί αδικοπραξίας, που έχει ως αποτέλεσμα τη θανάτωση προσώπου, η γέννηση των αξιώσεων των συγγενών του για χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, προϋποθέτει παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη, πρόκληση ψυχικής οδύνης και ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της εν λόγω συμπεριφοράς και της ψυχικής οδύνης.

Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας. Για την υπαιτιότητα του ζημιώσαντα, απαιτείται να εκτίθενται και πραγματικά περιστατικά που να την θεμελιώνουν, είτε με τη μορφή του δόλου, είτε με τη μορφή της αμέλειας, καθόσον δεν είναι αρκετή η αναφορά στην αγωγή, ότι από την παράνομη ενέργεια του εναγομένου επήλθε κάποιο αποτέλεσμα.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνήθη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Συνακόλουθα, με βάση και τη ρύθμιση του άρθρου 216 παρ.1α του Κ.Πολ.Δ., στη σχετική αγωγή περί χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης πρέπει, για τη διαδικαστική πληρότητα του δικογράφου της, να εκτίθενται με σαφήνεια τα πραγματικά εκείνα γεγονότα, με τα οποία εξειδικεύονται οι ανωτέρω αόριστες νομικές έννοιες της παρανομίας, της υπαιτιότητας και του (πρόσφορου) αιτιώδους συνδέσμου.

Η έκθεση των γεγονότων αυτών είναι αναγκαία, προκειμένου να παρασχεθεί η δυνατότητα, στο μεν εναγόμενο να αμυνθεί, στο δε δικαστήριο να διαγνώσει τη νομική βασιμότητα της αγωγής.

Εν προκειμένω, στην από 31-8-1999 αγωγή, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του περιεχομένου της, η αναιρεσείουσα εκθέτει, σε σχέση με την ευθύνη της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων, προς αποκατάσταση της ψυχικής οδύνης που υπέστησαν από το θάνατο του χ αυτή ως σύζυγος και τα τρία ανήλικα τέκνα τους, νόμιμη επίτροπος των οποίων είναι η ίδια, τα εξής: "Στο πλαίσιο συμβάσεων τοκοχρεωλυτικού δανείου, που καταρτίστηκαν κατά τη διάρκεια των ετών 1984 και 1985, μεταξύ του χ και της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων ανώνυμης εταιρείας, με την επωνυμία "Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος Α.Ε.".

ο πρώτος έλαβε από την τελευταία το συνολικό ποσό των 33.250.727 δραχμών, στο οποίο προστέθηκε και το ποσό των 1.163.000 δραχμών, κατόπιν αναδοχής από αυτόν σχετικού, εκ δανείου, χρέους του πατέρα του προς τη δεύτερη των αναιρεσιβλήτων. Το αναφερόμενο ποσό χορηγήθηκε στον χ, προκειμένου αυτός να αγοράσει, το εξειδικευόμενο στην αγωγή αγρόκτημα, συνολικού εμβαδού 63,63 στρεμμάτων, καθώς και τον κατάλληλο εξοπλισμό και να προβεί στη συνέχεια στην ανάπλαση του εδάφους, με σκοπό την καλλιέργεια πατάτας και φυστικιού, είχε δε προς τούτο συνταχθεί από γεωπόνο-υπάλληλο της αναφερόμενης Τράπεζας σχετική έκθεση βιωσιμότητας, σύμφωνα με την οποία το ανωτέρω αγρόκτημα, μετά από ανάπλαση με χώμα από τους γύρω αμμόλοφους, θα μετατρέπονταν σε καλλιεργήσιμο περιβόλι με πατάτες και φυστίκια.

Όμως, το αγρόκτημα που αγοράστηκε, βρισκόταν σε βαλτώδη περιοχή του κάμπου της ......... και, ως εκ τούτου, ήταν ακατάλληλο για την καλλιέργεια πατάτας και φυστικιού, γεγονός που γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει η Τράπεζα μέσω των οργάνων και υπαλλήλων της, οι οποίοι, αν και γνώριζαν επίσης ότι η καλλιέργεια της πατάτας ήταν ασύμφορη, λόγω μειώσεως από το έτος 1984, κατά ποσοστό 30%, της εισαγωγής πατατόσπορου, εντούτοις παρακίνησαν και έπεισαν τον χ να προβεί στο δανεισμό, για την αγορά και ανάπλαση της ανωτέρω εδαφικής εκτάσεως.

Ότι εξαιτίας αυτών των συνθηκών, αλλά και με τη συνδρομή και άλλων απρόβλεπτων περιστατικών, όπως ήταν το πυρηνικό ατύχημα του Τσέρνομπιλ, το μήνα Απρίλιο του 1986, οι σεισμοί στη Μεσσηνία, το μήνα Σεπτέμβριο του 1986, καθώς και οι πρωτοφανείς για την περιοχή χιονοπτώσεις, που έλαβαν χώρα στις 12-13 Μαρτίου του 1987, τα οποία, όλα ανεξαιρέτως, συνέβαλαν στη δραματική μείωση της καλλιεργητικής παραγωγής, ο δανειολήπτης χ, έχοντας καταβάλει, μέχρι το έτος 1997, το ποσό των 8.500.000 δραχμών, έναντι του ληφθέντος δανείου, περιήλθε σε πλήρη αδυναμία πληρωμής του υπόλοιπου χρέους, το οποίο, κατά το έτος 1997, είχε διαμορφωθεί στο συνολικό ποσό των 216.500.000 δραχμών, κυρίως λόγω του ανατοκισμού των καθυστερούμενων τόκων, στον οποίο η Τράπεζα προέβαινε παρανόμως.

Προκειμένου να τον εξαναγκάσουν σε πληρωμή ολόκληρου του προαναφερόμενου χρέους, το καλοκαίρι του 1997 μετέβη στη ........ κλιμάκιο της ΑΤΕ από τα κεντρικά της Αθήνας, αποτελούμενο από τα στελέχη της Τράπεζας ........ και ......... και άρχισε να καλεί προσωπικά όλους. Μεταξύ αυτών κάλεσε και τον χ και άσκησε επ' αυτού τρομακτική πίεση, με απειλές για κατάσχεση ολόκληρης της περιουσίας του.

Τις αφόρητες δε πιέσεις, κατ' εντολή της διοίκησης της Α.Τ.Ε., επανέλαβαν προφορικά προς αυτόν ο διευθυντής της ΑΤΕ Μεσσήνης ............. καθώς και ο υποδιευθυντής .............. Οι πιέσεις και οι απειλές αυτές εκ μέρους των ως άνω προστηθέντων υπαλλήλων της Τράπεζας, είχαν συνέπεια ο τελευταίος να περιέλθει σε κατάσταση απελπισίας και πανικού και λόγω αυτής της κατάστασης να υποστεί στις 11-9-1997 υπερτασική κρίση, οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και καρδιακή ανακοπή, εξαιτίας της οποίας επήλθε ο θάνατος αυτού".

Με αυτό το περιεχόμενο η αγωγή δεν είναι ορισμένη, αφού δεν εκτίθενται σ' αυτή τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία, για να κριθεί αν είναι ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής των αναφερθεισών πιο πάνω διατάξεων του ουσιαστικού δικαίου. Συγκεκριμένα δεν αναφέρεται στην αγωγή, σε ποιο ακριβώς ποσό ανερχόταν η οφειλή του αποβιώσαντος οφειλέτη προς την Α.Τ.Ε, εκ κεφαλαίου και νομίμων τόκων, κατά το θέρος του 1997, αλλ' απλώς γίνεται αόριστη αναφορά σε παράνομους ανατοκισμούς εκ μέρους της ΑΤΕ, και επίσης στο ίδιο, εισαγωγικό δικόγραφο, δεν αναφέρονται ειδικότερα πραγματικά γεγονότα, με τα οποία να εξειδικεύεται σε τι συνίσταντο οι πιέσεις και οι απειλές που άσκησαν σε βάρος του χ οι υπάλληλοι της Αγροτικής Τράπεζας.

Αυτό, δε, διότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η τυχόν από την πλευρά των υπαλλήλων απειλή χρησιμοποίησης ένδικων βοηθημάτων του ουσιαστικού ή δικονομικού δικαίου (π.χ. κατάσχεση, αναγκαστική εκτέλεση κ.λ.π) ήταν θεμιτή προκειμένου να εισπράξει η Τράπεζα όσα εδικαιούτο κατά τις οικείες συμβάσεις και το νόμο.

Δεν αποτελεί δε ουσιώδη ισχυρισμό η αναφερόμενη, στην αγωγή φράση υπαλλήλων της ΑΤΕ, ότι δεν παραβρέθηκαν στην κηδεία του θανόντος διότι "θα έτρωγαν ξύλο από τον κόσμο". Επίσης, διότι, δεν αναφέρονται πραγματικά γεγονότα από τα οποία να προσδιορίζεται η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ του θανάτου του χ, ο οποίος επήλθε, από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου και καρδιακή ανακοπή υπερτασικής αιτιολογίας, στις 11-9-1997 και της συμπεριφοράς των υπαλλήλων της Αγροτικής Τράπεζας μη αρκούντων των αορίστως αναφερομένων στην αγωγή, δηλαδή της αφόρητης ψυχολογικής πίεσης, που άσκησαν στον παραπάνω, το καλοκαίρι του 1997, με απειλές για την κατάσχεση ολόκληρης της περιουσίας του, αν δεν εξοφλούσε το χρέος του και της εκ μέρους των οργάνων της ΑΤΕ εν γνώσει παραπλάνησης του δανειολήπτη-θανόντος σχετικά με την δήθεν βιοσιμότητα του αγορασθέντος αγρού για την καλλιέργεια πατάτας και φυστικιού, το έτος 1984, δηλαδή 13 χρόνια προ του θανάτου του δανειολήπτη.

Κατά συνέπεια, το Εφετείο, που δίκασε και δέχθηκε ότι η αγωγή ήταν αόριστη, δεν υπέπεσε στις πλημμέλειες από τους αριθ. 8 και 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., καθόσον, δεν αξίωσε στοιχεία περισσότερα ή διαφορετικά από εκείνα που κατά νόμο απαιτούνται για την γέννηση του αξιουμένου με την αγωγή δικαιώματος και πολύ περισσότερο δεν παρέλειψε να λάβει υπόψη πραγματικά γεγονότα αναφερόμενα στην αγωγή προς εξειδίκευση των ως άνω αόριστων νομικών εννοιών και συνεπώς, αμφότεροι οι λόγοι αναίρεσης, είναι αβάσιμοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 11-11-2005 αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθμ. 238/2005 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουλίου 2007.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 4 Οκτωβρίου 2007.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ