Supreme Court reverses lower court for misapplying law on priority creditor ranking dates under Law 4335/2015.

Απόφαση 1855 / 2022 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1855/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Χρήστο Κατσιάνη, Ασημίνα Υφαντή και Στέφανο - Σπυρίδωνα Πανταζόπουλο - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 10 Οκτωβρίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, και ήδη από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Νικολέτα Παπαρούνη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Α. Κ. του Ι., κατοίκου ... η οποία δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο, 2) Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ" (e-ΕΦΚΑ) που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, (όπως μετονομάστηκε το αρχικά αναιρεσίβλητο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΕΝΙΑΙΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ"), οιονεί καθολικού διαδόχου του Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ - ΕΝΙΑΙΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΜΙΣΘΩΤΩΝ (Ι.Κ.Α. - Ε.Τ.Α.Μ.)", το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ευαγγελία Παπαγγελή, 3) Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" και το διακριτικό τίτλο "ALPHA BANK", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο, 4) Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο, 5) Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην …και εκπροσωπείται νόμιμα, ως διαχειρίστρια των απαιτήσεων της Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "...", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χριστόφορο Μητρομάρα με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις, 6) Γ.

Λ. του Κ., κατοίκου ... 7) Β. Μ. του Ι., κατοίκου ... οι οποίοι δεν εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23/5/2017 ανακοπή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 226/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 186/2019 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 7/5/2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του δευτέρου αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 108, 110 παρ. 2, 498 παρ. 1, 568 παρ. 1 και 2 και 576 παρ. 1-3 ΚΠολΔ προκύπτει ότι αν κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν μετάσχει με τον προσήκοντα τρόπο σ' αυτή κάποιος διάδικος, το δικαστήριο ερευνά αυτεπαγγέλτως ποιος από τους διαδίκους επέσπευσε τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης και αν τη συζήτησή της επέσπευσε εγκύρως ο απολειπόμενος διάδικος, κλητεύοντας νόμιμα και εμπρόθεσμα τους λοιπούς ή κλητεύθηκε ο ίδιος νόμιμα και εμπρόθεσμα από τον επισπεύδοντα τη συζήτηση άλλο διάδικο, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι.

Στην προκειμένη περίπτωση από τις υπ' αριθμ. 3509/1-11-2021, 9156Β/5-1-2022, 9162Β/5-1-2022, 3510/1-11-2021 και 2143/4-11-2021 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας Α. Ν., του δικαστικού επιμελητή του Εφετείου Αθηνών Χ. Φ. και της δικαστικής επιμελήτριας του Εφετείου Λάρισας Ε. Μ. αντίστοιχα, που νόμιμα επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον προκύπτει, ότι ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της ένδικης αναίρεσης με την πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση για συζήτηση για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στους πρώτη, τρίτη, τέταρτη, έκτο και έβδομο αναιρεσίβλητους απλούς ομόδικους (ΑΠ 1026/2010).

Επομένως, αφού αυτοί δεν εμφανίσθηκαν κατά την παραπάνω δικάσιμο κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε από τη σειρά του οικείου πινακίου, ούτε κατέθεσαν, κατ` άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, δήλωση παράστασης κατά τη δικάσιμο αυτή, πρέπει, παρά την απουσία τους, η συζήτηση της υπόθεσης να προχωρήσει σαν να ήταν και αυτοί παρόντες ως προς την αναίρεση.

Υπόκειται προς κρίση η από 7-5-2019 αίτηση για αναίρεση της εκδοθείσας ερήμην της πρώτης, πέμπτου και έκτου των εκεί εφεσιβλήτων νυν αναιρεσιβλήτων και αντιμωλία των λοιπών διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών υπ' αριθμ. 186/2019 τελεσίδικης απόφασης (άρθρο 979 παρ. 1 ΚΠολΔ) του ως δευτεροβαθμίου δικαστηρίου δικάσαντος Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας του αναιρεσείοντος.

Με την απόφαση αυτή έγινε δεκτή η από 15-10-2018 έφεση του εκκαλούντος και νυν αναιρεσείοντος και εξαφανίστηκε η υπ' αριθμ. 226/2018 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Λάρισας, η οποία είχε απορρίψει την από 24-5-2017 ανακοπή του κατά του υπ' αριθμ. ... πίνακος κατάταξης ως απαράδεκτη, και στη συνέχεια αφού κράτησε και δίκασε την ως άνω ανακοπή απέρριψε αυτήν ως αβάσιμη.

Αυτή ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 3 ΚΠολΔ). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρα 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της. Κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή σ' αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης (ΟλΑΠ 10/2011, 7/2006, 4/2005).

Με το λόγο αναίρεσης από τον αριθ. 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ. ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνος δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (Ολ ΑΠ 4/2018, Ολ ΑΠ 6/2017).

Εξ άλλου, οι νόμοι που ρυθμίζουν τη συνδρομή των δανειστών στη διαδικασία της κατάταξης δεν αφορούν κυρίως τα ίδια τα δικαιώματα, αλλά κανονίζουν τον τρόπο της ενάσκησής τους επί της ομάδας περιουσίας που υπάρχει σε ορισμένο χρόνο. Επομένως και τα καθιερούμενα από τους νόμους αυτούς προνόμια κρίνονται όχι σύμφωνα με το νόμο που ισχύει κατά το χρόνο της γένεσης του δικαιώματος ή της έναρξης της αναγκαστικής εκτέλεσης, αλλά σύμφωνα με αυτόν που ισχύει κατά το χρόνο της κατάταξης, αφού η λόγω του προνομίου προτίμηση δεν αποτελεί στοιχείο της απαίτησης, αλλά αφορά τη σχέση των απαιτήσεων μεταξύ τους, λόγω της συνδρομής περισσοτέρων δανειστών.

Το αντίθετο δεν συνάγεται από τη διάταξη του άρθρου 50 παρ. 1 ΕισΝΚΠολΔ που ορίζει, ότι οι σχετικές με την αναγκαστική εκτέλεση διατάξεις του ΚΠολΔ εφαρμόζονται στις εκτελέσεις που αρχίζουν από την εισαγωγή του και ότι η αναγκαστική εκτέλεση θεωρείται ότι άρχισε από την επίδοση της επιταγής, γιατί η διάταξη αυτή δεν εισάγει γενικό κανόνα διαχρονικού δικαίου για όλες τις πράξεις της αναγκαστικής εκτέλεσης, αλλά ρυθμίζει ειδικώς την εφαρμογή του ΚΠολΔ σε θέματα αναγκαστικής εκτέλεσης εν σχέσει προς το προγενέστερο αυτού δικονομικό δίκαιο (ΑΠ 1056/2020, ΑΠ 1441/2017).

Με τη διάταξη του άρθρου ένατου παρ. 3 του ν. 4335/2015 "Μεταβατικές και άλλες διατάξεις" ορίζεται ότι οι διατάξεις για την αναγκαστική εκτέλεση εφαρμόζονται όταν η επίδοση της επιταγής προς εκτέλεση διενεργείται μετά την 1.1.2016. Περαιτέρω, με τη διάταξη του άρθρου 43 του ν. 4715/2020 "Ρυθμίσεις για τη διασφάλιση της πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας κλπ", το οποίο φέρει τον τίτλο "Ερμηνευτική διάταξη ως προς το χρόνο εφαρμογής των νόμων 4335/2015 και 4336/2015 σε εκκρεμείς διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης και ήδη κηρυχθείσες πτωχεύσεις" ορίζεται στο εδ.

α' αυτού ότι κατά την αληθή τους έννοια ...οι διατάξεις του άρθρου ογδόου του άρθρου 1 του ν. 4335/2015 δεν έχουν εφαρμογή σε διαδικασίες αναγκαστικής εκτέλεσης που βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη και σε πτωχεύσεις που είχαν ήδη κηρυχθεί μέχρι την έναρξη ισχύος του παραπάνω νόμου, στο δε εδ. β' ορίζεται ότι για την κατάταξη των πιστωτών στην παραπάνω πρώτη περίπτωση λαμβάνεται υπόψη το δίκαιο που ίσχυε κατά τον χρόνο επίδοσης της επιταγής προς εκτέλεση και της υποβολής της αίτησης για την κήρυξη της πτώχευσης.

Σύμφωνα με την ως άνω διάταξη του άρθρου 43 του ν. 4715/2020, που είναι γνήσια ερμηνευτική και ως εκ τούτου έχει αναδρομική δύναμη (ΑΠ 224/2022, 1455/2021), το προϊσχύσαν δίκαιο θα εφαρμόζεται σε όλα τα ζητήματα αναγκαστικής εκτέλεσης, περιλαμβανομένου και του ζητήματος της κατάταξης των δανειστών στο σχετικό πίνακα, όταν η επιταγή με βάση την οποία άρχισε η εκτέλεση, είχε επιδοθεί πριν την 1.1.2016.

Η ως άνω σαφής βούληση του νομοθέτη αναφέρεται μόνο στο πιο πάνω συγκεκριμένο ζήτημα και δεν αναιρεί τα πιο πάνω γενικώς ισχύοντα για τα προνόμια, ενόψει της απόλυτης ειδικότητας της σχετικής ρύθμισης. Περαιτέρω, ως επιταγή νοείται εκείνη που επιστηρίζει την περαιτέρω κύρια εκτελεστική διαδικασία, η οποία αρχίζει με την επιβολή κατάσχεσης επί χρηματικών απαιτήσεων, όχι δε τυχόν προηγούμενες επιταγές, κατόπιν των οποίων δεν επακολούθησε κατάσχεση εντός έτους ή και άλλες περαιτέρω πράξεις της διαδικασίας της αναγκαστικής εκτέλεσης, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση των δικονομικών τους συνεπειών (άρθρ. 926 παρ. 2 ΚΠολΔ), ή, για την ταυτότητα του νομικού λόγου, εκείνες από τις οποίες εγκύρως παραιτήθηκε ο επισπεύδων.

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ επισκόπηση της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, μετά την εξαφάνιση της υπ' αριθμ. 226/2018 οριστικής απόφασης του Ειρηνοδικείου Λάρισας και τη διακράτηση της από 24-5-2017 ανακοπής κατά του υπ' αριθμ. ... πίνακος κατάταξης δανειστών και διανομής πλειστηριάσματος της συμβολαιογράφου Λάρισας Αικατερίνης Ψηφή-Πούλιου, το δικάσαν ως εφετείο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας, με την οποία (ανακοπή) το ανακόπτον ισχυριζόταν ότι μη ορθώς η ως άνω συμβολαιογράφος προέβη στη σύνταξη του προαναφερθέντος πίνακος κατάταξης με βάση τις νέες ρυθμίσεις των άρθρων 975, 976 και 977 ΚΠολΔ, όπως αυτές ορίζονται στο ν. 4335/2015, και όχι με βάση τις διατάξεις των άρθρων 975-978 και 1007 ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με αυτές των άρθρων 61 ΚΕΔΕ και 33 του ν. 4141/2013, όπως ίσχυαν πριν την τροποποίησή τους με το άρθρο όγδοο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015, εν όψει του ότι η επίδοσης της επιταγής προς εκτέλεσης με βάση τους εκεί αναφερόμενους εκτελεστούς τίτλους (διαταγές πληρωμής) έλαβε χώρα στις 12-2-2013, και ζητούσε να τροποποιηθεί ως άνω πίνακας διανομής και να καταταγεί αυτό κατά το ποσό των 25.824,35 ευρώ αντί του ποσού των 5064,53 ευρώ για το οποίο αναγγέλθηκε ως γενικός προνομιούχος δανειστής, (το εφετείο) απέρριψε αυτήν δεχόμενο ότι " η ύπαρξη και η έκταση των προνομίων κρίνεται με βάση το δίκαιο που ισχύει κατά το χρόνο της σύνταξης του πίνακος κατάταξης.

Επομένως η υπάλληλος του πλειστηριασμού ορθά εφάρμοσε τις διατάξεις των άρθρων 933 παρ. 1, 974, 977 παρ. 3α, 979 παρ. 1 ΚΠολΔ, όπως ισχύουν μετά την τροποποίησή τους από το ν. 4335/2015, δεδομένου ότι εν προκειμένω κρίσιμη δεν είναι η ημερομηνία επίδοσης της επιταγής προς πληρωμή αλλά η ημερομηνία σύνταξης του πίνακος κατάταξης δηλ.

η 24-4-2017". Με αυτά όμως που δέχθηκε και έκρινε το εφετείο υπέπεσε στην αποδιδόμενη με τον μόνο λόγο της ένδικης αναίρεσης από τον αρ. 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ πλημμέλεια, καθόσον ψευδώς ερμήνευσε το προαναφερθέν άρθρο ένατο παρ. 3 του ν. 4335/2015 κατά το οποίο οι νέες διατάξεις των άρθρων 975επ. ΚΠολΔ που θέτει ο ν. 4335/2015 εφαρμόζονται για τη διαδικασία της αναγκαστικής εκτέλεσης που αρχίζει με την επίδοση επιταγής προς πληρωμή μετά την 1-1-2016 και όχι όταν η τελευταία έλαβε χώρα πριν την ως άνω ημεροχρονολογία, όπως στην προκειμένη περίπτωση όπου η επίδοση της επιταγής προς πληρωμή έλαβε χώρα στις 12-2-2013 και οδήγησε στον πλειστηριασμό του κατασχεθέντος ακινήτου οπότε εφαρμόζονται οι πριν από το ν. 4335/2015 διατάξεις των άρθρων 975επ.

ΚΠολΔ για την κατάταξη των δανειστών.

Συνεπώς, δεκτού γενομένου του ως άνω λόγου αναίρεσης ως ουσία βασίμου, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας, συντιθέμενο από άλλο δικαστή, εκτός εκείνης η οποία εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να συμψηφιστούν τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων, διότι η ερμηνεία του κανόνα δικαίου που εφαρμόστηκε ήταν ιδιαίτερα δυσχερής (άρθρα 106, 179 εδ. α, 183, 191 ΚΠολΔ), κατά αναφερόμενα στο διατακτικό της απόφασης. Τέλος, δεν γίνεται λόγος περί του κατ` άρθρο 495 παρ. 3 παραβόλου, διότι το αναιρεσείον, κατ` άρθρο 28 παρ. 4 εδ. β` του Ν. 2579/1998, απαλλάσσεται από την καταβολή του.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 186/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή.

Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων τη δικαστική δαπάνη.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 24 Οκτωβρίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 7 Νοεμβρίου 2022.

H ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ