Supreme Court dismisses appeal in inheritance case where donor failed to reserve legacy for donee's share.

Απόφαση 1854 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1854/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1.... και 2. ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αναστάσιο Τελώνη.

Των αναιρεσιβλήτων: ... και ..., ως ασκούντων τη γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου τους .... Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Παναγιώτη Καρυτινό, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 23-6-2000 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 779/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 403/2007 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 30-10-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 5-3-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη των αντιδίκου τους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως, αν παραβιάσθηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου. Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1831 § 2 και 1833 ΑΚ, όπως αυτά ίσχυαν πριν από τον Ν.1329/1983 (και έχουν εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση κατά το άρθρο 88 του νέου νόμου), συνάγεται ότι για να προστεθεί (λογιστικώς) στην κληρονομία και να υπολογισθεί στη νόμιμη μοίρα η παροχή που έγινε σε μεριδούχο από τον κληρονομούμενο σε χρόνο μεγαλύτερο της δεκαετίας προ του θανάτου του (και πάντως πριν από την ισχύ του Ν1329/1983), πρέπει η παροχή να έγινε με τον όρο του καταλογισμού της στη νόμιμη μοίρα. Εξάλλου, από τα άρθρα 1167§1 και 1168 ΑΚ προκύπτει ότι η επικαρπία, εφόσον δεν έχει ορισθεί διαφορετικά, αποσβήνεται με τον θάνατο του επικαρπωτού και μετάγεται στον ψιλό κύριο εξ ιδίου δικαίου και όχι ως κληρονόμο. Εκ τούτου συνάγεται περαιτέρω ότι, αν δωρήθηκε η ψιλή κυριότητα πράγματος και παρακρατήθηκε η επικαρπία από τον δωρητή κληρονομούμενο εφόρου ζωής αυτού ή τρίτου, για τον υπολογισμό της αξίας της κληρονομίας λαμβάνεται υπ' όψιν μόνον η αξία της ψιλής κυριότητας κατά τον χρόνο της δωρεάς, ακόμη και αν η επικαρπία απεσβέσθη αργότερα προς όφελος του δωρεοδόχου ψιλού κυρίου.

Στην προκειμένη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες ιστορούσαν στην από 23.6.2006 αγωγή τους: ότι ήταν νόμιμες μεριδούχοι του πατέρα τους ..., που απεβίωσε στην ... την 16.10.1998, χωρίς να αφήσει διαθήκη και κληρονομιαία περιουσία, γιατί είχε διαθέσει με παροχές εν ζωή το σύνολο της περιουσίας του προς τον πρώτο και τον δεύτερο των εναγομένων-αναιρεσιβλήτων (γυιό και εγγονό του, αντιστοίχως).

Μεταξύ άλλων (που δεν αποτελούν αντικείμενο της αναιρετικής διαδικασίας) ανεφέροντο στο αγωγικό δικόγραφο, σχετικά με τις παροχές προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο, και τα ακόλουθα: 1) ο κληρονομούμενος μεταβίβασε κατά κυριότητα λόγω δωρεάς στον πρώτο αναιρεσίβλητο δύο ακίνητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο (νομίμως μεταγραφέν) κατά το έτος 1978. 2) Με συμβολαιογραφικό έγγραφο (νομίμως μεταγραφέν) του έτους 1988 ο κληρονομούμενος μεταβίβασε λόγω δωρεάς στον πρώτο αναιρεσίβλητο την ψιλή κυριότητα δύο (άλλων) ακινήτων του, παρακρατώντας την επ' αυτών επικαρπία υπέρ αυτού και της συζύγου του εφ' όρου ζωής. 3) Με συμβόλαιο (νομίμως μεταγραφέν) του έτους 1987 <<ο αποβιώσας παραιτήθηκε άνευ ανταλλάγματος από τον όρο περί ισοβίου επικαρπίας του επί των ανωτέρω δωρηθέντων ακινήτων...

υπέρ του δωρεοδόχου υιού του... αφού η σύζυγός του... απεβίωσε την 6.9.1983... Επιπλέον δε ο κληρονομούμενος... όπως ρητώς αναφέρεται στο ίδιο συμβόλαιο... δώρισε στον α' εναγόμενο το έτος 1980 το ποσό των 140.000 δραχμών>>. Ζητούσαν δε-πλην άλλων- οι αναιρεσείουσες, με την αγωγή τους, να αναγνωρισθεί ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις ανατροπής των ανωτέρω δωρεών ως αστόργων κατά το μέρος που μ' αυτές προσβαλλόταν το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας που αυτές είχαν ως νόμιμοι κληρονόμοι του πατέρα τους.

Το Πρωτοδικείο απέρριψε το αίτημα αυτό ως μη νόμιμο, το δε Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, απέρριψε την έφεσή τους διαλαμβάνοντας σχετικώς τα εξής: <<Η από 23.6.2000 αγωγή των εναγουσών ως προς τη βάση περί ανατροπής των δωρεών ακινήτων που έγιναν από τον κληρονομούμενο προς τον πρώτο εναγόμενο γιο του και νόμιμο μεριδούχο του, κατά τα έτη 1978 και 1980, δηλαδή πριν από την ισχύ του νόμου 1329/1983, καθώς και συνυπολογισμού της αξίας της αντίστοιχης επικαρπίας ως προς τη δωρεά ψιλής κυριότητας ακινήτων, από την οποία (επικαρπία) παραιτήθηκε ο κληρονομούμενος το έτος 1987 επ' ωφελεία του πρώτου εναγομένου, είναι μη νόμιμη και απορριπτέα, καθόσον, υπό τα περιστατικά που εκτίθενται στο δικόγραφό της, οι δωρεές αυτές δεν προστίθενται στην κληρονομία, αφού δεν έγιναν κατά την τελευταία δεκαετία πριν από το θάνατο του κληρονομουμένου, ούτε με τον όρο να καταλογιστούν στην νόμιμη μοίρα, ενώ περαιτέρω για τον υπολογισμό της αξίας των δωρηθέντων ακινήτων κατά ψιλή κυριότητα κατά τον προσδιορισμό της κληρονομίας, δεν λαμβάνεται υπόψη η ωφέλεια του δωρεοδόχου από τη απόσβεση της επικαρπίας λόγω παραίτησης του κληρονομουμένου κατά το άρθρο 1169 ΑΚ>>.

Με τον πρώτο αναιρετικό λόγο κατά το πρώτο μέρος του αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ αιτίαση και υποστηρίζεται ότι <<ναι μεν από τα δωρητήρια συμβόλαια δεν προκύπτει λεκτική δήλωση του κληρονομουμένου για συνυπολογισμό των παροχών στη νόμιμη μοίρα του δωρεοδόχου, αφού όμως με τις δωρεές εκείνες εξαντλήθηκε εν όλω ή έστω κατά το μέγιστο μέρος της η περιουσία του δωρητή-κληρονομουμένου, πρέπει να συναχθεί σιωπηρά βούληση-δήλωση του τελευταίου για συνυπολογισμό των δωρεών στη νόμιμη μοίρα>>.

Προστίθεται δε ότι τον σχετικό ουσιαστικό ισχυρισμό είχαν προβάλει οι αναιρεσείουσες με την αγωγή τους και με το εφετήριό τους. Από την επισκόπηση όμως του αγωγικού δικογράφου προκύπτει ότι ουδέν διαλαμβανόταν σ' αυτό σχετικώς με όρο του κληρονομουμένου περί καταλογισμού των επίμαχων δωρεών (των ετών 1978 και 1980) στη νόμιμη μοίρα του δωρεοδόχου (πρώτου των αναιρεσιβλήτων).

Κατά συνέπεια και με βάση τα προεκτεθέντα, ο ρηθείς αναιρετικός λόγος είναι αβάσιμος. Περαιτέρω και με βάση επίσης τα ανωτέρω εκτεθέντα, είναι αβάσιμος ο ίδιος αναιρετικός λόγος, κατά το δεύτερο μέρος του (εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ), σύμφωνα με το οποίο το Εφετείο παρεβίασε τις διατάξεις των άρθρων 1833 και 1831 ΑΚ, επειδή δεν συνυπολόγισε στην (πλασματική) κληρονομική περιουσία και δεν κατελόγισε στην νόμιμη μοίρα του πρώτου αναιρεσιβλήτου την αξία της επικαρπίας επί των ακινήτων, την οποία μεταβίβασε σ' αυτόν <<κατά το έτος 1991>> (προφανώς εννοεί το έτος 1987).

Ο δεύτερος αναιρετικός λόγος (εκ του άρθρου 559 αρ. 9 ΚΠολΔ) έχει κατά λέξιν ως εξής: <<Όπως προαναπτύχθηκε με την αγωγή μας ισχυριστήκαμε μεταξύ των άλλων ότι ο αποβιώσας πατέρας μας το έτος 1980 είχε δωρίσει προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο και το χρηματικό ποσό των 140.000 δρχ (αναγόμενο κατά το χρόνο του θανάτου του σε 1.959.408 δρχ) και ζητήσαμε να συνυπολογιστεί και η δωρεά αυτή στην κληρονομία προς τον σκοπό καταλογισμού της στη νόμιμη μοίρα.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο εξέτασε το αίτημα (κεφάλαιο) αυτό και το απέρριψε με ην ίδια ως άνω αιτιολογία, ότι δηλ. δεν έγινε εντός της τελευταίας δεκαετίας από του θανάτου του κληρομουμένου ούτε με τον όρο να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα του δωρεοδόχου-πρώτου αναιρεσιβλήτου. Την κρίση αυτή του Δικαστηρίου προσβάλλαμε με ειδικό λόγο έφεσης, ομού με το παράπονό μας για τον μη καταλογισμό όλων των προαναφερθεισών δωρεών (1ος λόγος έφεσης, 2η σελ.

εφετηρίου). Ωστόσο, το Εφετείο άφησε αδίκαστο το αίτημα (κεφάλαιο) της αγωγής μας αυτό, περιοριζόμενο ρητά στην κρίση για το αίτημά μας περί ανατροπής των "δωρεών ακινήτων" που έγιναν από τον κληρονομούμενο προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο (4ο φύλλο αναιρεσιβαλλόμενης), καθώς και τον μη συνυπολογισμό της αξίας της παραίτησης από της επικαρπίας.

Έτσι όμως που έκρινε το Εφετείο άφησε αδίκαστο το ανωτέρω ξεχωριστό και ειδικό αίτημά μας που αποτελεί ιδιαίτερο κεφάλαιο της αγωγής και κατέστησε την απόφαση του αναιρετέα>>. Υπό τη διατύπωση αυτή, ο ως άνω αναιρετικός λόγος είναι αόριστος και, επομένως, απαράδεκτος, αφού δεν διευκρινίζεται αν στο αγωγικό δικόγραφο είχε διαληφθεί σχετικώς ο ουσιώδης ισχυρισμός:

ότι ο κληρονομούμενος είχε ορίσει το φερόμενο ως δωρηθέν στον πρώτο αναιρεσίβλητο χρηματικό ποσό ως καταλογιστέο στην νόμιμη αυτού μοίρα (όπως δε προαναφέρθηκε, από την επισκόπηση της αγωγής προκύπτει ότι δεν είχε διαληφθεί σ' αυτήν τέτοιος ισχυρισμός). Κατόπιν τούτων, πρέπει η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30.10.2007 αίτηση των ... και ... για αναίρεση της 403/2007 αποφάσεως του Εφετείου Πατρών.

Επιβάλλει στις αναιρεσείουσες τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οχτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 12 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 20 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ