1853/2009 · 1853/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1853 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1853/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2 Πολιτικό Τμήμα-----

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΔΟΜΙΑ ΑΕ-Ε. ΣΕΡΟΓΛΟΥ" που εδρεύει στη Θεσσαλονίκης και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Σταύρο Παπαγερμανό.

Του αναιρεσιβλήτου: ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Κιτρομηλίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29-7-2004 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 28366/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 650/2007 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 24-7-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 5-3-2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου της στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 559 αριθμ. 1, 8 περ. α και 19 ΚΠολΔ ιδρύονται λόγοι αναιρέσεως, αντιστοίχως, αν παραβιάσθηκαν κανόνες του ουσιαστικού δικαίου, αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψιν πράγματα που δεν προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες, αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Περαιτέρω, κατά τα άρθρα 3 και 5 του Ν. 1396/1983, ο εργολάβος και ο υπεργολάβος ολοκλήρου ή τμήματος του έργου, ανεξάρτητα εάν αυτό εκτελείται ολόκληρο ή κατά τμήματα με υπεργολάβους, είναι συνυπεύθυνοι και υποχρεούνται, μεταξύ άλλων, να λαμβάνουν και να τηρούν όλα τα μέτρα ασφαλείας που αφορούν ολόκληρο το έργο ή το τμήμα τούτου που ανέλαβαν. Από τις διατάξεις αυτές καθίσταται σαφές ότι σε αντίθεση με τον κύριο του έργου, που δεν ευθύνεται ως προστήσας για τις παράνομες πράξεις ή παραλείψεις του εργολάβου, αν δεν επιφύλαξε για τον εαυτό του την διεύθυνση και επίβλεψη της εκτελέσεως του έργου, ο εργολάβος που ανέλαβε την εκτέλεση ολόκληρου ή τμήματος του έργου και ανέθεσε την εκτέλεση τμήματος τούτου σε υπεργολάβο, είναι συνυπεύθυνος με αυτόν για τη λήψη και τήρηση των μέτρων ασφαλείας, έστω και αν δεν επιφύλαξε για τον εαυτόν του το δικαίωμα διευθύνσεως και επιβλέψεως του τμήματος που ανέθεσε στον υπεργολάβο ή και αν συμφώνησαν ότι δεν θα έχει την διεύθυνση και επίβλεψη του τμήματος αυτού. Και τούτο, διότι ο εργολάβος ευθύνεται σε κάθε περίπτωση με τις αναγκαστικού δικαίου διατάξεις του Ν. 1396/1983, για τη λήψη και τήρηση των μέτρων ασφαλείας και η ανάθεση της εκτελέσεως τμήματος του έργου σε υπεργολάβο, με οποιαδήποτε συμφωνία, δεν τον απαλλάσσει από την υποχρέωση επιβλέψεως και ελέγχου του υπεργολάβου, ειδικά για τη λήψη και τήρηση των παραπάνω μέτρων. Εξάλλου, προκειμένου περί οικοδομικών εν γένει εργασιών, έχει εφαρμογή το π.δ. 778/1980 "περί των μέτρων ασφαλείας κατά την εκτέλεσιν οικοδομικών εργασιών", οι διατάξεις του οποίου προβλέπουν, μεταξύ άλλων, τα υλικά από τα οποία πρέπει να κατασκευάζονται τα ικριώματα και τα δάπεδα αυτών, καθώς και την ανάγκη επιθεωρήσεως τούτων (αρθρ. 4 παρ. 1 και 9 παρ. 1). Εκ τούτων και εκ του συνδυασμού αυτών προς το άρθρο 1 Ν 1396/1983, κατά το οποίο "οι διατάξεις του νόμου αυτού αφορούν αποκλειστικά στη λήψη και τήρηση των μέτρων ασφαλείας των εργαζομένων και τρίτων κατά την εκτέλεση των οικοδομικών και λοιπών τεχνικών έργων", συνάγεται: αφενός μεν ότι τα μέτρα ασφαλείας αποσκοπούν στην προστασία κάθε εμπλεκομένου στην εκτέλεση του έργου, αφετέρου δε ότι, εάν ο εργολάβος και ο υπεργολάβος παραλείψουν υπαιτίως να λάβουν τα επιβαλλόμενα μέτρα ασφαλείας, επισυμβεί δε, αιτιωδώς συνδεόμενο με την παράλειψη, ατύχημα σε έναν εξ αυτών, ουδόλως αποκλείεται η ευθύνη του ετέρου (ούτε φυσικά η συνευθύνη του ιδίου), ιδίως εάν ο παθών, παράλληλα προς την ιδιότητά του ως εργολάβου ή υπεργολάβου, προσέφερε και την προσωπική του εργασία για την υλοποίηση του έργου.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα ακόλουθα: <<Η εναγομένη, ως εταιρία κατασκευών οικοδομικών έργων, είχε αναλάβει, με σύμβαση έργου με την ιδιοκτήτρια, την κατασκευή ενός βιομηχανικού κτηρίου... στη βιομηχανική περιοχή της ... .... Ενώ το έργο βρίσκονταν σε εξέλιξη, η εναγομένη δυνάμει της από 28-7-2003 έγγραφης σύμβασης, που συνήψε με τον ενάγοντα, ο τελευταίος, ως υπεργολάβος, ανέλαβε τους ελαιοχρωματισμούς και τα σπατουλαρίσματα του ως άνω κτηρίου, με δικά του υλικά. Επίσης συμφωνήθηκε ότι και την επίβλεψη του έργου αυτού θα είχε ο ενάγων και ότι θα είχε επί πλέον την υποχρέωση να εισφέρει κατά χρήση και όλα τα αναγκαία και κατάλληλα για τις συμφωνηθείσες εργασίες, εργαλεία... Ο ενάγων με το συνεργείο του, που αποτελούνταν από τον ίδιο και τον αδελφό του ..., άρχισαν τις εργασίες στις 2003 με προβλεπόμενο χρόνο παράδοσης του έργου, τον Απρίλιο του έτους 2004. Στις 9-9-2003 ο ενάγων, ενώ βρίσκονταν επάνω σε μία ξύλινη σκάλα, σχήματος Λ, τοποθετημένη υπό του ιδίου επί δαπέδου επικλινούς, έχοντος κλίση ελαφρά κατηφορική που την καθιστούσε ασταθή, εκτελούσε εργασίες σπατουλαρίσματος και βαφής στο εξωτερικό μέρος του κτηρίου και ειδικότερα στο κούτελο της όψης αυτού, σε ύψος περίπου τεσσάρων μέτρων, όταν θέλησε να κατεβεί από τη σκάλα αυτή, έπεσε από ύψος 3 μέτρων τουλάχιστον, στο έδαφος, το οποίο ήταν καλυμμένο με φρέσκο τσιμέντο, με αποτέλεσμα να τραυματισθεί... Εξ όλων των ανωτέρω, συνάγεται ότι η χρησιμοποιηθείσα για την ανωτέρω εργασία σκάλα, ανεξαρτήτως αν χορηγήθηκε από την εναγομένη ή ανήκε στα εργαλεία του ενάγοντος, τοποθετήθηκε υπ' αυτού σε δάπεδο ασταθές λόγω της κλίσης του, με αποτέλεσμα να μην έχει σταθερότητα, γεγονός που προκάλεσε την πτώση του στο έδαφος όταν είχε επιχειρήσει να κατεβεί, ουδείς δε υπεύθυνος από πλευράς της εναγομένης υπήρχε στο έργο που να επιβλέπει τις εργασίες και αν πληρούνται και τηρούνται τα προβλεπόμενα σε κάθε περίπτωση, μέτρα ασφαλείας. Όμως, ανεξαρτήτως όλων των παραπάνω, δηλαδή της συμφωνίας (όρου του ως άνω συμφωνητικού) ότι ο ενάγων είχε υποχρέωση να φέρει δικά του εργαλεία για την εκτέλεση- του ανατεθέντος σ αυτόν υπό της εναγομένης, έργου, αν η χρησιμοποιηθείσα σκάλα ανήκε η όχι σ αυτόν (ενάγοντα), ή αν ήταν ή όχι παλιά και κακοσυντηρημένη, η εναγομένη φέρει ευθύνη εκ του νόμου και ανεξαρτήτως πταίσματος, για την πρόκληση του ενδίκου ατυχήματος, των υπ' αυτής προστηθέντων προσώπων και για τον εξ αιτίας τούτου, τραυματισμό του ενάγοντος, καθόσον, ως εργολάβος κατασκευάστρια του όλου έργου, έχοντας αναθέσει υπεργολαβικά την εκτέλεση τμήματος αυτού στον ενάγοντα, ήταν υπεύθυνη υπό την ιδιότητά της ως εργολάβου, για τη λήψη και τήρηση των απαιτούμενων μέτρων ασφαλείας όλων των εργαζομένων στο κτήριο και συνεπώς και για την ασφαλή εργασία του ενάγοντος και ειδικότερα, όφειλε να επιμεληθεί των μέτρων ασφαλείας για όλους τους εργαζομένους στο έργο και να επιβλέπει την τήρηση αυτών και συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορούσε την εργασία του ενάγοντος (σπατουλαρίσματα-ελαιοχρωματισμοί), να παράσχει το κατάλληλο δάπεδο εργασίας, δηλαδή ικρίωμα (σκαλωσιά), με προστατευτικό κιγκλίδωμα, ή να τον υποχρεώσει να εργασθεί με χρήση τέτοιας σκαλωσιάς και φορώντας ζώνη ασφαλείας, δεδομένου ότι η εργασία που εκτελούσε ο ενάγων κατά τη στιγμή του ατυχήματος, απαιτούσε να εργασθεί σε ύψος τουλάχιστον 3,50 μέτρων και ακόμη να επιβλέψει το στήσιμο αυτής (σκαλωσιάς) ώστε να πατά με σταθερότητα και να επιβλέπει η ενάγουσα δια του προς τούτο εξουσιοδοτουμένου οργάνου της, την τήρηση των μέτρων ασφαλείας ως προς όλες τις εργασίες που αφορούσαν το οικοδομικό έργο, μεταξύ των οποίων και οι ελαιοχρωματισμοί αυτού που ανέλαβε ο ενάγων ως υπεργολάβος. Οι ως άνω υποχρεώσεις της απορρέουν ευθέως από τους ως άνω νόμους, οι οποίοι, ως αναγκαστικού δικαίου, εφαρμόζονται αυτεπαγγέλτως και αδιαφόρως αν, με τη σύμβαση που συνήψε με τον ενάγοντα, είχε συμφωνήσει διαφορετικά και, συνεπώς, η επικαλούμενη υπ' αυτής συμφωνία με τον τελευταίο ότι αυτός όφειλε να παράσχει δικά του εργαλεία προς εκτέλεση του έργου που ανέλαβε, συμπεριλαμβανομένων και των δαπέδων εργασίας και ότι η σκάλα που χρησιμοποίησε δεν παρεσχέθη υπ 'αυτής αλλά ήταν δική του, καθώς και ότι με βάση τη συμφωνία τους αυτός (ο ενάγων) θα είχε και την επίβλεψη του εκτελουμένου υπ' αυτού (ενάγοντος) έργου, η οποία (συμφωνία) περιέχεται στο ως άνω ιδιωτικό συμφωνητικό, είναι, κατά τα ανωτέρω αναφερόμενα, άκυρη, ως αντιβαίνουσα στους παραπάνω κανόνες δημοσίας τάξης (άρθρο 174 του ΚΠολΔ), οι οποίοι λαμβάνονται αυτεπαγγέλτως υπόψη υπό του δικαστηρίου. Οι παραλείψεις αυτές της εναγομένης που συνιστούν ευθεία παράβαση των μέτρων και κανονισμών ασφαλείας των εργαζομένων σε οικοδομικά έργα, τα οποία εκ του νόμου αυτή είχε υποχρέωση να λάβει και να ελέγχει την τήρησή τους και που από αμέλεια δεν έλαβε, τελούν σε αιτιώδη συνάφεια με το ατύχημα, δεδομένου ότι αν είχε χρησιμοποιηθεί υπό του ενάγοντος η κατάλληλη και προβλεπόμενη υπό του νόμου σκαλωσιά που έπρεπε να υπάρχει στο έργο για εργασίες που απαιτούνταν να γίνουν σε μεγάλο ύψος από το έδαφος, θα είχε αποφευχθεί η πτώση του ενάγοντος και συνεπώς, η ευθύνη της απορρέει και θεμελιώνεται στις ως άνω διατάξεις, κάθε δε αντίθετος ισχυρισμός της είναι παντελώς αβάσιμος και συνεπώς απορριπτέος. Συνυπαιτιότητα, όμως, είχε και ο ενάγων για την πτώση του στο έδαφος, που είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό του, καθόσον, ως υπεργολάβος, είχε και ο ίδιος ευθύνη για τη λήψη και εφαρμογή των απαιτούμενων μέτρων ασφαλείας για την ασφάλεια των εργαζομένων στο συνεργείο του καθώς και για τον εαυτό του, εφόσον εργάζονταν ως εργάτης>>. Υπό τις παραδοχές αυτές και με βάση τα προεκτεθέντα, το Εφετείο δεν παρεβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή τις ως άνω διατάξεις του Ν 1396/1983, διέλαβε δε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και απηλλαγμένες αντιφάσεων ή ενδοιαστικών κρίσεων αιτιολογίες σχετικώς με την ευθύνη της εργοληπτρίας για το ανωτέρω ατύχημα. Ειδικότερα, και παρά τα αντιθέτως υποστηριζόμενα με τον δεύτερο αναιρετικό λόγο (εκ του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ), δεν είναι νομικώς ανεπέρειστη η αποδοθείσα στην αναιρεσείουσα εργολήπτρια ευθύνη για τον τραυματισμό του αναιρεσιβλήτου, που ήταν υπεργολάβος και παράλληλα εργαζόταν και προσωπικώς κατά την εκτέλεση του έργου, δεν είναι δε αντιφατική, δεν τελεί δηλαδή σε λογική ανακολουθία, η παραδοχή του Εφετείου για τη σύμπτωση των δύο αυτών ιδιοτήτων (του υπεργολάβου και του εργαζομένου) στο ίδιο πρόσωπο (του αναιρεσιβλήτου). Επομένως, ο αναιρετικός αυτός λόγος είναι αβάσιμος.

Αβάσιμος είναι επίσης ο πρώτος λόγος (εκ του άρθρου 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ), σύμφωνα με τον οποίο, ενώ κατά την ιστορική βάση της αγωγής η αδικοπρακτική ευθύνη της αναιρεσείουσας θεμελιώνεται σε μόνο τον ισχυρισμό ότι αυτή χορήγησε στον ενάγοντα- αναιρεσίβλητο εργαλείο ακατάλληλο για χρήση, και δη την προαναφερόμενη σκάλα, το Εφετείο απέδωσε την ευθύνη της πρώτης για το ατύχημα στην παράλειψή της, ως εργολήπτριας, να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα ασφαλείας. Τούτο δε, διότι από την επισκόπηση του αγωγικού δικογράφου και την εκτίμηση του περιεχομένου του, προκύπτει ότι σ' αυτό εμπεριέχεται ο φερόμενος ως ελλείπων ισχυρισμός. Συγκεκριμένα, πέρα από την αναλυτική περιγραφή του τρόπου που εργαζόταν ο αναιρεσίβλητος κατά τον χρόνο του ατυχήματος (από τον οποίο λογικώς συνάγεται ότι δεν είχε γίνει τοποθέτηση δαπέδου εργασίας), στην αγωγή του αυτός ρητά ανέφερε ότι "η εναγομένη δεν είχε λάβει τα κατά την εκτέλεση του έργου δέοντα μέτρα ασφαλείας" (σελ. 3) και ότι "το επίδικο ατύχημα, οφείλεται αποκλειστικά στην εγκληματική αμέλεια της εναγομένης να μη λάβει μέτρα, που θα διασφάλιζαν τη σωματική του ακεραιότητα" (σελ. 8). Εξάλλου, για την εξειδίκευση της συνοπτικώς περιγραφόμενης στην αγωγή αμελούς συμπεριφοράς των οργάνων και προστηθέντων της αναιρεσείουσας, ιδίως ως προς τα ληπτέα από αυτούς μέτρα ασφαλείας, το Εφετείο επιτρεπτώς έλαβε υπόψη και τα προκύψαντα εκ της αποδεικτικής διαδικασίας και μνημονευόμενα στην απόφασή του ειδικότερα πραγματικά περιστατικά, παρόλο που αυτά δεν αναφέρονται στην αγωγή. Κατά συνέπεια, πρέπει η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 24-7-2007 αίτηση της εταιρίας <<ΔΟΜΙΑ ΑΕ - Ε. ΣΕΡΟΓΛΟΥ>> για αναίρεση της 650/2007 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Επιβάλλει στην αναιρεσείουσα τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε χίλια οχτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 12 Ιουνίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 20 Ιουλίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ