1853/2008 · 1853/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1853 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1853/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δημητρίου Λοβέρδου), Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Δημήτριο Πατινίδη και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Μαΐου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

1). Της αναιρεσείουσας: Χ1, η οποία παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο της Ελένη Τσουκλείδου. 2). Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία πρώην "SPACE HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟ -ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ - ΕΞΑΓΩΓΕΣ" που εδρεύει στην Αγία Παρασκευή Αττικής και εκπροσωπείται νομίμως, και ήδη "SPACE HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ", η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Σπανό.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, για τον εαυτό του (ατομικά) και ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος την 17-3-1987 υιού αυτού Ψ, 2) Ψ2, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος ως άνω υιού αυτής Ψ, 3) Ψ3, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος ως άνω αδελφού αυτής Ψ, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ελένη Φίφη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/4/1995 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2931/1996 και 4821/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 2641/2007 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η υπό στοιχείο (1) αναιρεσείουσα με την από 12/7/2007 αίτησή της και τους από 4/12/2007 πρόσθετους λόγους καθώς και η αναιρεσείουσα υπό στοιχείο (2) με την από 11/10/2007 αίτησή της και τους από 4/12/2007 πρόσθετους λόγους. Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που συνεκφωνήθηκαν από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Τέντες, ανέγνωσε τις από 20/2/2008 εκθέσεις του, με τις οποίες εισηγήθηκε την παραδοχή των κρινόμενων αιτήσεων αναιρέσεως. Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσειόντων ζήτησαν την παραδοχή των αιτήσεων και των προσθέτων λόγων αναίρεσης, αντίστοιχα, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή τους και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 919 ΑΚ όποιος με πρόθεση ζημίωσε άλλον κατά τρόπο αντίθετο προς τα χρηστά ήθη έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει. Με τη διάταξη αυτή, που συμπληρώνει και επεκτείνει τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, ανάγεται σε αυτοτελή αδικοπραξία, που τίκτει υποχρέωση προς αποζημίωση, καθώς και προς καταβολή χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης, η κατά τρόπο αντίθετο προς τα χρηστά ήθη συμπεριφορά του υπαιτίου, εφόσον αυτή έγινε με πρόθεση επαγωγής ζημιάς. Ως κριτήριο των χρηστών ηθών, η έννοια των οποίων είναι νομική και εξετάζεται αντικειμενικώς, χρησιμεύουν οι ιδέες του εκάστοτε κατά τη γενική αντίληψη χρηστώς και με φρόνηση σκεπτομένου μέσου κοινωνικού ανθρώπου. Η διαπίστωση στη συγκεκριμένη περίπτωση της αντιθέσεως προς τα χρηστά ήθη, την οποία δε αποκλείει η ύπαρξη σχετικού δικαιώματος ή ευχέρειας, γίνεται από το δικαστή με βάση το σύνολο των ειδικών συνθηκών, υπό τις οποίες πραγματώθηκε η συγκεκριμένη συμπεριφορά, όπως τα κίνητρα, τα μέσα, οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν και ο σκοπός που επιδιώχθηκε. Όσον αφορά την πρόθεση δεν απαιτείται ο ζημιώσας να ενήργησε με μοναδικό σκοπό τη βλάβη του άλλου, αλλ' αρκεί η γνώση του ότι με τη συμπεριφορά του μπορεί να προκαλέσει ζημία, το ενδεχόμενο της οποίας αποδέχεται. Η πρόθεση αυτή πάντως αναφέρεται μόνο στην επαγωγή ζημίας και όχι στον ανήθικο ή παράνομο χαρακτήρα της πράξεως. Η σύναψη συμβάσεως που εκ του πράγματος, εν γνώσει του ενός συμβαλλομένου, επάγεται τη ματαίωση της εκπληρώσεως άλλης συμβάσεως, την οποία είχε συνάψει προηγουμένως ο αντισυμβαλλόμενός του με τρίτο, δεν συνιστά καθεαυτή, χωρίς τη συνδρομή άλλων περιστάσεων, ανήθικη συμπεριφορά κατά την έννοια του άρθρου 919 ΑΚ. Έτσι, αν υποτεθεί ότι καταρτισθεί σύμβαση έργου, που έχει ως αντικείμενο την προσθήκη, με δαπάνες του εργολάβου, ορόφων σε υφιστάμενη οικοδομή, με αμοιβή τη μεταβίβαση εκ μέρους του εργοδότη ποσοστών εξ' αδιαιρέτου του ακινήτου, που αντιστοιχούν στο δικαίωμα του υψούν, τελεί δε η σύμβαση αυτή υπό την αίρεση ότι θα επιτραπεί η προσθήκη αυτή από τις πολεοδομικές διατάξεις, στη συνέχεια δε, μετά πάροδο ορισμένου χρονικού διαστήματος κατά το οποίο δεν εκπληρώθηκε η σύμβαση αυτή, διότι δεν είχε κατ' αρχήν επιτραπεί η προσθήκη λόγω εξαντλήσεως του επιτρεπομένου συντελεστή δομήσεως, ο εργοδότης πωλήσει και μεταβιβάσει τα ανήκοντα σε αυτόν εξ' αδιαιρέτου ποσοστά επί του οικοπέδου, που αντιστοιχούν στο δικαίωμα του υψούν σε τρίτον, ο οποίος, υπερβαίνοντας το υπάρχον κατ' αρχήν πολεοδομικό κώλυμα, κάνοντας χρήση της δυνατότητας μεταφοράς συντελεστή δομήσεως, προβαίνει στην προσθήκη των ορόφων, δεν υπάρχει εκ μέρους του τελευταίου επέμβαση στον υφιστάμενο μεταξύ των συμβληθέντων στην προηγηθείσα σύμβαση έργου ενοχικό δεσμό αντιβαίνουσα στα χρηστά ήθη. Υπό τις ανωτέρω περιστάσεις, σύμφωνα με τις αντιλήψεις του χρηστώς και εμφρόνως σκεπτομένου μέσου κοινωνικού ανθρώπου, η συμπεριφορά τόσο του μεταβιβάζοντος, όσο και του αποκτώντος το δικαίωμα του υψούν τρίτου, παρά την εκ μέρους του γνώση της προηγηθείσας συμβάσεως έργου, δεν αντίκειται στην κοινωνική ηθική κατά την άνω έννοια. Ειδικότερα πρέπει να σημειωθεί ότι η υπέρβαση του πολεοδομικού εμποδίου με τη μεταφορά συντελεστή δομήσεως απαιτεί, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, σημαντική δαπάνη, εκφεύγουσα των συνήθων κατασκευαστικών δαπανών. Έτσι καθίσταται αντικειμενικώς αβέβαιο αν ο εργολάβος θα ήταν πρόθυμος να πράξει το ίδιο, τούτο δε συνιστά περίσταση αποκλείουσα, σε κάθε περίπτωση, τον χαρακτηρισμό της βλάβης που τυχόν υφίσταται ο εργολάβος ως ανήθικης.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την παροσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα : Ο πρώτος των εναγόντων (ήδη πρώτος αναιρεσίβλητος) Ψ1, ο αποβιώσας την 17/3/1987 κληρονομηθείς κατ' ισομοιρίαν από τους ενάγοντες - αναιρεσιβλήτους Ψ και η πρώτη εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα Χ1 ήσαν συγκύριοι, κατά ποσοστό 750 χιλιοστών η τελευταία και 125 χιλιοστών έκαστος των άνω Ψ1 και Ψ, ενός οικοπέδου κειμένου στο ..... . Οι εν λόγω συγκύριοι συμφώνησαν την επί του οικοπέδου ανέγερση πολυωρόφου οικοδομής, υπαγομένης στις διατάξεις του νόμου περί οριζοντίου ιδιοκτησίας, την οποία (ανέγερση οικοδομής) η εκ των συνιδιοκτητών Χ1 ανέθεσε, κατά το μέρος που την αφορούσε, στους άνω συγκυρίους Ψ1 και Ψ, με το ..... προσύμφωνο της συμβολαιογράφου Μ. Τσουκαλά - Βαλασάκη. Με τον όρο 2α του προσυμφώνου, καθώς και με την υπ' αριθμ. ..... πράξη συστάσεως οριζοντίου ιδιοκτησίας, συμφωνήθηκε και η εναγόμενη και εκκαλούσα Χ1 ανέλαβε την υποχρέωση, εφ' όσον επετρέπετο από τις πολεοδομικές διατάξεις και την στατική ικανότητα του κτιρίου, να αναθέσει στους προαναφερομένους πρώτο ενάγοντα και τον ήδη θανόντα και κληρονομηθέντα από αυτόν και τους λοιπούς ενάγοντες Ψ, την επιμελεία και δαπάναις αυτών, ανέγερση προσθήκης όσων νέων ορόφων επετρέπετο, κατανεμημένων σε αυτοτελείς οριζόντιες ιδιοκτησίες, επί του δώματος της εν λόγω οικοδομής. Συμφωνήθηκε επίσης να περιέλθουν στην κυριότητα της Χ1 το 25% της επιφανείας των νέων κτισμάτων, που θα αντιστοιχούσαν στα από αυτή παρακρατούμενα οριστικώς 10 χιλιοστά εξ αδιαιρέτου του όλου οικοπέδου από τα 40 συνολικώς χιλιοστά, τα οποία αντιστοιχούσαν στο 75% της επιφανείας των νέων ορόφων, και ανέλαβε αυτή την υποχρέωση να μεταβιβάσει στους εργολάβους κατασκευαστές της πολυκατοικίας Ψ1 και Ψ, ως εργολαβικό αντάλλαγμα, τα υπόλοιπα 30 χιλιοστά εξ αδιαιρέτου. Σε εκτέλεση των συμφωνηθέντων οι τελευταίοι κατασκεύασαν την πολυκατοικία και απέμενε η πραγματοποίηση των όρων σχετικώς με την προσθήκη. Επιτραπείσης δε της επεκτάσεως της οικοδομής καθ' ύψος και της νομίμου δυνατότητος της αγοράς συντελεστού δομήσεως και διαπιστωθείσης της στατικής ικανότητος για την προσθήκη ορόφων, οι κατασκευαστές Ψ1 και Ψ όχλησαν τη Χ1 για την εκπλήρωση των συμφωνηθέντων. Η τελευταία, όμως, αντισυμβατικώς και παρά τη συμφωνία τους, από πρόθεση ενεργήσασα με τρόπο αντιβαίνοντα προς τα χρηστά ήθη, προέβη, εν αγνοία τους, δυνάμει του υπ' αριθμ. ..... συμβολαίου της συμβολαιογράφου Αθηνών Άννας - Χρόνη Πολυμίλη, στην πώληση και μεταβίβαση (του Γ ορόφου και) των άνω 40? εξ αδιαιρέτου του οικοπέδου στην δεύτερη εναγόμενη και ήδη αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "SPACE HELLAS ANΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ - ΕΞΑΓΩΓΕΣ", η οποία ανήγειρε δύο επιπλέον ορόφους. Η τελευταία είχε ήδη, αγοράσει, δυνάμει του υπ' αριθμ. ..... συμβολαίου της συμβολαιογράφου Αθηνών Κων/νας Χριστοδούλου και, εν συνεχεία, με τα υπ' αριθμ. ....., ..... και ..... συμβόλαια της συμβ/φου Αθηνών Μαργ. Τσουκαλά - Βαλασάκη, τις περιγραφόμενες σε αυτά οριζόντιες ιδιοκτησίες των δευτέρου, ισογείου και του υπογείου ορόφων της ως άνω πολυκατοικίας από την συνεναγομένη της, τη συμπράξει και υποδείξει των πρώτου ενάγοντος και των λοιπών ως κληρονόμων και ετέλει σε πλήρη γνώση των ως άνω συμφωνιών, καθόσον στα συμβόλαια αυτά, όσο και στο προαναφερθέν ..... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Άννας Χρόνη - Πολυμίλη δήλωνε ρητώς ότι: "έλαβε γνώση και πλήρη γνώση των πιο πάνω με αριθμό ..... εργολαβικού προσυμφώνου και εργολαβικού και της υπ' αριθμ. ..... πράξεως συστάσεως οριζοντίου ιδιοκτησίας της συμβολαιογράφου Αθηνών Μαργαρίτας Τσουκαλά - Βαλασάκη και των σε αυτά όρων και συμφωνιών, τα οποία ρητά αποδέχεται". Επομένως από πρόθεση προέβη, παρά την ύπαρξη του σχετικού ως άνω όρου του συμβολαίου, που επέβαλε την μεταβίβαση των 30ο/οοο στους εργολάβους και την ανέγερση της προσθήκης ορόφων από αυτούς, στην αγορά κατά τα ανωτέρω ποσοστών εξ' αδιαιρέτου του ακινήτου και στην προσθήκη των δύο ορόφων. Με την ενέργεια δε αυτή στέρησε τους εργολάβους από το προαναφερόμενο ποσοστό 75% επί των νέων ορόφων, το οποίο και ωφελήθηκε αυτή. Εξάλλου, δέχθηκε το δικαστήριο ότι συνέτρεχαν οι νόμιμες και τεχνικές (στατική μελέτη, συντελεστής δομήσεως κλπ) προϋποθέσεις για την ανέγερση προσθήκης επί του δώματος, εφ' όσον αρμοδίως επετράπη η έκδοση νέας αδείας προς τούτο. Κατ' ακολουθίαν των παραδοχών αυτών το Εφετείο έκρινε ότι θεμελιώνεται ευθύνη των αναιρεσειουσών προς αποζημίωση των εναγόντων κατά τη διάταξη του άρθρου 919 ΑΚ και επομένως είναι βάσιμη η σχετική (ένδικη) αξίωση των τελευταίων. Με την κρίση του αυτή όμως το δικαστήριο της ουσίας παραβίασε την εν λόγω διάταξη ευθέως και εκ πλαγίου. Διότι αφενός μεν ως προς την αναιρεσείουσα εταιρεία SPACE HELLAS A.E. εφάρμοσε αυτήν ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της, αφού, σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν στις σκέψεις που προηγήθηκαν, η συμπεριφορά της αναιρεσείουσας αυτής δεν αντίκειται στα χρηστά ήθη, αφετέρου δε, ως προς την αναιρεσείουσα Χ1, οι αιτιολογίες που περιέχει η απόφασή του είναι ασαφείς, διότι δεν διευκρινίζεται πότε η αναιρεσείουσα αυτή οχλήθηκε από τους ενάγοντες, με σοβαρή πρόθεση εκ μέρους τους, για την εκπλήρωση των συμφωνηθέντων, και ειδικότερα αν οχλήθηκε πριν ή μετά την κατάρτιση του Ν. 1043/5.10.1990 συμβολαίου, ήτοι δεν διευκρινίζει επί μέρους περίσταση απαραίτητη για την κρίση ότι η συμπεριφορά της διαδίκου αυτής ήταν ανήθικη κατά την έννοια του άρθρου 919 ΑΚ, καθώς επίσης δεν διευκρινίζει αν η ίδια διάδικος είχε πρόθεση προξενήσεως ζημίας ήτοι καταλείπει ασαφές στοιχείο αναφερόμενο σε μία από τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 919 Α.Κ. Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια των αριθμών 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, οι δε σχετικοί λόγοι των συνεκδικαζομένων αιτήσεων αναιρέσεως, αντιστοίχως, ήτοι ο δεύτερος λόγος του αναιρετηρίου, της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία ήδη "SPACE HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ - ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ", όπως συμπληρώνεται με τους πρόσθετους λόγους της αναιρέσεως, καθώς και ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου της Χ1, όπως συμπληρώνεται με τους πρόσθετους λόγους της αναιρέσεως, είναι βάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Δικαστήριο που την εξέδωσε, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει την από 12.7.2007 αίτηση της Χ1 και την από 11.10.2007 αίτηση της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "SPACE HELLAS ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΜΠΟΡΙΟ - ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΕΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ - ΕΞΑΓΩΓΕΣ" για αναίρεση της 2641/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Αναιρεί την 2641/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς εκ νέου εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών, την οποία ορίζει για κάθε μία από αυτές στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 23 Ιουνίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό την 1η Δεκεμβρίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ