Supreme Court allows appeal against traffic accident verdict, remanding case due to error in priority rule application.

Απόφαση 184 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 184/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων-καλούντων: 1) Χ1, 2) Χ2, κατοίκων ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Μανωλάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων-καθ'ών η κλήση: 1) Ψ1, κατοίκου ......, 2) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΗ Α.Α.Ε.", που εδρεύει στην ...... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ευθύμιο Ζήση με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις και 3) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΦΟΙΝΙΞ METROLIFE ΕΜΠΟΡΙΚΗ Α.Ε.Α.Ε.", που εδρεύει στην ...... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία δεν εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22 Οκτωβρίου 2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και την από 15 Δεκεμβρίου 2003 αγωγή του ήδη 1ου αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκαν στο Ειρηνοδικείου Ηρακλείου και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 511/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 353/2005 οριστική του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου (δικάσαντος ως Εφετείου). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 15 Απριλίου 2006 αίτησή τους επί της οποίας εκδόθηκε η με αριθμό 1250/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επανέφεραν προς συζήτηση οι καλούντες με την από 15/11/2007 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος, ανέγνωσε την από 10/4/2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στην σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτου Αχιλλέα Νταφούλη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης ως απαράδεκτης, κατά το μέρος που στρέφεται κατά της 3ης αναιρεσίβλητης και την παραδοχή αυτής ως προς τους δύο πρώτους αναιρεσίβλητους.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Κατά τα άρθρα 294, 295 και 297 του ΚΠολΔ ο ενάγων μπορεί να παραιτηθεί από το δικόγραφο της αγωγής χωρίς τη συναίνεση του εναγομένου πριν αυτός προχωρήσει στην προφορική συζήτηση της ουσίας της υπόθεσης, με δήλωση που καταχωρίζεται στα πρακτικά ή με δικόγραφο που επιδίδεται στον αντίδικο του παραιτουμένου.

Αυτοτελές δικόγραφο αποτελεί και η κλήση προς επανασυζήτηση της υπόθεσης. Κατά δε το άρθρο 299 του ίδιου Κώδικα οι διατάξεις των άρθρων 294 έως 298 εφαρμόζονται και στα ένδικα μέσα. Η παραίτηση αυτή έχει ως αποτέλεσμα ότι η αναίρεση θεωρείται πως δεν ασκήθηκε και η δίκη κηρύσσεται καταργημένη ως προς το διάδικο που παραιτήθηκε.

Στην προκείμενη περίπτωση, οι αναιρεσείοντες με την από 15-11-2007 κλήση προς επανασυζήτηση της από 15-4-2006 αίτησης αναίρεσης κατά της 353/2005 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου, δήλωσαν ότι παραιτούνται του δικογράφου της ως άνω αίτησης αναίρεσης ως προς την τρίτη των καθ' ων ανώνυμη ασφαλιστική εταιρεία "GROUMA ΦΟΙΝΙΞ ΑΕΓΑ", ως καθολικής διαδόχου της εταιρείας "ΦΟΙΝΙΞ ΜΕΤΡΟΛΑΪΦ ΕΜΠΟΡΙΚΗ Α.Ε.Α.Ε.".

Η ως άνω κλήση-δήλωση επιδόθηκε σ' αυτή, όπως προκύπτει από τη ...... έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή Πειραιώς ......, υπογράφεται δε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δ. Μανωλάκη, ο οποίος είχε προηγουμένως διορισθεί ως πληρεξούσιος των παραιτουμένων αναιρεσειόντων με το ...... πληρεξούσιο της συμβολαιογράφου Ηρακλείου Ειρήνη Λημνιού.

Επομένως, νομίμως παραιτήθηκαν οι αναιρεσείοντες, ως προς την τρίτη των αναιρεσιβλήτων, από το δικόγραφο της αναίρεσης, η οποία, έτσι, θεωρείται πως δεν ασκήθηκε και η δίκη, που ανοίχτηκε με αυτή πρέπει να κηρυχθεί καταργημένη ως προς την ανωτέρω αναιρεσίβλητη.

II. Από τις διατάξεις των άρθρων 10 του ΓΠΝ/1911, 297 έως 300, 330 εδ. β' και 914 του ΑΚ προκύπτει, ότι σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ δύο οχημάτων η ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του οδηγού και της ζημίας.

Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει, όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια, που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή, που, αν είχε καταβληθεί, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς οδηγού αυτοκινήτου, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή της συγκρούσεως. Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει, όταν η παράνομη συμπεριφορά του οδηγού ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Η ύπαρξη της υπαιτιότητας δεν αποκλείεται κατ' αρχήν από το γεγονός, ότι στο αποτέλεσμα του ατυχήματος συνετέλεσε και συντρέχον πταίσμα του ζημιωθέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος, αλλά η ύπαρξη αυτού, προβαλλόμενη από τον υπαίτιο κατ' ένσταση, συνεπάγεται τη μη επιδίκαση από το δικαστήριο αποζημιώσεως ή τη μείωση του ποσού της (άρθρο 300 ΑΚ).

Εξάλλου, η παράβαση των διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) δεν θεμελιώνει αυτή καθ' εαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παραβάσεως και του επελθόντος αποτελέσματος.

Από τις διατάξεις του άρθρου 26 παρ.4 και 5 του Ν. 2696/1999, περί του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, (ΚΟΚ) προκύπτει, ότι στους κόμβους, που, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 2 παρ.1 του ίδιου Κώδικα, αποτελούν οι ισόπεδες συμβολές, διακλαδώσεις ή διασταυρώσεις οδών, περιλαμβανομένων και των ελεύθερων χώρων, που σχηματίζονται από αυτές, όταν δεν υπάρχει σήμανση, η προτεραιότητα ανήκει σε εκείνον, που έρχεται από δεξιά.

Εξαίρεση από αυτόν τον κανόνα αναγνωρίζεται μόνο στις περιοριστικά αναφερόμενες στην εν λόγω διάταξη περιπτώσεις? α) εκείνων, που κινούνται σε αυτοκινητόδρομους, εθνικές οδούς ή οδούς ταχείας κυκλοφορίας, β) των σιδηροδρομικών και τροχιοδρομικών οχημάτων, τα οποία έχουν, σε κάθε περίπτωση, προτεραιότητα, γ) αυτών, που εισέρχονται σε οδό από χωματόδρομο, μονοπάτια, παρόδια ιδιοκτησία, χώρους σταθμεύσεως και σταθμούς ανεφοδιασμού και δ) εκείνων, που εκκινούν ή κινούνται προς τα πίσω, όπου αυτό επιτρέπεται, οι οποίοι οφείλουν, σε κάθε περίπτωση, να παραχωρούν προτεραιότητα στους εξ αριστερών τους κινούμενους οδηγούς.

Στην πιο πάνω εξαίρεση δεν περιλαμβάνεται η περίπτωση, κατά την οποία σε ισόπεδο κόμβο μια οδός τέμνει καθέτως άλλη σε σχήμα "T", ήτοι καταλήγει σ' αυτήν χωρίς να συνεχίζεται, διότι ούτε ρητώς στο νόμο αναφέρεται αυτή η περίπτωση, ούτε και κατ' αναλογία μπορεί να ενταχθεί στην εξαίρεση, είναι δε διαφορετικό το γεγονός, ότι ο κινούμενος στην τέμνουσα οδό οδηγός είναι υποχρεωμένος, στα πλαίσια των διατάξεων των άρθρων 19 παρ.1, 2 και 3 και 21 παρ. 1 και 2 του ΚΟΚ, να έχει τον έλεγχο του οχήματός του, να ρυθμίζει την ταχύτητά του αναλόγως με τις κρατούσες συνθήκες, να την μειώνει πλησίον των ισόπεδων οδικών κόμβων, να βεβαιώνεται, αν πρόκειται να εισέλθει αριστερά ή δεξιά σε άλλη οδό, ότι μπορεί να το πράξει χωρίς κίνδυνο ή παρακώλυση των λοιπών χρηστών της οδού και να χρησιμοποιήσει τους δείκτες κατευθύνσεως, για να καταστήσει εγκαίρως γνωστή την πρόθεσή του να αλλάξει διεύθυνση προς τα αριστερά ή δεξιά κατά περίπτωση.

Επομένως, επί ισόπεδου κόμβου σε σχήμα "Τ", όπου δεν υπάρχει σχετική σήμανση, η προτεραιότητα ανήκει στον κινούμενο επί της τεμνούσης οδού, έναντι των εξ αριστερών υποχρέων (ΑΠ 635/2007, 2039/2006, 1044/2005). Περαιτέρω, κατά το άρθρο 560 εδ. 1 ΚΠολΔ, κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, συνίσταται δε η παραβίαση στην εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα, που υπάρχει, στην πρώτη περίπτωση όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή και στη δεύτερη περίπτωση όταν εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται, κατά περίπτωση, κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αν και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν αντίστοιχα οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, σύμφωνα με όσα ανέλεγκτα δέχτηκε το δικαστήριο της ουσίας.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Ηρακλείου, που δίκασε ως Εφετείο, ύστερα από εκτίμηση των αποδείξεων, δέχτηκε, ανέλεγκτα, τα ακόλουθα: "Στις 1-9-2003, ώρα 09:05, η Χ1 οδηγούσε το ...... ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας εξ ημίσεως αυτής και του συζύγου της Χ2, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για τις έναντι τρίτων ζημίες στην ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΦΟΙΝΙΞ - ΜETROLIFE ΕΜΠΟΡΙΚΗ Α.Ε.Α.Ε.", στην περιοχή της ......

και ειδικότερα επί της οδού ......, προτιθέμενη να εισέλθει, πραγματοποιώντας αριστερή στροφή σε σχέση με την πορεία της, στην οδό ...... . Την ίδια ως άνω ημεροχρονολογία ο Ψ1 οδηγούσε το ...... ΙΧΦ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του, που ήταν ασφαλισμένο για τις έναντι τρίτων ζημίες στην ανώνυμη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΙΣ Α.Α.Ε.", κινούμενος στην περιοχή της ......

και επί της οδού ......, με κατεύθυνση προς το ...... . Πρέπει να λεχθεί, ότι η οδός ...... συμβάλει με την οδό ......, καταλήγοντας στην τελευταία, χωρίς να συνεχίζεται, και μάλιστα κατά τέτοιο τρόπο ώστε η διασταύρωση των ανωτέρω δύο οδών να σχηματίζει σχήμα "Τ", με αποτέλεσμα τα οχήματα που κινούνται επί της οδού ......

να στρίβουν είτε δεξιά (προς ......) είτε αριστερά (προς ......), εισερχόμενα έτσι στην οδό ...... . Περαιτέρω, όταν το ...... ΙΧΕ αυτοκίνητο, συνιδιοκτησίας των Χ1 και Χ2 έφθασε στη συμβολή των δυο ως άνω προαναφερόμενων οδών, η οδηγός του, Χ1, επιχειρώντας να εισέλθει στην οδό ...... και πριν ολοκληρώσει την αριστερή στροφή για να κινηθεί στο ρεύμα πορείας προς ......, συγκρούσθηκε με το ......

ΙΧΦ αυτοκίνητο, που οδηγούσε ο ......, ιδιοκτησίας του ιδίου. Ενόψει επομένως της διαμορφώσεως του προπεριγραφέντος κόμβου και των σκέψεων που προηγήθηκαν, (κατά τις οποίες επί ισόπεδου κόμβου σε σχήμα "Τ", το αυτοκίνητο που κινείται επί της τέμνουσας και στη συμβολή των οδών θα αλλάξει πορεία είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά, δεν έχει προτεραιότητα εν σχέσει προς το αυτοκίνητο που κινείται επί της άλλης οδού και δεν αλλάζει πορεία, εκτός αν υφίσταται η πρόσθετη πινακίδα Πρ-10, οι οδηγοί των οχημάτων που κινούνται επί της οδού ......

με κατεύθυνση προς το ......, έχουν κατ' αρχήν προτεραιότητα σε σχέση με τους οδηγούς που κινούνται επί της οδού ...... και προτίθενται στη συμβολή της τελευταίας με την οδό ......, να πραγματοποιήσουν στροφή προς τα αριστερά για να κατευθυνθούν προς τη ...... . Κατά συνέπεια, αποκλειστική υπαίτια του ενδίκου αυτοκινητικού ατυχήματος είναι η οδηγός του ......

ΙΧΕ αυτοκινήτου, Χ1, η οποία από έλλειψη προσοχής την οποία όφειλε κατά τις περιστάσεις και μπορούσε να καταβάλει, δεν προέβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα της πράξης της, έτσι, χωρίς να οδηγεί με σύνεση και με διαρκώς τεταμένη την προσοχή της ώστε να είναι σε θέση να προβλέψει και να αποφύγει το αποτέλεσμα της πράξης της, χωρίς να έχει τον έλεγχο του οχήματός της, ώστε να εκτελεί ανά πάσα στιγμή τους απαιτούμενους χειρισμούς, χωρίς να ρυθμίζει την ταχύτητα του οχήματός της, λαμβάνοντας υπόψη συνεχώς και τις επικρατούσες συνθήκες, ιδιαίτερα τα χαρακτηριστικά της οδού, ώστε να είναι σε θέση να διακόψει την πορεία του οχήματός της μπροστά από οποιοδήποτε εμπόδιο και παραβιάζοντας την προτεραιότητα που είχε το ......

ΙΧΦ αυτοκίνητο, λόγω της υπάρχουσας διασταυρώσεως σε σχήμα "Τ", υπέπεσε κατ' αυτόν τον τρόπο στην παραβίαση των διατάξεων των άρθρων 12 παρ. 1, 19 παρ. 1, 2, 3, 21, 23 και 26 παρ. 5 του ΚΟΚ". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο εξαφάνισε την πρωτόδικη 511/2004 απόφαση του Ειρηνοδικείου Ηρακλείου και έπειτα δέχτηκε εν μέρει ως βάσιμη την από 15-12-2003 αγωγή του πρώτου αναιρεσίβλητου (Ψ1), ενώ απέρριψε την από 22-10-2003 αγωγή των αναιρεσειόντων.

Κρίνοντας όμως έτσι η προσβαλλομένη, επειδή εστίασε την αποκλειστική ευθύνη της πρώτης αναιρεσείουσας οδηγού του ΙΧΕ αυτοκινήτου για τη σύγκρουση αυτή και τις υλικές ζημίες των οχημάτων στο γεγονός, ότι η προτεραιότητα στη συμβολή των ως άνω οδών ανήκε στον πρώτο αναιρεσίβλητο οδηγό του ΙΧΦ αυτοκινήτου και όχι στην από δεξιά προερχόμενη αναιρεσείουσα οδηγό του ΙΧΕ αυτοκινήτου που εκινείτο στην τέμνουσα οδό, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε την ως άνω διάταξη του άρθρου 26 παρ. 5 του Κ.Ο.Κ.

Συνακόλουθα υπέπεσε στην αποδιδόμενη από το εδάφιο 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ πλημμέλεια, γι' αυτό και πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο σχετικός μοναδικός λόγος του αναιρετηρίου, να αναιρεθεί η αναιρεσιβαλλομένη και να παραπεμφθεί στη συνέχεια η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκασή της στο ίδιο δικαστήριο που την εξέδωσε, διότι είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να καταδικασθούν οι πρώτος και δεύτερη αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων που ορίζονται στο διατακτικό (άρθρα 176 και 183 του ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει καταργημένη τη δίκη ως προς την τρίτη αναιρεσίβλητη.

Αναιρεί την 353/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου ως προς τους λοιπούς διαδίκους.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους πρώτο και δεύτερη αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, που ορίζονται σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 13 Ιανουαρίου 2009 Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ