Supreme Court dismisses appeal against compensation valuation, citing inadmissible grounds and lack of legal basis.

Απόφαση 1838 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1838/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Γεώργιο Πετράκη και Παναγιώτη Παρτσιλίβα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Μαϊου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΒΕΝΙΑΝΑΚΗΣ Α.Ε.", που εδρεύει στα Χανιά και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χρήστο Πραματευτάκη.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και 2. Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων (ΤΑΠΑ), που εδρεύει στα Χανιά και εκπροσωπείται νόμιμα, τα οποία εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο Παναγιώτη Δημόπουλο, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, χωρίς να καταθέσει προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αριθμούς έκθ. κατάθεσης 565 και 577/2003 αντίθετες αιτήσεις προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης επί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, που κατατέθηκαν ενώπιον του Εφετείου Κρήτης και συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 202/2005 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 12 Ιουνίου 2005 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται παραπάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Παπαθεοδώρου, ανέγνωσε την από 29 Νοεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του Κ.Πολ.Δικ. λόγος αναίρεσης για εκ πλαγίου παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αντιφατικές ή ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Έλλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει όταν στο αιτιολογικό, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν αναφέρονται διόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί απ' αυτές και διατυπώνεται με σαφήνεια στην απόφαση, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 8 Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης "Πράγματα" υπό την έννοια της πιο πάνω διάταξης είναι οι ασκούντες ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων και υπό την προϋπόθεση της νόμιμης πρότασής τους θεμελιώνουν το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης.

Αντίθετα "πράγματα" δεν είναι τα αποδεικτικά μέσα. Περαιτέρω από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 εδάφ. β' του Κ.Πολ.Δ., προκύπτει ότι λόγος αναίρεσης για παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας ιδρύεται μόνο όταν τα διδάγματα αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνα δικαίου ή την υπαγωγή σ' αυτόν των πραγματικών περιστατικών όταν δηλαδή το δικαστήριο εσφαλμένα χρησιμοποιεί ή παραλείπει να χρησιμοποιήσει διδάγματα της κοινής πείρας για να βρεί με βάση αυτά την αληθινή έννοια κανόνα δικαίου ή για να υπαγάγει ή μη τα πραγματικά γεγονότα της διαφοράς στον κανόνα αυτό, δεν δημιουργείται δε ο λόγος αυτός όταν έγινε χρήση αυτών κατά την εκτίμηση των αποδείξεων από το δικαστήριο της ουσίας, γιατί στην περίπτωση αυτή πρόκειται για εκτίμηση πραγμάτων η οποία είναι αναιρετικά ανέλεγκτη και επομένως ο λόγος αναίρεσης με τέτοιο περιεχόμενο είναι, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., απαράδεκτος.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Με την αριθ. 1097024/10233/0010/26-11-1999 κοινή υπουργική απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Πολιτισμού, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ (τεύχος Β' αρ. 6-4-2000), απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για δημόσια ωφέλεια και συγκεκριμένα για την ανάδειξη, συντήρηση και προστασία των Βενετσιάνικων Οχυρώσεων της πόλης των Χανίων εδαφική έκταση συνολικού εμβαδού 1358,20 τ.μ., στην οποία υπήρχε επιχείρηση κινηματογράφου με το διακριτικό τίτλο "..." που αποτυπώνεται με στοιχεία Α-Β-Γ-Δ-Ε-Α στο από Φεβρουάριο 1998 και με αριθμό ....

κτηματολογικό διάγραμμα και πίνακα που έχει συντάξει η .... και έχει θεωρήσει η Προϊσταμένη Αποτυπώσεων και Συντηρήσεως Κτιρίων του ΤΑΠΑ ....., στις 4-3-19989, το απαλλοτριούμενο ανήκει κατά κυριότητα στην αιτούσα "ΒΕΝΙΑΝΑΚΗΣ Α.Ε.". Επ' αυτού υπάρχει κτίσμα εμβαδού 952,85 τ.μ. το οποίο η τελευταία εκμεταλλευόταν μέχρι πρόσφατα ως κινηματογράφο.

Βρίσκεται επί της οδού .... της παλαιάς πόλης των Χανίων, πλησίον της παραλίας "Κουμ-Καπί" που τελευταία έχει αναβαθμιστεί, στο θέατρο της Ανατολικής τάφρου και τα ανατολικά τείχη της πόλης. Η περιοχή δεν εμφανίζει μεγάλη εμπορική κίνηση. Σύμφωνα με το αντικειμενικό σύστημα προσδιορισμού, η αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου το 2002, ήταν για το έδαφος 498.187,76 ευρώ και για το κτίσμα 190/949 ευρώ.

Η αξία όμως αυτής υπολείπεται, καταφανώς, για το έδαφος, της εμπορικής. Κατά το μάρτυρα της κύριας του απαλλοτριούμενου η αξία του εδάφους ανέρχεται στα 3000 ευρώ το τ.μ. και για τα κτίσματα, που κατ' αυτόν είχαν ανακαινισθεί το 1999, στο ποσό των 2.056.000 ευρώ. Η τελευταία ως συγκριτικά στοιχεία προσκομίζει α) την .....

περίληψη κατακυρωτικής έκθεσης ακινήτου της συμβολαιογράφου Χανίων Δήμητρας Βουτσάκη, με την οποία εκπλειστηριάσθηκε ισόγειο κατάστημα, εκτάσεως 282.10 τ.μ., στις 26-7-2000, αντί του ποσού των 234.000.000 δρχ., 2) την ..... έκθεση εκούσιου πλειστηριασμού ακινήτου της συμβολαιογράφου Χανίων Διονυσίας Πρίνου, με την οποία εκπλειστηριάσθηκε ισόγειο κατάστημα 41,85 τ.μ., που βρίσκεται επί της λεωφόρου .....

αντί του ποσού των 1.445.233 δρχ. το τ.μ. και 3) το ..... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Χανίων Αντωνίας Φαλαγγάρη με το οποίο πωλήθηκε στη Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων, ακίνητο εκτάσεως 200,42 τ.μ. με διόροφη οικοδομή επί της οδού ..... αριθ. ... αντί τιμήματος 200.000.000 δρχ., ενώ η αντικειμενική του αξία ανερχόταν στα 60.084.480 δρχ.

Τα στοιχεία όμως αυτά δεν είναι πρόσφορα καθόσον τα δύο πρώτα από τα ακίνητα αυτά βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση, στο εμπορικό κέντρο της πόλης των Χανίων, όπου εμφανίζεται η μεγαλύτερη εμπορική κίνηση της πόλης και μεγάλη στενότητα στην εξεύρεση εμπορικής στέγης. Το τρίτο δε απ' αυτά βρίσκεται πλησιέστερα στο κέντρο της πόλης με πρόσοψη σε κεντρική αρτηρία αυτής.

Με την από 16-12-2004 έκθεση εκτιμήσεως των μεσιτών πωλήσεως ακινήτων .... και ..... προσδιορίζεται η αξία του απαλλοτριούμενου στα 3.000 ευρώ το τ.μ. για το ακίνητο και στα 220 ευρώ το τ.μ. για τα κτίσματα. Με την 266/27-5-2004 απόφασή του το δικαστήριο τούτο καθόρισε την αποζημίωση για απαλλοτρίωση ακινήτου που εξυπηρετούσε τον ίδιο σκοπό (ανάδειξη τειχών), που βρίσκεται στην οδό ...., η οποία όπως αναφέρθηκε είναι η πλέον πολυσύχναστη και εμπορικότερη οδός της πόλης.

Στο απαλλοτριούμενο, όπως αναφέρθηκε, διατηρούσε επιχείρηση κινηματογράφου, σε κτίριο που είχε ανακαινισθεί το 1929, με προσόδους από την εκμετάλλευσή του οι οποίες από κανένα στοιχείο δεν βεβαιώνονται. Με δεδομένα τα παραπάνω, η αξία του απαλλοτριουμένου κατά το χρόνο συζητήσεως ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, καθόσον παρήλθε έτος από τη συζήτηση (27-3-2003) στο Μονομελές Πρωτοδικείο, για την προσωρινή αποζημίωση χωρίς να υπολογίζεται η τυχόν υποτίμηση ή ανατίμηση συνεπεία της εξαγγελίας ή κηρύξεως της απαλλοτρίωσης ή της εκτέλεσης του έργου για το οποίο έγινε και συνακόλουθα η πλήρης αποζημίωση, εκείνη δηλαδή με την οποία μπορεί να αντικατασταθεί με άλλο ισάξιο, λαμβανομένης υπόψη και της προσόδου του, από την εκμετάλλευση της επιχείρησης που αναφέρθηκε, ανέρχεται στο ποσό των 1100 ευρώ για το έδαφος το τ.μ.

και στα 280 ευρώ το τ.μ. για τα κτίσματα. Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δέχθηκε εν μέρει τις αντίθετες, περί καθορισμού οριστικής αποζημίωσης του περιγραφόμενου ακινήτου, αιτήσεως των διαδίκων. Έτσι που έκρινε το Εφετείο ερευνητέα τυγχάνει η βασιμότητα των λόγων αναίρεσης. Ειδικότερα με τους πρώτο και τρίτο, κατά το υπό στοιχ.

γ' μέρος του, λόγους αναίρεσης, η αναιρεσείουσα προσάπτει στο Εφετείο την εκ του αριθμού 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στερείται νόμιμης βάσης διότι κατά τον πρώτο λόγο δεν έχει καθόλου αιτιολογίες άλλως έχει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες και κατά τον έτερο λόγο έχει αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το ύψος της καθορισθείσας οριστικής αποζημίωσης της απαλλοτριωθείσας ιδιόκτητης εδαφικής έκτασης 1358,20 τ.μ.

μετά του επ' αυτής κτίσματος, εμβαδού 952,85 τ.μ., που χρησιμοποιούσε ως κινηματογράφο. Ο πρώτος λόγος αναίρεσης ως προς την κύρια αιτίαση για έλλειψη αιτιολογίας πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι η προσβαλλόμενη απόφαση περιέχει πλήρη αιτιολογία σχετικά με το ως άνω κρίσιμο ζήτημα, ενώ ως προς την επικουρική αιτίαση για ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες καθώς και ο έτερος λόγος ως προς την αιτίαση για αντιφατικές αιτιολογίες, είναι απορριπτέοι, ως απαράδεκτοι, γιατί υπό το πρόσχημα της επίκλησης των ως άνω αναιρετικών πλημμελειών πλήττεται η ανέλεγκτη περί πραγμάτων κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, το δε παρατιθέμενο πόρισμα παρίσταται σαφές.

Με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, κατά το πρώτο μέρος του, αποδίδεται στο Εφετείο η από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση, ότι παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη "πράγματα" που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και συγκεκριμένα δεν έλαβε υπόψη το επικαλούμενο και προσκομιζόμενο από 1-8-1995 ιδιωτικό συμφωνητικό μίσθωσης της ....

Ο.Ε." που ήταν λίαν πρόσφορο αποδεικτικό μέσο για τον καθορισμό του ύψους της οριστικής αποζημίωσης του απαλλοτριωθέντος ακινήτου. Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απορριπτέος, προεχόντως, ως απαράδεκτος, διότι αναφέρεται σε αποδεικτικό μέσο που δεν αποτελεί "πράγμα" κατά τα προαναφερόμενα. Άλλως αν ήθελε θεωρηθεί κατ' εκτίμηση ότι γίνεται επίκληση του αριθμού 11 περ.

γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ο λόγος αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι από τη βεβαίωση του Εφετείου, που για να καταλήξει στο περιεχόμενο σ' αυτή αποδεικτικό πόρισμα έλαβε υπόψη εκτός των άλλων αποδεικτικών μέσων "τα έγγραφα που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι" σε συνδυασμό με το όλο αιτιολογικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθίσταται αναμφίβολα βέβαιο, ότι παρόλο που δεν μνημονεύεται ειδικά και δεν αξιολογείται χωριστά το ιδιωτικό συμφωνητικό μίσθωσης, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε και το προαναφερόμενο αποδεικτικό μέσο.

Ο ίδιος λόγος αναίρεσης, κατά το δεύτερο μέρος του, εκ του αριθμού 10 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., είναι απορριπτέος, προεχόντως, ως αόριστος, αφού δεν προσδιορίζονται τα πραγματικά περιστατικά που στοιχειοθετούν την αποδιδόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια αλλά αναφέρεται μόνο η διάταξη που την προβλέπει.

Στη συνέχεια ο τρίτος λόγος αναίρεσης, κατά το υπό στοιχείο α' μέρος του, με τον οποίο αποδίδεται στο Εφετείο η εκ του αριθμού 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. αιτίαση, ότι παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 17 παρ. 2 και 3 του Συντάγματος, 13 και 25 του ν. 2882/2001, όπως ισχύει μετά το ν. 2985/2002 και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και έτσι καθόρισε την οριστική αποζημίωση της απαλλοτριωθείσας εδαφικής έκτασης μετά του επικείμενου κτίσματος σε ποσά που αντιστοιχούν μόνο στο 1/3 της πλήρους αποζημίωσης, είναι απορριπτέος, προεχόντως, ως απαράδεκτος, γιατί υπό το πρόσχημα της επίκλησης της ως άνω αναιρετικής πλημμέλειας, πλήττεται η ανέλεγκτη περί πραγμάτων κρίση του δικαστηρίου της ουσίας.

Τέλος με τον τρίτο λόγο αναίρεσης, κατά το υπό στοιχείο β' μέρος του, προσάπτεται στο Εφετείο η εκ το αριθμού 1 περ. β' του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση, ότι παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας με το να καθορίσει την οριστική αποζημίωση του απαλλοτριωθέντος κτίσματος (κινηματοθεάτρου) στο ποσό των 29,99 ευρώ το κ.μ., εξομοιώνοντας την αξία του με αυτή ενός πρόχειρου παραπήγματος χωρίς άδεια.

Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απορριπτέος, ως απαράδεκτος, γιατί η επικαλούμενη παραβίαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αφορά την εκτίμηση των αποδείξεων, σύμφωνα με τη νομική σκέψη που προηγήθηκε. Κατόπιν όλων αυτών, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 12 Ιουνίου 2005 αίτηση της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΒΕΝΙΑΝΑΚΗΣ Α.Ε." για αναίρεση της υπ' αριθ. 202/2005 απόφασης του Εφετείου Κρήτης.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε εξακόσια πενήντα (650) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 20 Ιουνίου 2007. Και,

Δημοσιεύθηκε, στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο, στις 26 Ιουλίου 2007.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ